Czym jest samowola budowlana?

18 lutego 2020
hello world!

Antyczne ideały we współczesnym świecie pozostają żywe. Biorąc pod uwagę to, jak bardzo cenimy ład, symetrię i porządek oraz jak bardzo utożsamiamy je z dobrym gustem we współczesnym świecie, trudno twierdzić, że pomysł budowania czegokolwiek i gdziekolwiek bez żadnego planu i porządku spotkałby się z powszechną aprobatą. Wyobraźmy sobie kraj, w którym każdy dom postawiony jest bez konieczności trzymania się jakichkolwiek zasad. Kraj ten cierpiałby nie tylko ze względu na swą brzydotę i chaos architektoniczny - budynki często byłyby po prostu niebezpieczne dla zamieszkujących je ludzi. Dlatego tak logicznym działaniem jest walka ze zjawiskiem określanym jako samowola budowlana.

Trudno o zbudowanie konkretnej i jednoznacznej definicji piękna, przy próbach określenia jego istoty możemy jednak z pewnością sięgnąć po takie słowa jak “symetria”, “harmonia” czy “ład". Starożytni Grecy piękno widzialne nazywali właśnie symmetrią. Antyczny ideał piękna fizycznego możemy poznać, przyglądając się rzeźbom najczęściej przedstawiającym bogów z niezwykle harmonijnymi rysami twarzy i regularną budową ciała. Zgodnie z przekonaniami tamtych czasów, piękno rzeczy polegało na doskonałej strukturze. Dziś częściej spotkamy się z pojęciem planu zagospodarowania przestrzennego.

Czym jest samowola budowlana?

Pomimo braku definicji legalnej, określenie to żywo występuje w doktrynie i orzecznictwie. Dzięki temu możliwe jest wyodrębnienie jego powszechnego znaczenia. Przyjmuje się, że samowolą budowlaną jest budowa obiektu budowlanego bez pozwolenia na budowę, bez zgłoszenia lub pomimo wniesienia sprzeciwu do zgłoszenia. Sytuacja może dotyczyć stawiania nowego budynku. Najczęściej jednak polega ona na jakiejś formie modyfikacji istniejącego już tworu.

Pozwolenie na budowę w świetle polskiego prawa

Aby rozpocząć roboty budowlane, najpierw konieczne jest uzyskanie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę lub zgłoszenie właściwemu organowi administracji architektonicznobudowlanej zamiaru budowy lub robót budowlanych, dla których prawo budowlane nie wymaga obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Bardzo częstą przyczyną uznania obiektu za samowolę budowlaną jest rozpoczęcie prac budowlanych właśnie przed otrzymaniem ostatecznej decyzji. Może wynikać to z faktu, że o ile nikt nie zaprzeczy, że wybudowanie domu od zera jest dużym przedsięwzięciem związanym z masą formalności, o tyle “drobne” zmiany czy remonty są często przez zniecierpliwionych remontujących bagatelizowane. Jednak ignorować ich nie należy. Z wciąż powszechnym zjawiskiem samowoli budowlanej wiążą się bowiem surowe konsekwencje.

W przypadkach niezastosowania się do wymogów, kara za samowolę budowlaną może przybrać postać sankcji o charakterze administracyjnym lub karnym. W pierwszym przypadku zakres wyznaczony jest od kary grzywny aż do nakazu rozbiórki. Natomiast sankcje karne, przewidziane w art. 90, dotyczą kary grzywny, ograniczenia wolności lub nawet jej pozbawienia do lat 2.

Samowola budowlana w praktyce – dramat w Bukowinie Tatrzańskiej

Temat samowoli budowlanej odżył ostatnimi czasy za sprawą tragedii w Bukowinie Tatrzańskiej, gdzie silny wiatr doprowadził do zerwania dachu prowizorycznej wypożyczalni nart. W wyniku tego zdarzenia cztery osoby zostały ranne, trzy z nich ostatecznie zmarły. Właściciel wypożyczalni usłyszał zarzut ze wspomnianego wcześniej art. 90 Prawa budowlanego, dotyczący samowoli budowlanej. Posadowił on obiekt budowlany bez jakiegokolwiek zgłoszenia do administracji architektoniczno-budowlanej. Kary ograniczenia lub pozbawienia wolności za samowole budowlane zdarzają się rzadko. W tym przypadku mamy jednak do czynienia z bardzo poważnymi następstwami, które mogą pomóc w uświadomieniu inwestorom ryzyka wiążącego się ze stawianiem budynków niespełniających określonych legalnie wymagań.

Samowola budowlana a konieczność rozbiórki

Coraz częściej słyszymy o problemie samowoli. Nie jest to jednak zjawisko nowe. Próby jego rozwiązania miały miejsce już w 1995 roku. Wprowadzono wówczas do Prawa budowlanego art. 48, przywidujący konieczność rozbiórki każdej wykrytej przed upływem pięciu lat samowoli. Spotkał się on jednak z krytyką. Podnoszono przede wszystkim, że prawo w tym przypadku jest szczególnie bezwzględne, nie dopuszczając stosowania jakichkolwiek łagodzących okoliczności. Ze względu na podnoszone zarzuty, artykuł zmieniono nowelizacją z 2003 roku. Umożliwiono tym samym legalizację samowoli budowlanej w określonych sytuacjach.

Proces ten nie należy jednak ani do łatwych, ani tym bardziej tanich. Już sama informacja o istnieniu dwóch odrębnych procedur (w zależności od tego, kiedy został postawiony obiekt będący samowolą) może być odstraszająca dla wielu. W stosunku do obiektów sprzed roku 1995 funkcjonuje łagodniejsza ustawa z roku 1974. Samo udowodnienie, że nieruchomość powstała przed tym rokiem może być problematyczne. Z kolei samowole budowlane po roku 1995 podlegają przepisom ustawy z lipca 1994 roku o prawie budowlanym oraz jej nowelizacjom. Wiążą się z tym wyższe sankcje finansowe. Sam proces legalizacji okazuje się jednak znacznie prostszy. Jak więc postępować w przypadku dokonania samowoli budowlanej?

Jak postępować w przypadku dokonania samowoli budowlanej? – obiekty wzniesione po 1995 r.

W celu zalegalizowania obiektów wzniesionych po roku 1995 konieczne jest spełnienie łącznie dwóch warunków, o których mowa w art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego. Mowa o zgodności z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przepisami techniczno-budowlanymi, w zakresie umożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem. Inwestor zamierzający zalegalizować obiekt zobowiązany jest także do dostarczenia organowi nadzoru budowlanego odpowiedniej dokumentacji.

Gdy już uda się przebrnąć przez wymienione wymagania, organ nadzoru budowlanego może ustalić w drodze postanowienia wysokość opłaty legalizacyjnej. Następnie, po jej uiszczeniu, możliwe staje się wydanie decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na wznowienie robót albo o zatwierdzeniu projektu budowlanego, jeżeli budowa została zakończona. Sposób obliczenia opłaty legalizacyjnej precyzyjnie określają przepisy Prawa budowlanego.

Jak postępować w przypadku dokonania samowoli budowlanej? – obiekty wzniesione przed 1995 r.

W przypadku obiektów wybudowanych przed 1995 rokiem istnieje możliwość objęcia ich amnestią i zalegalizowania, jeśli spełniają dwa podstawowe warunki, tj. obiekt znajduje się na działce, która według planów zagospodarowania przestrzennego posiada status działki budowlanej oraz nie stanowi żadnego zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi, a jednocześnie nie powoduje pogorszenia warunków zdrowotnych w pobliskim otoczeniu.

Samowola budowlana wynikiem skomplikowanych formalności

Procesy związane z legalizacją i samą budową obiektów są skomplikowane i wypełnione formalnościami. Z pewnością może to działać odstraszająco. Stąd tak liczne przypadki występowania samowoli budowlanych. Samo zjawisko może mieć jednak jeszcze bardziej dotkliwe konsekwencje niż liczne działania formalne, poświęcone im środki oraz czas. Jak pokazał bowiem wypadek w Bukowinie Tatrzańskiej, negatywne skutki mogą nie ograniczać się jedynie do uszczuplenia portfela inwestora. Dążenie do pełnej legalizacji naszych działań pozwoli nie tylko na zaoszczędzenie czasu i nerwów, ale także doprowadzi do zwiększenia bezpieczeństwa innych osób i nas samych.

chevron-down
Copy link