Śmierć oskarżonego przesłanką niedopuszczalności postępowania karnego

W sierpniu 2018 roku Sąd Najwyższy orzekał w kwestii śmierci oskarżonego jako przesłanki niedopuszczalności postępowania karnego.

Z dołączonego do akt sprawy skróconego aktu zgonu wynika, iż oskarżony zmarł w dniu 2 grudnia 2017 r. Zgodnie z unormowaniem art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., śmierć oskarżonego stanowi bezwzględną przesłankę procesową, skutkującą niedopuszczalnością postępowania karnego. Jej stwierdzenie obliguje do niewszczynania postępowania wobec sprawcy, który zmarł, bądź też do umorzenia toczącego się postępowania wobec takiej osoby. Proces umarza się zatem w każdym jego stadium, w którym przesłanka ta zaistnieje, także po wydaniu wyroku, ale przed jego uprawomocnieniem (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 października 2002 r., II KK 246/02, z dnia 6 czerwca 2013 r., III KK 147/13, z dnia 30 marca 2015 r., II KK 76/15). Śmierć oskarżonego stanowiła więc bezwzględną przeszkodę procesową uniemożliwiającą dalszy tok procesu, stąd konieczne stało się jego umorzenie.

SA nie uchylił wyroku Sądu I instancji

Stanowisko Sądu Apelacyjnego umarzającego postępowanie zasługuje w tym zakresie na akceptację. Niemniej ten Sąd dopuścił się naruszenia prawa procesowego, albowiem wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. zaniechał uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji, w części dotyczącej oskarżonego, który de facto został w obrocie prawnym. Zaistnienie bowiem bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci śmierci oskarżonego, stanowi zawsze podstawę do uchylenia orzeczenia, co jasno wynika z art. 439 § 1 k.p.k.

Forma wydanego przez Sąd Apelacyjny rozstrzygnięcia - postanowienie - narusza przepisy prawa karnego procesowego. Zgodnie z przepisem art. 456 k.p.k. o utrzymaniu w mocy, uchyleniu lub zmianie wyroku sądu pierwszej instancji sąd odwoławczy orzeka wyrokiem. Skoro tak, to w realiach rozpoznawanej sprawy Sąd Apelacyjny procedując na rozprawie, powinien zawrzeć rozstrzygnięcie w wydanym tego dnia wyroku, a nie w postanowieniu jak to uczynił.

W związku z wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. konieczne zatem stało się wznowienie postępowania co do oskarżonego (art. 542 § 3 k.p.k.), uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II AKa.../17, w części w której nie rozstrzygnięto o apelacji obrońcy oskarżonego S.D. (argumentacja z uchwały całej Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., I KZP 21/14) oraz uchylenie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K/15, w części dotyczącej skazania oskarżonego i na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. umorzenie wobec niego postępowania karnego.