Umowa rachunku bankowego – informacje podstawowe

Każdy z nas posiada otwarty rachunek bankowy w wybranym banku. W tym celu zawieramy z danym bankiem umowę. Warto zatem zapoznać się z przepisami, które regulują umowę rachunku bankowego.

W polskim prawie umowa rachunku bankowego uregulowana została w art. 52 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe (Dz.U. 1997 Nr 140 poz. 939 z późn. zm.) oraz w art. 745 Kodeksu cywilnego, który stanowi definicję bazową (podstawową). Wskazuje ona na istotę umowy, poprzez którą bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych.

Ten stosunek prawny składa się na zobowiązanie banku do przechowywania środków pieniężnych posiadacza rachunku oraz zobowiązanie do przeprowadzania rozliczeń pieniężnych na rzecz posiadacza. W sprawie zobowiązania o przechowywania środków pieniężnych, istotny głos zabrał SN w wyroku z 13 lutego 2004 roku o sygn. akt IV CK 40/03, który to wskazał, że w momencie przeniesienia środków pieniężnych na rachunek bankowy, przenoszone zostaje prawo własności z posiadacza rachunku na bank, który rachunek prowadzi. To między innymi upoważnia go do dokonywania rozliczeń na rzecz posiadacza. Zatem mówiąc w skrócie, właścicielem środków pieniężnych na rachunku bankowym jest bank.

Warto wspomnieć, że rozliczenia pieniężne należą do elementów w stosunku prawnym, jeśli stanowi o tym umowa, o czym wspomina art. 725 KC.

Rozliczenia pieniężne – co warto wiedzieć

W praktyce, bank przeprowadza rozliczenia pieniężne (art. 63-68 ustawy Prawo Bankowe) poprzez to, że posiadacz rachunku dysponuje tymi środkami. Ograniczenia w zakresie rozliczeń pieniężnych wprowadza art. 50 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, który uprawnia posiadacza rachunku bankowego do swobodnego dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku. W umowie z bankiem mogą jednak zostać wprowadzone ograniczenia w tym zakresie. Przy tej okoliczności wspomnieć należy o rachunkach zastrzeżonych, które cechują się wprowadzonymi ograniczeniami w dysponowaniu środkami pieniężnymi ulokowanymi na rachunku bankowym. Przykładem takiego ograniczenia jest uzależnienie dokonania przelewu bankowego od okazania określonych dokumentów.

Następnie art. 726 KC określa, że bank może obracać czasowo wolne środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym z obowiązkiem ich zwrotu w całości lub w części na każde żądanie, chyba że umowa uzależnia obowiązek zwrotu od wypowiedzenia. Mając na uwadze art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo bankowe, stanowi to jedną z podstawowych działalności banku. Polega ona na przyjmowaniu wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów.

Bank jako strona umowy

Prowadzenie rachunków bankowych jest czynnością bankową sensu stricto. Na tej podstawie należy zatem wyodrębnić bank jako jedną ze stron umowy. Warto wspomnieć, że oprócz banków rachunki bankowe mogą również prowadzić spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. Na podstawie art. 732 KC, przepisy dotyczące rachunku bankowego stosuje się odpowiednio do rachunku prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. Drugą stroną umowy jest oczywiście posiadacz rachunku, którym może być osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, o której z kolei mowa w art. 331 KC.