Umowa darowizny. Wzór umowy darowizny - Generator umów

23 lipca 2019
/

Umowa darowizny (obok umowy sprzedaży oraz umowy zlecenia) stanowi jedną z trzech najczęściej występujących w obrocie umów. Darowizna jest rodzajem czynności prawnej dokonywanej pod tytułem darmym (tzw. negotia lucrativa). Wynika to z faktu, że jej dokonanie w istocie jest wyrazem szczodrobliwości darczyńcy. Ogólne przepisy dotyczące tego rodzaju umowy wynikają z art. 888-902 kodeksu cywilnego. W poniższym artykule postaramy się przedstawić ogólną charakterystykę umowy darowizny, ze szczególnym uwzględnieniem dodatkowych postanowień jakie można zawrzeć w tego rodzaju umowie.

Czym jest darowizna?

Wielu z nas nie zdaje sobie sprawy, że darowizna jest umową. Na jej podstawie darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku (art. 888 k.c.). Darowizna polega więc na nieodpłatnym przeniesieniu własności określonego przedmiotu majątkowego lub innej czynności, która w swoim skutku doprowadzi do zmniejszenia majątku darczyńcy na rzecz zwiększenia aktywów lub zmniejszenia pasywów po stronie obdarowanego.[1]Przedmiotem darowizny mogą być przykładowo: pieniądze, nieruchomość, samochód lub nawet udział w spółce czy też akcje.

Zgodnie z art. 890 § 1 kc, oświadczenie darczyńcy w przedmiocie darowizny powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Powyższe oznacza, że jedynie oświadczenie darczyńcy powinno zostać złożone w formie aktu notarialnego (rygor nieważności). Jeśli chodzi z kolei o oświadczenie obdarowanego w kwestii przyjęcia bądź odrzucenia darowizny, zachowanie szczególnej formy nie jest wymagane. Jednakże jeśli darczyńca nie dochowa wspomnianej formy (wymaganej co do jego oświadczenia), umowa darowizny będzie ważna, jeśli zostanie spełniona. Innymi słowy w przypadku, gdy przedmiotem umowy darowizny będzie np. samochód, a darczyńca wyda wspominany samochód wraz z dokumentami obdarowanemu, umowa darowizny będzie ważna pomimo braku wymaganej formy aktu notarialnego.

Należy pamiętać jednak, że jeżeli umowa darowizny będzie miała na celu przeniesienie prawa własności nieruchomości, wymóg zachowania formy aktu notarialnego wiąże zarówno darczyńcę, jak i obdarowanego. W takim przypadku spełnienie umowy darowizny, czyli wydanie nieruchomości, nie spowoduje konwalidacji nieważnej czynności prawnej. Taki stan rzeczy wynika z treści normatywnej art. 890 §2 k.c.

Jakie podstawowe postanowienia powinna zawierać umowa darowizny? 

Umowa darowizny powinna dokładnie określać jej strony. W przypadku wspomnianej umowy mamy do czynienia z dwiema stronami. Pierwszą z nich jest darczyńca, czyli osobą która dokonuje przysposobienia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Drugą stroną umowy jest zaś obdarowany - czyli podmiot na rzecz którego darczyńca dokonuje darowizny. Powyższe nie oznacza, że po stronie obdarowanego i darczyńcy może występować tylko jedna osoba. Więcej podmiotów wystąpi w przypadku, gdy przedmiotem darowizny będzie rzecz ruchoma, która objęta jest współwłasnością. Kolejnym niezbędnym elementem umowy darowizny rzeczy ruchomej jest dokładne określenie jej przedmiotu, wartości oraz oświadczenie darczyńcy, że przedmiot darowizny jest jego własnością. W przypadku wspominanego już samochodu należy w umowie wskazać jego markę, kolor, numer nadwozia, przebieg oraz szacowaną wartość. Opatrzenie umowy w powyższe postanowienia wystarczy, aby zawrzeć umowę darowizny.

Przeczytaj również:
Darowizna do majątku wspólnego a podatek

Polecenie darczyńcy  

Zgodnie z art. 893 KC, umowa darowizny może zawierać postanowienie o poleceniu. Polecenie polega na zobowiązaniu  obdarowanego do określonego działania bądź zaniechania, przy tym nie czyniąc nikogo wierzycielem. Przykładem umowy darowizny z poleceniem, jest sytuacja w której darczyńca przekazuje na rzecz obdarowanego pieniądze z zastrzeżeniem, że muszą one zostać spożytkowane np. na zakup książek. Należy pamiętać, że obowiązek wynikający z polecenia nie może być sprzeczny z ustawą bądź zasadami współżycia społecznego.

W myśl art. 894 § 1 KC, darczyńca może żądać wypełnienia polecenia przez obdarowanego, jeśli wykonał ciążące na nim zobowiązanie wynikające z umowy darowizny chyba, że ma ono wyłącznie na celu korzyść obdarowanego. W przypadku zgonu darczyńcy, prawo do żądania wypełnienia polecenia przechodzi na jego spadkobierców. Jeśli zaś polecenie ma na celu interes społeczny prawo to przechodzi także właściwy organ państwowy.

Co w przypadku, gdy obdarowany odmawia wykonania polecenia?

Aspekty związane z odmową wykonania polecenia przez obdarowanego zawarte są w art. 895 KC. Zgodnie z powyższą regulacją obdarowany może odmówić wypełnienia polecenia, jeśli jest to usprawiedliwione wskutek istotnej zmiany stosunków. „Przesłanka istotnej zmiany wskazuje, że podstawą odmowy nie jest jakakolwiek zmiana stosunków, ale nowe okoliczności, które sprawiają, że polecenie nie może być wykonane zgodnie ze swoim celem, albo że jego wykonanie obciążałoby nadmiernie obdarowanego w porównaniu z rozsądnymi oczekiwaniami w momencie wyjściowym (tj. zawarcia umowy).” [2]Jako przykład istotnej zmiany stosunków można wskazać np. ciężką chorobę obdarowanego, która uniemożliwia mu wykonanie polecenia. Ponadto obdarowany może zwolnić się z obowiązku wypełnienia polecenia poprzez wydanie przedmiotu darowizny w naturze w takim stanie, w jakim przedmiot ten się znajduje, w przypadku gdy wypełnienia polecenia żąda darczyńca lub jego spadkobiercy. Jednakże obdarowany nie może skorzystać z powyższego rozwiązania jeśli wypełnienia polecenia żąda właściwy organ państwowy.

Odpowiedzialność za wady rzeczy darowanej

Przepisy regulujące odpowiedzialność za wady rzeczy darowanej znajdują się w art. 892 KC. W myśl wspomnianego przepisu, w przypadku gdy rzecz darowana ma wady, darczyńca obowiązany jest do naprawienia szkody, którą wyrządził obdarowanemu przez to, że wiedząc o wadach nie zawiadomił go o nich w czasie właściwym. Przepisu tego nie stosuje się, gdy obdarowany mógł z łatwością wadę zauważyć. Nic jednak nie stoi jednak na przeszkodzie, aby strony umowy darowizny, mogły inaczej uregulować kwestie odpowiedzialności darczyńcy. Strony mogą więc wprowadzić do umowy postanowienie, na podstawie którego poszerzą lub ograniczą granice odpowiedzialności wynikającej z rzeczonego przepisu. Przy formułowaniu takiego postanowienia należy jednak pamiętać o treści normatywnej art. 473 § 2 KC, oraz 558 § 2 KC.

Jak odwołać wykonaną już darowiznę?

Wyrazem szczególnej ochrony darczyńcy jest § 1 art. 898 k.c. W myśl powyższej regulacji darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Przesłanką uzasadniającą odwołanie darowizny jest wystąpienie po stronie obdarowanego rażącej niewdzięczności względem darczyńcy. Niestety próżno jest szukać przepisu, który wyjaśni nam, czym jest rażąca niewdzięczność. Z pomocą przychodzi nam tu judykatura oraz doktryna. Obecnie ukształtował się pogląd, który nie uznaje za przejaw rażącej niewdzięczności zwykłych konfliktów rodzinnych pomiędzy darczyńcą a obdarowanym[3]. Oznacza to, że incydentalne sprzeczki nie mogą stanowić podstawy odwołania darowizny. Należy pamiętać również, że w ocenie danego zachowania sąd będzie brał pod uwagę nie tylko samo zachowanie się obdarowanego, lecz także zachowanie darczyńcy po wykonaniu darowizny[4].

Mając to na uwadze nie można uznać za rażącą niewdzięczność zachowań obdarowanego, które są sprowokowane przez darczyńcę. Każdorazowo ocena zachowania obdarowanego powinna być rozpatrywana zarówno pod względem kryteriów obiektywnych, jak i subiektywnych. Ponadto powinna uwzględniać stosunki społeczne panujące w danym środowisku.[5]

Warto pamiętać, że zgodnie z art. 893 § 3 k.c., darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Wspomniany termin przedawnienia ma charakter prekluzyjny, co oznacza, że jego przekroczenie uniemożliwi darczyńcy odwołanie darowizny.

Przejawem rażącej niewdzięczności może być :

  • popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy
  • niedostarczenie darczyńcy niezbędnych środków utrzymania, pomimo oczywistych możliwości
  • przemoc psychiczna (np. dręczenie darczyńcy)
  • przemoc fizyczna
  • zdrada małżeńska
  • pomawianie darczyńcy[6]
  • znęcanie się nad darczyńcą

Przeczytaj również:
Kiedy mamy do czynienia z rażącą niewdzięcznością?

Sposób odwołania darowizny

Zgodnie z art. 900 KC odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Obowiązek zachowania formy pisemnej w tym przypadku ustanowiony został jedynie dla celów dowodowych (ad probationem). Oznacza to, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby darowiznę odwołać ustnie. Jednakże zastosowanie formy ustnej może w przyszłości budzić pewne problemy dowodowe podczas ewentualnego postępowania w przedmiocie zwrotu darowizny.

Przeczytaj również:
Odwołanie darowizny a możliwość powrotu przedmiotu do majątku wspólnego

Źródła:

[1]Komentarz do Kodeksu Cywilnego art. 898 KC T. II red. Pietrzykowski 2018, wyd. 9/Safjan

[2]Komentarz do Kodeksu Cywilnego, art. 895 KC, Nb 2, T. II red. Pietrzykowski 2018, wyd. 9/Safjan

[3]tak, m.in., SN w orz. z dn. 13.11.1934, C II 1621/34

[4]Wyr. SN z 4.2.2005 r. I CK 571/04

[5]System Prawa Prywatnego tom 7 red. Rajski 2018, art.898 KC, Nb 118.

[6]wyr. SN z 12.5.1998 r., II CKN 729/97