"Stój bo strzelam!" - kiedy policjant może użyć broni palnej?

8 października 2018
/

"Funkcjonariusze Policji (...) realizując wspólnie czynności poszukiwawcze za ściganym listem gończym (...) w wyniku niedokładnej obserwacji domniemanego miejsca pobytu poszukiwanego i przez to niewłaściwego rozpoznania (...) przystąpili do zatrzymania jadących samochodem marki Rover. (...) Okoliczności i sposób realizacji czynności (...) wywołało u zatrzymywanych obawę realizowanego wobec nich zachowania bezprawnego i w konsekwencji spowodowało próbę podjęcia ucieczki. W reakcji na to zachowanie, w celu ich zatrzymania, oskarżeni oddali wspólnie w kierunku przemieszczającego się pojazdu łącznie 39 strzałów." - (V KK 99/12)

Kiedy policjant może użyć broni palnej?

Zasady traktujące o użyciu broni przez funkcjonariusza policji są uregulowane w Ustawie o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej.

Art. 6 ust. 2 "Broni palnej używa się lub wykorzystuje się ją wyłącznie, jeżeli użycie lub wykorzystanie środków przymusu bezpośredniego:
1) okazało się niewystarczające do osiągnięcia celów tego użycia lub wykorzystania lub
2) nie jest możliwe ze względu na okoliczności zdarzenia."

Zgodnie z aktem prawnym, przed użyciem broni palnej należy posłużyć się wszelkimi dostępnymi środkami przymusu bezpośredniego w stosunku do agresora. Dopiero w przypadku braku jakiegokolwiek pozytywnego rezultatu policjant ma prawo wyciągnąć broń i oddać strzał.

Przykładami ww. środków jest m. in. użycie kajdanek lub przegarbowanie skóry pałką policyjną. Do tej listy zaliczyć można także poszczucie psem policyjnym i obezwładnienie delikwenta przy pomocy środków chemicznych.

Broń palna - ostateczność

Zgodnie z art. 45 Ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej użycie broni palnej jest ostatecznością i może zostać zastosowane tylko w wyjątkowych przypadkach. Są nimi m.in.:

  • konieczność odparcia bezpośredniego i bezprawnego zamachu na wolność, życie lub zdrowie funkcjonariusza lub innej osoby;
  • przeciwstawienie się osobie, która nie zareagowała na wezwania do natychmiastowego złożenia broni, materiału wybuchowego, a także każdego innego przedmiotu stwarzającego realne zagrożenie;
  • przeciwstawienia się osobie, która korzystając z pojazdu, broni palnej lub innego niebezpiecznego przedmiotu miała zamiar nielegalnie przekroczyć granicę kraju;
  • pościg za osobą, która dopuściła się ww. bezprawnych czynów;
  • ujęcie osoby, która dokonała bezprawnego zamachu przy użyciu broni lub nie złożyła broni na wezwanie, a także gdy ww. osoba schroniła się w miejscu trudno dostępnym gdzie istnieje uzasadnione podejrzenie użycia przez nią broni lub niebezpiecznego przedmiotu;
  • ucieczka osoby zatrzymanej, tymczasowo aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności, kiedy w jej trakcie zbieg stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia funkcjonariusza lub innej osoby;
  • ucieczka osoby zatrzymanej, gdzie zachodzi uzasadnione podejrzenie, że zbieg może skorzystać z materiałów wybuchowych, broni palnej lub innego przedmiotu stwarzającego zagrożenie;
  • udaremnienie ucieczki lub pościg za osobą pozbawioną wolności, która znajdowała się w areszcie śledczym lub zakładzie karnym, a także podczas konwojowania/doprowadzania;

Działania, w których dozwolone jest użycie broni

Funkcjonariusz może użyć broni palnej także w celu podjęcia specjalnych działań (Art. 47 ww. ustawy). Do takich czynności należą m. in.:

  • zatrzymanie pojazdu, gdy jego użycie zagraża życiu lub zdrowiu funkcjonariusza lub innej osoby, a także gdy stwarza zagrożenie dla ważnych obiektów, urządzeń lub całych obszarów; (np. przestrzelenie opon w celu zatrzymania pojazdu);
  • pokonanie przeszkody, która uniemożliwia lub utrudnia ujęcie osoby, ratowanie życia, zdrowia lub mienia (np. przestrzelenie zamka w celu wydostania się z płonącego budynku);
  • zaalarmowanie lub wezwanie pomocy, a także oddanie strzału ostrzegawczego (np. strzał w powietrze w celu zaalarmowania najbliższego patrolu lub w celu przestraszenia napastnika);
  • unieszkodliwienie zwierzęcia, które zagraża życiu lub zdrowiu funkcjonariusza lub innej osoby;
  • neutralizacja przedmiotów lub urządzeń, które mogą stwarzać zagrożenie dla życia lub zdrowia (np. strzał w łatwopalny ładunek, który zmierza w stronę budynku w celu jego detonacji przed dotarciem do miejsca docelowego);
  • zniszczenie lub unieruchomienie bezzałogowego statku powietrznego (np. zestrzelenie drona, który stwarza zagrożenie na lotnisku).

Zanim padnie pierwszy strzał

Funkcjonariusz przed użyciem broni palnej musi spełnić kilka formalności. Mianowicie musi zidentyfikować swoją formację, a także werbalnie zachęcić napastnika do poddania się i zaniechania ucieczki. W praktyce ogranicza się to do kilku krótkich zdań, jak np. Stój, Policja! Rzuć broń i podnieś ręce do góry!

W przypadku, kiedy agresor nie ma najmniejszego zamiaru dostosować się do poleceń, najczęściej pada kolejna znana z filmów fraza: Stój, bo strzelam! Jeżeli ostrzeżenie nie przynosi skutku, policjant powinien oddać strzał ostrzegawczy w bezpiecznym kierunku, czyli najczęściej w powietrze. Dopiero w dalszej kolejności ma prawo skierować ogień w kierunku przestępcy.

Art. 48 ust. 3 "Od procedury, o której mowa w ust. 1 i 2, lub jej poszczególnych elementów, w szczególności od oddania strzału ostrzegawczego, można odstąpić, jeżeli:

  1. ich zrealizowanie groziłoby bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia uprawni onego lub innej osoby lub
  2. jest to niezbędne dla zapobieżenia wystąpieniu zdarzenia o charakterze terrorystycznym (...) a inne środki ze względu na okoliczności mogłyby okazać się niewystarczające."

Akty prawne związane z pojęciem - użycie broni palnej przez policję

Ustawa z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej;

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.