Wielka nowelizacja ustawy o podatku dochodowym – możliwość nabywania przez podmioty gospodarcze pakietów wierzytelności

Jedną ze zmian wprowadzonych zbliżająca się wielkimi krokami nowelizacją dotycząca (wejście w życie 01 stycznia 2019 r.)  podatku dochodowego jest wprowadzenie szczególnych rozwiązań odnoszących się do nabywania przez podmioty gospodarcze pakietów wierzytelności.

Z uwagi na brak możliwości rozpoznania strat związanych z wierzytelnościami w połączeniu z brakiem możliwości rozpoznania pełnej bazy kosztowej nabycia wierzytelności co może skutkować efektywnym opodatkowaniem działalności polegającej na ich windykacji na dużo wyższym niż średni poziomie, proponuje się wprowadzenie:

  • przepisów pozwalających na rozpoznanie pełnej bazy kosztowej nabycia pojedynczej wierzytelności,
  • analogicznych zasad opodatkowania odnoszących się do pakietu wierzytelności, jako lepiej odzwierciedlającego ekonomiczny charakter tego typu transakcji, niż w przypadku analizy pojedynczych wierzytelności wchodzących w jego skład.

W obecnym stanie prawnym w organy podatkowe stoją na stanowisku, iż wydatek na nabycie wierzytelności stanowi dla nabywcy koszt uzyskania przychodów dopiero w momencie uzyskania przychodu w postaci zapłaty całości należności. W przypadku częściowej zapłaty wydatek ten jest kosztem uzyskania przychodu w proporcji uiszczonej wpłaty do osiągniętego przychodu. W sytuacji, gdy spłacana jest jedynie część wierzytelności, to za koszt uzyskania przychodów danego roku podatkowego może być uznana również tylko taka część poniesionych na nabycie tej wierzytelności wydatków, jaka dotyczy przychodów uzyskanych przez podatnika w związku z wyegzekwowaną spłatą wierzytelności. Jeżeli więc, kwota wierzytelności jest spłacana przez dłużnika w różnych latach, wówczas koszty również są uznane za koszty uzyskania przychodów w takiej wysokości, jaka odpowiada spłacie wierzytelności w danym roku, czyli proporcjonalnie do uzyskanego przychodu.

Metodologia ma potwierdzenie w orzecznictwie

Przedstawiona metodologia rozliczania podatkowego wyniku nabywanych wierzytelności została wielokrotnie potwierdzona przez sądy, m.in. w wyroku NSA z dnia 20.09.2011 r. sygn. akt II FSK 615/10. W orzeczeniu tym sąd wskazał, że: „…poniesione koszty można kwalifikować jako koszty uzyskania przychodu proporcjonalnie do osiągniętego przychodu z wierzytelności, w stosunku do jej faktycznej wartości, w tym przypadku wartości nominalnej. W przekonaniu Sądu zasada "proporcjonalnego" w czasie i w wysokości potrącenia kosztów uzyskania przychodów w latach, w których podatnik uzyskiwał z tego tytułu przychody, w pełni odpowiada konstrukcji podatku dochodowego, a więc konieczności powiązania kosztu z konkretnym przychodem.”

Rozliczenie przychodów z nabytej wierzytelności

Po zmianie przepisów koszty nabycia wierzytelności bądź pakiety wierzytelności będą rozpoznawane „wprost” w kwocie odpowiadającej kwocie uzyskanego z niej przychody, do momentu zrównania się przychodu ze spłaty wierzytelności (pakietu wierzytelności) z kwotą poniesionego na jej (jego) nabycie wydatku (tj. innymi słowy, do momentu rozliczenia całości wydatków na nabycie określonej wierzytelności bądź pakietu wierzytelności). Przykładowe rozliczenie przychodów osiągniętych z nabytej wierzytelności przed i po zmianie przedstawia się następująco:

ZdarzenieStan obecnyStan projektowany
1. Nabycie wierzytelności o wartości nominalnej 1000 zł za 200 zł 

bez skutków u nabywcy

 

bez skutków u nabywcy

 

2. Odzyskanie 200 zł

przychód = 200 zł, koszt = 40 zł (1/5*200 zł); dochód = 160 złprzychód = 200 zł, koszt = 200 zł; dochód = 0 zł
3. Odzyskanie 400 złprzychód = 400 zł, koszt = 80

zł; dochód = 320 zł

przychód = 400 zł; koszt = 0 zł; dochód = 400 zł
4. Odsprzedaż pozostałej części wierzytelności za 10 złprzychód = 10 zł; koszt = 80 zł; strata = 70 zł (strata nie jest kosztem)przychód = 10 zł, koszt = 0 zł; dochód = 10 zł
 

Razem podstawa opodatkowania:

Przychody = 600 zł; Koszty = 120 zł

Dochód = 480 zł;

Przychody = 610 zł;

Koszty = 200 zł; Dochód

= 410 zł

 

Przewiduje się, iż analogicznie rozliczane będą przychody i koszty dotyczące wierzytelności nabytych w pakiecie (co najmniej 100 wierzytelności). W obecnym stanie prawnym przedsiębiorcy są obowiązani ustalać uśredniony koszt nabycia każdej wierzytelności wchodzącej w skład większej liczby nabytych jednorazowo wierzytelności (pakiety wierzytelności). Jak wyjaśniono, po wejściu w życie projektowanej zmiany, faktyczne spłaty z każdej wierzytelności nabytej w ramach „pakietu” będą zaliczane na spłatę ceny nabycia całego pakietu.