Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu chorobowego – jaka właściwość sądu?

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest decyzja, w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Łączna kwota świadczeń wyniosła 43.560,74 zł - z tytułu ubezpieczenia chorobowego w kwocie 19.862,30 zł oraz odsetek w kwocie 23.698,44 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji zostało oddalone przez Sąd Rejonowy.

Sąd Okręgowy rozpoznając apelację powziął wątpliwość czy niniejszą sprawę, której przedmiotem jest odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu chorobowego wraz z odsetkami należy potraktować jako należącą do kategorii spraw o zasiłek chorobowy, dla których zgodnie z treścią art. 477 §2 punkt 1 k.p.c. właściwy jest sąd rejonowy, czy też sprawa ta należy do kategorii spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych należących do właściwości sądu okręgowego, stosownie do treści art. 477§1 k.p.c.

Sąd Okręgowy - możliwości są dwie

W ocenie Sądu Okręgowego możliwe są dwa rozwiązania tego zagadnienia. Według pierwszego stanowiska sprawa o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art.84 ust.8 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych należy do właściwości sądów okręgowych. Przedmiotem rozpoznania w sprawie odwołania od decyzji o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest ocena sytuacji ubezpieczonego już po prawomocnym stwierdzeniu, że określoną kwotę świadczenia ubezpieczony pobrał nienależnie i nie zachodziły okoliczności, które usprawiedliwiłby pobranie tych świadczeń bez obowiązku zwrotu. Zgodnie z art. 84 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS może odstąpić od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli:

  • zachodzą szczególne okoliczności lub
  • kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przepis ten dał organowi rentowemu prawo do zmiany już ukształtowanej sytuacji prawnej. Zobowiązał więc do zwrotu przez ubezpieczonego nienależnie pobranych świadczeń oraz do dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez Zakład.

Decyzja wydana na podstawie art. 84 ust. 8 ustawy ma na celu zmianę tych zobowiązań, jeżeli zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Sprawa o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest niewątpliwie inną sprawą niż o prawo do świadczeń lub ich wysokość. W tym wypadku prawo do świadczenia i obowiązek jego zwrotu, jako świadczenia nienależnego pozostaje poza przedmiotem rozpoznania sądu. Przesłanki określone w art.84 ust.8 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie dają również możliwości weryfikacji zobowiązania ubezpieczonego ani pod względem zasadności ani wysokości.

Wątpliwości

W związku z powyższym powstały uzasadnione wątpliwości czy wynikająca z art. 84 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych sprawa dotycząca odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu chorobowego należy do kategorii spraw o zasiłek chorobowy, dla których zgodnie z dyspozycją art. 477[8] § 2 punkt 1 k.p.c. właściwy jest sąd rejonowy czy też do kategorii spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, dla których zgodnie z dyspozycją art. 477[8] § 1 k.p.c. właściwy jest sąd okręgowy?​

Sąd Najwyższy - nienależnie pobrany zasiłek rozpatruje Sąd Okręgowy

Sąd Najwyższy wskazał jednoznacznie bez żadnych zbędnych wywodów i wyjaśnień, iż​ sprawy dotyczące odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego (art. 84 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.) należą do właściwości rzeczowej sądów okręgowych (art. 477[8] § 1 k.p.c.).