Specyfika prywatnego aktu oskarżenia

Dopuszczenie możliwości ścigania przestępstw z oskarżenia prywatnego znajduje swoje potwierdzenie w instytucji prywatnego aktu oskarżenia. Ustawodawca, czyniąc zadość społecznym potrzebom napiętnowania zniewagi czy zniesławienia, w odpowiedzi na praktyczne aspekty wyżej wspomnianego pisma, decyduje się na obniżenie jego standardów formalnych.

Artykuł 487 kpk explicite wskazuje 3 zasadnicze elementy prywatnego aktu oskarżenia – oznaczenie osoby oskarżonego, określenie zarzucanego mu czynu oraz wskazanie dowodów popierających zarzut.

Prywatny a publiczny akt oskarżenia

Ofiara przestępstwa prywatnego nie musi uzasadniać przedstawionych w piśmie tez. Warto ponadto wskazać, że sporządzenie prywatnego aktu oskarżenia nie jest obwarowane przymusem radcowsko-adwokackim. Ma to na celu deformalizację przedmiotowego pisma oraz umożliwienie jego sporządzenia osobom nieposiadającym wyspecjalizowanej wiedzy prawniczej.

W podobnym tonie orzekł SN w postanowieniu z dn. 21.01.2015 (V KK 297/14) wskazując, że dokument ten inicjujący postępowanie karne w trybie prywatnoskargowym, nie musi spełniać wszelkich wymogów, jakie Kodeks postępowania karnego nakłada na akt oskarżenia wnoszony przez oskarżyciela publicznego.  Przy czym SN czyni jedną znaczącą uwagę. Zawężenie wymagań określone w art. 487 nie ma na celu modyfikacji samego charakteru prywatnego aktu oskarżenia. Oznacza to, że zarówno jego forma jak i sposób formułowania zarzutów musi nosić znamiona oskarżenia. Pokrzywdzony, wnosząc niniejszy dokument do sądu, powinien zatem w sposób wyraźny i racjonalny wskazać zarzucany danej osobie czyn oraz dowody popierające oskarżenie. W takiej sytuacji, jak zauważa SN –  rola tego rodzaju dokumentu niczym nie różni się od prokuratorskiego aktu oskarżenia.

Prywatny akt oskarżenia również musi spełniać pewne normy

Z całościowej perspektywy kodeksu postępowania karnego zasadne jest zauważyć ponadto, że zastosowanie do prywatnego aktu oskarżenia znajdzie art. 119 kpk określający podstawowe wymogi pisma procesowego. Uchybienie powyższym normom może skutkować na podstawie art. 337 § 1 kpk zwrotem prywatnego aktu oskarżenia i obowiązkiem uzupełnienia braków formalnych w terminie 7 dni. Taka regulacja nie budzi najmniejszych wątpliwości. Prywatny akt oskarżenia, który ze względu na swoją specyfikę, został ograniczony do wskazania najbardziej znamiennych elementów przestępstwa prywatnego, nadal pozostaje formą oskarżenia kogoś o dany czyn. To może skutkować skazaniem sprawcy, a w rezultacie również jego społecznym potępieniem. Podsumowując, ustawodawca rozumie sytuację osób pokrzywdzonych zniewagą czy zniesławieniem. Wskazuje on  jednocześnie  na powagę przedmiotowego dokumentu jako aktu wszczynającego postępowanie przed sądem w celu ukarania przestępcy.