Środki wyodrębnione na cele socjalne w ramach ZFŚS zwolnione z podstawy wymiaru składki

W dniu 17 października 2017 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi wydał wyrok dotyczący zagadnień: środków wyodrębnionych na cele socjalne w ramach ZFŚS zwolnione z podstawy wymiaru składki; przenikań uzupełniania się kryteriów socjalnych; świadczeń finansowanych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych jako przychód pracownika; przyznawania kuponów podarunkowych czy dokonywanie wypłat ekwiwalentów w wysokości równowartości takich bonów jako pomoc rzeczowa w ramach działalności socjalnej.

Zdaniem SA, działalność socjalna określona w przepisie art. 2 pkt 1 u.z.f.ś.s. zakreśla cel, na jaki można wydatkować środki funduszu, zaś art. 8 ust. 1 u.z.f.ś.s. kształtuje kryteria wydatkowania tych środków. Jest to relacja przedmiotowo-podmiotowa. Oba czynniki zakreślają kierunek wydatkowania środków. Przy czym "działalność socjalna" wskazuje na dopuszczalne formy usług i pomocy. Zaś kryteria socjalne precyzują podmiotowo, kto jest do nich uprawniony. Cel zakreślony w § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106 z późn. zm.) odnosi się przede wszystkim do uznanych przez ustawodawcę obszarów, w jakich ma być realizowany. Nie można jednak uznać, że cel ten odnosi się wyłącznie do strony przedmiotowej.

Pojęcie "celu socjalnego"

Przepis ten, odwołując się do pojęcia "celu socjalnego", nie może być interpretowany w całkowitym oderwaniu od indywidualnych warunków przeznaczania środków. W przypadku uznania, że przepis ów dotyczy wyłącznie tego, na co środki się przeznacza (strona przedmiotowa),.w pełni akceptowalne byłyby wypłaty "po równo", a nawet zakupy artykułów luksusowych,.byleby tylko środki pochodziły ze zgromadzonych na rachunku zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Taka wykładnia jest nie do przyjęcia w świetle przepisów ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, które w odniesieniu do świadczeń ulgowych kształtują zasadę indywidualnych warunków rozdysponowywania środków w oparciu o kryteria podmiotowe.

Przepis rozporządzenia nie powinien być interpretowany w opozycji do przepisów rangi ustawowej, które regulują dany system. Separacja celu socjalnego od kryteriów podmiotowych prowadzić by mogła właśnie do całkowitej dowolności i uznaniowości w dysponowaniu środkami funduszu, a co za tym idzie do wypłat, stanowiących ukryte przychody pracowników, które nie powinny się uchylać od danin publicznych.

Prawidłowa wykładnia art. 8 ust. 1 u.z.f.ś.s. polega na tym, że uzupełniają się i przenikają wzajemnie. Rodzaj i charakter wypłacanego świadczenia jest efektywną miarą pozwalającą na wyznaczenie rodzaju kryterium stosowanego przy rozdziale świadczeń, a tym samym rzeczywistą realizację celu socjalnego.

Świadczenia będące przychodem pracownika

Nie każde świadczenie finansowane z funduszu to przychód pracownika. W pojęciu działalności socjalnej mieszczą się również takie formy,.które nie kreują przysporzenia majątkowego po stronie pracownika, nadającego się do obciążenia daniną publiczną. Dotyczy to imprez sportowych, kulturalnych, wycieczek, organizowania różnych innych form rekreacji masowej. Wydatkowanie przez pracodawcę środków na te formy działalności socjalnej może następować według kryteriów objętych swobodą ich stanowienia.

Przyznawanie kuponów podarunkowych czy dokonywanie wypłat ekwiwalentów w wysokości równowartości takich bonów może stanowić pomoc rzeczową. Mieści się ona w definicji działalności socjalnej pracodawcy w art. 2 pkt 1 u.z.f.ś.s. Przesłanką udzielenia takiej pomocy powinna być jednak każdorazowo indywidualna sytuacja pracownika. Święta Wielkanocne czy Bożego Narodzenia są okresami zwiększonych wydatków. Toteż świadczenia z nimi związane, jeśli zostały uwzględnione w regulaminie, stanowią pomoc rzeczową dla uprawnionych. Jednakże tylko wówczas, gdy uwzględniają ich sytuację rodzinną i materialną, a tym samym realizują cel socjalny.

Sam fakt, że zwyczajowo okresy te mają w polskiej tradycji wyjątkowe znaczenie, nie przekreśla konieczności uwzględniania ustawowych zasad dystrybucji świadczeń. Także zadowolenie pracowników ze sposobu rozdysponowania środków z funduszu na omawiane świadczenia nie może przesądzać o potraktowaniu ich jako wydatkowanych zgodnie z zasadami zawartymi w ustawie. Świadczenia nie odpowiadające kryterium indywidualizacji, wypłacane wszystkim "po równo", stanowią po prostu premię świąteczną, a więc przychód pracownika ze stosunku pracy, a nie pomoc socjalną. Przychód taki podlega odskładkowaniu.