Ukrycie testamentu - czy można to zrobić?

15 września 2020
hello world!

Zdarza się, że osoby będące w posiadaniu testamentu z jakichś powodów decydują się go zniszczyć lub ukryć. Niekiedy działanie takie spowodowane jest brakiem zadowolenia z dyspozycji zawartych w testamencie. Niektórym natomiast wydaje się, że bardziej korzystne dla spadkobierców będzie dziedziczenie ustawowe niż na podstawie ostatniej woli zmarłego. Warto jednak pamiętać, że za ukrycie testamentu grożą poważne konsekwencje prawne wynikające z przepisów Kodeksu cywilnego i Kodeksu karnego.

Obowiązek złożenia testamentu 

Zgodnie z art. 646 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej również jako „kpc”) osoba, u której znajduje się testament, jest obowiązana złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy. Chyba że złożyła go u notariusza. Kto bezzasadnie uchyla się od wykonania powyższego obowiązku, ponosi odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę. Ponadto sąd spadku może nałożyć na uchylającego się grzywnę (art. 646 § 2 kpc). Każdy podmiot, w którego posiadaniu znajduje się testament (także nieważny lub odwołany), musi złożyć go w sądzie spadku po powzięciu wiadomości o śmierci spadkodawcy. Wynika to z uzasadnienia uchwały SN z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. III CZP 14/03. Obowiązek taki nie powstaje jednak w przypadku złożenia testamentu u notariusza. 

Natomiast, zgodnie z art. 647 kpc, w celu stwierdzenia, czy istnieje testament i gdzie się znajduje, sąd spadku może nakazać złożenie oświadczenia w tym przedmiocie, stosując odpowiednio tryb przewidziany do wyjawienia przedmiotów spadkowych. Regulacja ta umożliwia sądowi spadku stwierdzenie, czy testament w ogóle istnieje oraz gdzie się znajduje. Dzieje się to poprzez odebranie oświadczenia w tym przedmiocie od osoby, co do której istnieje prawdopodobieństwo, że taki testament sama posiada lub wie, gdzie się on znajduje. W zakresie hipotezy art. 647 kpc sąd stosuje odpowiednio przepisy o wyjawieniu przedmiotów spadkowych.

Ukrycie testamentu - odpowiedzialność cywilna

Jako podstawę odpowiedzialności osoby bezzasadnie uchylającej się od obowiązku wydania testamentu wskazuje się art. 415 Kodeksu cywilnego (dalej również jako „kc”). Zgodnie z nim kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Niezależnie od powyższego, sąd spadku z urzędu może nałożyć grzywnę na uchylającego się bezzasadnie od złożenia testamentu. Stanowi o tym art. 163 § 1 w zw. z art. 13 § 2 kpc.

Co więcej, w przypadku stwierdzenia sfałszowania bądź zniszczenia testamentu przepisy Kodeksu cywilnego przewidują uznanie spadkobiercy za niegodnego. Zgodnie bowiem z art. 928 kc „spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli (…) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego”.

Należy przypomnieć, że spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Dodatkowo dochodzi jeszcze przepis art. 929 kc. Zgodnie z tym przepisem uznania spadkobiercy za niegodnego może żądać każdy, kto ma w tym interes. Z żądaniem takim może wystąpić w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się o przyczynie niegodności. Nie może to nastąpić jednak później niż przed upływem lat trzech od otwarcia spadku. Oznacza to, że może być wiele osób zainteresowanych ujawnieniem takiego działania.

Ukrycie testamentu -odpowiedzialność karna 

Konsekwencje wynikające z Kodeksu cywilnego to nie jedyne konsekwencje, które mogą spotkać osobę niszczącą lub modyfikującą testament. Dotkliwe konsekwencje przewidziane są również w przepisach Kodeksu karnego (dalej również jako „kk”). Zgodnie bowiem z art. 270 kk „Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

Co więcej, zastosowanie może tu znaleźć także art. 276 kk. Stanowi on bowiem, że „Kto niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznym, ukrywa lub usuwa dokument, którym nie ma prawa wyłącznie rozporządzać, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”.

Oznacza to zatem, że wszelkie działania mające na celu zniszczenie, ukrycie lub zmianę zawartości testamentu są karane przez polskie prawo. Konsekwencje natomiast niejednokrotnie mogą okazać się bardzo dotkliwe.

Testament pojawił się po prawomocnym wyroku – co dalej? 

W sytuacji gdy po wydaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia, ujawni się inny spadkobierca (np. przedstawi ukrywany testament), to zgodnie z art. 679 kpc będzie mu przysługiwało prawo do złożenia wniosku o zmianę lub uchylenie przez sąd prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia.

chevron-down
Copy link