Czy możliwe jest warunkowe zawieszenie wykonania kary w przypadku przestępstwa niealimentacji?

11 marca 2021
hello world!

Warunkowe zawieszenie wykonania kary jest jednym z środków probacyjnych przewidzianych przez Kodeks karny. Jego funkcją jest zapobieżenie ponownemu popełnieniu przestępstwa przez sprawcę oraz naruszaniu przez niego porządku prawnego. W zamian za szansę uniknięcia wykonania kary ustawodawca oczekuje od sprawcy zachowania się zgodnego z normami prawnymi. W szczególności zaś tego, że nie popełni on przestępstwa. Czy możliwe jest warunkowe zawieszenie wykonania kary w przypadku niealimentacji?

Warunkowe zawieszenie jest (podobnie jak pozostałe środki probacyjne) instytucją fakultatywną. Uzależnione jest nie tylko od ziszczenia się przesłanek jego stosowania, lecz także od decyzji sądu. Czy możliwe jest orzeczenie warunkowego zawieszenia kary w przypadku przestępstwa niealimentacji?

Uchylanie się od płacenia alimentów to przestępstwo

Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało zdefiniowane w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359). Polega on na konieczności dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Świadczenia te mają na celu zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania osób najbliższych sprawcy oraz tych, których prawa w tym zakresie wynikają z orzeczenia sądowego lub ustawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2001 r., sygn. V KKN 47/01).

Sprawcą przestępstwa niealimentacji może być wyłącznie osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Co istotne, niewywiązywanie się z tego obowiązku jest przestępstwem. Zgodnie bowiem z art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 z późn. zm., dalej również  jako „k.k.”) każdy, kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Przeczytaj również: Czy uchylanie się od alimentów jest przestępstwem?

Warunkowe zawieszenie kary w przypadku niealimentacji

Warunkowe zawieszenie wykonania kary przewiduje art. 69 k.k. Na skutek nowelizacji Kodeksu karnego z 2015 r. przy orzeczeniu kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania znaczenie ma to, czy sprawcy nie skazano wcześniej na karę pozbawienia wolności. Zgodnie bowiem z art. 69 § 1 k.k. sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze nieprzekraczającym roku, jeżeli:

  • sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i
  • jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.

Zawieszając wykonanie kary, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa (art. 69 § 2 k.k.).

Brak poprzedniej karalności - zawieszenie kary jest możliwe

Powyższe oznacza, że możliwe jest zastosowanie warunkowego zawieszenia kary w przypadku osób uchylających się od płacenia alimentów, o ile spełnione zostaną przesłanki z art. 69 § 1 k.k. Podkreślenia wymaga jednak fakt, że warunkowe zawieszenie jest (podobnie jak pozostałe środki probacyjne) instytucją fakultatywną, uzależnioną nie tylko od ziszczenia się przesłanek jej stosowania, lecz także od decyzji sądu. Zgodnie z art. 72 § 1 k.k. zawieszając wykonanie kary, sąd zobowiązuje, a jeżeli orzeka środek karny, może zobowiązać skazanego do wypełniania pewnych obowiązków w okresie próby.

Wskazane w art. 72 § 1 pkt 3 k.k. zobowiązanie skazanego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby dotyczy właśnie przede wszystkim przestępstwa niealimentacji (art. 209 § 1 k.k.). Jednak z uwagi na okoliczność, że ustawodawca nie wiąże kompetencji do nałożenia tego obowiązku z tym tylko przestępstwem, sąd może nałożyć go na każdego takiego sprawcę, który będąc zobowiązany do łożenia na inną osobę, obowiązku tego nie wykonuje. Nie jest to uzależnione ani od okoliczności związanych z przestępstwem, ani tym bardziej od jego charakterystyki ustawowej. Jedynym warunkiem jest stwierdzenie, że sprawca albo nie wypełnia obowiązku, albo wypełnia go w sposób nieprawidłowy (np. ze zwłoką).

Poprzednia karalność wyklucza zastosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary

Orzeczenie warunkowego zawieszenia wykonania kary z kolei nie będzie możliwe, gdy nawet jedynie część z czynów zarzucanych oskarżonemu miała miejsce przed wejściem w życie nowego brzmienia art. 69 § 1 k.k. Warunkowe zawieszenie nie będzie zatem możliwe, jeśli sprawca przestępstwa był skazany na karę pozbawienia wolności. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak skazania na karę pozbawienia wolności obejmuje zarówno przypadki, gdy sprawcę skazano na taką karę o charakterze bezwzględnym, jak i wówczas gdy orzeczono o warunkowym zawieszeniu jej wykonania.

Na powyższe zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyrokach z 28 kwietnia 2017 r. (sygn. V KK 42/17) oraz z 12 marca 2019 r. (sygn. V KK 103/18). Co jednak z osobami, które popełniły przestępstwo alimentacji - choćby w niektórych okresach - zanim weszła w życia nowelizacja Kodeksu karnego i zanim zmieniła się treść art. 69 § 1 k.k. (w poprzednim stanie prawnym przesłanki wymierzenia kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania były bowiem inne)? Zdaniem Sądu Najwyższego powyższe nie ma znaczenia w sprawie o niealimentację, ponieważ zarzucany czyn to przestępstwo trwałe, wieloczynnościowe. Oznacza to, że czas jego popełnienia określa się od dokonania ostatniego z czynów składających się na realizację znamion przestępstwa.

chevron-down
Copy link