Uznanie wierzytelności za nieściągalną w zakresie PIT, CIT i VAT

17 września 2020
hello world!

Przepisy podatkowe pozwalają w pewnych sytuacjach oraz po upływie określonego czasu na dokonanie korekty zobowiązań podatkowych od nieuregulowanych należności. Jak to zatem wygląda w praktyce na płaszczyźnie poszczególnych podatków?

Prowadząc działalność gospodarczą, niejednokrotnie może się zdarzyć, że nieuczciwy kontrahent nie ureguluje wobec nas swojego zobowiązania pieniężnego za wykonaną usługą lub dostarczony towar. Niezależnie od tego, czy otrzymaliśmy płatność z tytułu wystawionej faktury, musimy odprowadzić podatek dochodowy (od dochodu, którego de facto nie uzyskaliśmy) oraz podatek VAT (od obrotu, którego również nie było). Za przychód z działalności gospodarczej uważa się bowiem kwoty należne. Choćby ich faktycznie nie otrzymano. Inaczej mówiąc, konieczność zapłaty podatków nie jest determinowana otrzymaniem płatności od kontrahenta. Pomimo wykonanej usługi lub dostawy i nieotrzymania z tego tytułu płatności nadal jesteśmy zobowiązani do zapłaty podatku dochodowego oraz podatku VAT.

Wierzytelności nieściągalne na płaszczyźnie podatków dochodowych

Na czym polega korekta zobowiązania podatkowego z tytułu nieściągalnej należności na płaszczyźnie podatków dochodowych? Chodzi o możliwość odliczenia takiej wierzytelności od kosztów uzyskania przychodu. Jej mechanizm jest natomiast analogiczny zarówno na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), jak i podatku dochodowego od osób prawnych (CIT).

Zgodnie z art. 23 pkt 20) ustawy o PIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodu wierzytelności odpisanych jako nieściągalne. Wyjątek stanowią takie wierzytelności nieściągalne, które uprzednio zarachowano jako przychody należne i których nieściągalność została uprawdopodobniona. Oznacza to, że aby móc do kosztów uzyskania przychodu zaliczyć nieściągalne wierzytelności, w pierwszej kolejności należałoby je wykazać jako przychód z tytułu dokonanej sprzedaży. Inaczej mówiąc: wierzytelność ta powinna była być zaksięgowana.

Drugą przesłankę, warunkującą możliwość odliczenia wierzytelności nieściągalnych, stanowi natomiast uprawdopodobnienie ich nieściągalności. Na czym polega takie uprawdopodobnienie? Wyjaśniono to w art. 23 ust. 2 ustawy o PIT.

Wierzytelności nieściągalne, czyli jakie?

I tak, za wierzytelności nieściągalne uważa się te wierzytelności, których nieściągalność udokumentowano:

1) postanowieniem o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadające stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, albo

2) postanowieniem sądu o:

a) oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów, lub

b) umorzeniu postępowania upadłościowego, jeżeli zachodzi okoliczność, o której mowa w lit. a, lub

c) zakończeniu postępowania upadłościowego, albo

3) protokołem sporządzonym przez podatnika, który stwierdza, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej kwoty.

Wskazać również należy trzecią przesłankę możliwości zaliczenia wierzytelności jako nieściągalnej. Wynika ona z art. 23 pkt 17) ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem nie uważa się za koszt uzyskania przychodu wierzytelności odpisanych jako przedawnione.

Udokumentowanie wierzytelności jako nieściągalnej będzie najczęściej następowało na podstawie postanowienia komornika o bezskuteczności egzekucji na skutek braku majątku dłużnika. Biorąc pod uwagę fakt, że najpierw przedsiębiorca musi z roszczeniem wystąpić do sądu, a następnie skierować do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji, udokumentowanie nieściągalności w najlepszym wypadku będzie trwało ok. 1,5 roku.

Ulga na złe długi w VAT

Na płaszczyźnie podatku VAT skorygowanie niezapłaconej należności jest dużo prostsze niż na płaszczyźnie podatków dochodowych. Korektę taką potocznie nazywa się ulgą na złe długi.

Zgodnie z art. 89a ustawy o VAT podatnik może skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność uprawdopodobniono. Nieściągalność wierzytelności uważa się za uprawdopodobnioną, w przypadku gdy wierzytelności nie uregulowano lub zbyto w jakiejkolwiek formie w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze.

Dodatkowe warunki skorzystania z ulgi na złe długi to:

  • sprzedaż dotyczącą nieściągalnej wierzytelności dokonywano na rzecz podatnika zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny;
  • na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji podatkowej, w której dokonuje się korekty:
  • wierzyciel i dłużnik są podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni,
  • dłużnik nie jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, upadłościowego lub w likwidacji;
  • od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku, w którym nastąpiło jej wystawienie.

Korekta może nastąpić w rozliczeniu za okres, w którym nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną. Jest jednak pewien warunek. Mianowicie: do dnia złożenia przez wierzyciela deklaracji podatkowej za ten okres wierzytelności nie uregulowano lub zbyto w jakiejkolwiek formie.

chevron-down
Copy link