Prawnokarne uprawnienia dowódcy jednostki wojskowej

20 lipca 2018
/

Część wojskowa kodeksu karnego - utworzona celowo dla wąskiej grupy obywateli - przesądza również o jej pewnego rodzaju autonomii. Jedynie ustawa mogła rozróżnić w ramach norm prawa karnego te stosowane powszechnie oraz te regulujące czyny zabronione żołnierzy.

Następstwem tego jest obecność w części wojskowej KK instytucji, które nie mają swoich odpowiedników w innych częściach regulacji karnej – przykładowo można podać instytucje rozkazu czy ostatecznej potrzeby. Świadczą one o występowaniu szczególnego rodzaju zależności w zhierarchizowanej społeczności żołnierzy. Przedmiotem niniejszego wykładu będzie natomiast status dowódcy jednostki wojskowej oraz jego prawnokarne kompetencje.

Dowódca jednostki wojskowej

Osoba dowódcy pojawia się w części wojskowej KK zarówno w przepisach ogólnych, jak i szczególnych. W zakresie tych pierwszych jawi się on jako „pomocnik” sądu – jest dopełnieniem władzy sądowniczej wewnątrz jednostki wojskowej. Posiada więc uprawnienia m. in. na gruncie art. 331 KK, który stanowi, że sąd, odstępując od wymierzenia kary, może zwrócić się do właściwego dowódcy o wymierzenie wojskowej kary dyscyplinarnej. Podobną regulację zawiera art. 333 § 1 KK w ramach warunkowego umorzenia postępowania. W art. 336 § 3 KK określono natomiast opiniodawczą kompetencję dowódcy co do zachowywania się żołnierza w trakcie odroczenia kary. Z przedstawionych przepisów można wnioskować, że dowódca stanowi emanację autonomii jednostki wojskowej. Niemniej normy te mają raczej charakter fakultatywny – ich zastosowanie leży w gestii sądu.

A co z przepisami szczególnymi?

Inne znaczenie dla stosowania przepisów prawa karnego mają uprawnienia dowódcy jednostki wojskowej na gruncie przepisów szczególnych części wojskowej. Jest on bowiem osobą uprawnioną do składania wniosku o ściganie niektórych przestępstw. Taki zabieg legislacyjny powoduje, że wszczęcie postępowania w przedmiocie niektórych przewinień będzie zależało wyłącznie od dowódcy jednostki wojskowej. Przykładowo można wskazać art. 341 § 3 KK (odmowa pełnienia służby), art. 363 § 2 KK (rozporządzenie wyposażeniem) czy art. 357 § 2 KK (nietrzeźwość).

Biorąc pod uwagę, że brak wniosku o ściganie jest negatywną przesłanką procesową – ustawodawca celowo niejako „oddaje” te czyny zabronione dowódcy, który, lepiej znając realia funkcjonowania jednostki wojskowej, adekwatnie będzie reagował na poczynania żołnierzy. Warto ponadto zwrócić uwagę na art. 347 oraz 350 KK, penalizujące odpowiednio znieważenie przełożonego i podwładnego. W obu przypadkach osobami uprawnionymi do złożenia wniosku są pokrzywdzony lub dowódca jednostki. To z kolei dowodzi, że szeroko pojmowane przestępstwo zniewagi – będące przestępstwem prywatnoskargowym na gruncie art. 216 KK – w ramach środowiska żołnierskiego narusza jedną z podstawowych wartości, mianowicie poszanowanie hierarchii i porządku dyscypliny wojskowej. Dlatego też w gestii dowódcy znalazło się uprawnienie do inicjowania postępowania w tym zakresie.

Podsumowanie

Rola dowódcy jednostki wojskowej, autonomiczna na gruncie części wojskowej KK, podkreśla przede wszystkim specyfikę funkcjonowania środowiska żołnierskiego – panujące tam zasady i wartości mogą być niewłaściwie interpretowane przez niezaangażowaną władzę sądowniczą. Ustawodawca wychodzi z założenia, że odpowiednim remedium będzie przekazanie pewnych czynów zabronionych „w ręce” dowódcy czy możliwość sądowego powierzenia tej osobie pewnych czynności. Nie można przy tym zapominać o możliwości nadużywania wskazanych przepisów, zaburzającego tym samym ratio legis ich obowiązywania.