Prawne aspekty Ligi Mistrzów - w jaki sposób ustalany jest współczynnik UEFA?

5 listopada 2019
/

Fanom piłki nożnej wtorkowe i środowe wieczory jesiennej i wiosennej rundy sezonu kojarzą się z jednym – spotkaniami rozgrywanymi w ramach Ligi Mistrzów. Niezwykle emocjonujące mecze, najlepsze zespoły w Europie z wielkimi gwiazdami w swoich szeregach i niesamowita atmosfera towarzysząca każdemu spotkaniu są argumentami, które co roku przekonują rzeszę widzów do śledzenia poczynań drużyn walczących w tych rozgrywkach o ostateczny triumf. Oprócz zwracania uwagi na bardzo ważne aspekty sportowo-rozrywkowe Ligi Mistrzów, warto również spojrzeć na te rozgrywki pod kątem prawnym.

Jak wiadomo, żadna duża impreza nie może odbyć się bez odpowiednich regulacji prawnych. W przypadku Ligi Mistrzów najważniejsze zasady związane z organizacją tych rozgrywek zawarto w dokumencie Regulations of the UEFA Champions League 2018-2021 Cycle (zwanego dalej zamiennie „UCL Regulations”). Zawiera on m.in. regulacje dotyczące przystępowania drużyn do zawodów, obowiązki zespołów, czy też wzmianki o przepisach antydopingowych i fair play. Zacznijmy jednak od początku, czyli od kwestii najistotniejszej z punktu widzenia kibica.

Na jakich zasadach drużyny przystępują do rozgrywek Ligi Mistrzów?

Przymiotnik „Mistrzów” w nazwie powinien jednoznacznie wskazywać nam na to, że w zawodach biorą udział zwycięzcy lig krajowych z poprzedniego sezonu. Nie jest to jednak do końca poprawne stwierdzenie. Aby zrozumieć zagadnienie doboru zespołów do Champions League, musimy dokładniej przyjrzeć się artykułowi 3. UCL Regulations.

Pkt 1 tego artykułu stanowi, że maksymalna ilość zespołów, jakie mogą zgłosić do rozgrywek Ligi Mistrzów poszczególne związki członkowskie UEFA, wynosi 4. Drużyny te są zgłaszane na podstawie wyników w zawodach organizowanych na szczeblu krajowym. Jednak nie każdy związek może zgłosić 4 drużyny do Champions League.

Przepisy artykułu 3. UCL Regulations odsyłają nas w tej kwestii do załączonych do głównego dokumentu aneksów. W Aneksie D możemy znaleźć informację o istnieniu współczynnika dla każdego klubu i związku. Powstaje on na podstawie wyników drużyn z poszczególnych związków w ostatnich pięciu sezonach Ligi Mistrzów i Ligi Europy.

Współczynnik służy do określania pozycji związków na tzw. „access list” (im wyższy współczynnik, tym więcej drużyn dana federacja krajowa może zgłosić do rozgrywek oraz tym mniej etapów kwalifikacji muszą te drużyny przechodzić) oraz do uszeregowania klubów w celu odpowiedniego ich rozstawienia m.in. w czasie losowania grup przed fazą grupową LM. Jest to tak zwany Coefficient Ranking System.

Współczynnik dla związków oblicza się poprzez zsumowanie punktów, jakie zdobyły wszystkie kluby podlegające danemu związkowi w danym sezonie, grając w Lidze Mistrzów i Lidze Europy. Następnie następuje podzielenie tej sumy przez liczbę tych klubów. Na potrzeby obecnych regulacji został on ustalony pod koniec sezonu 2017/18 (czyli przed rozpoczęciem obecnego trzyletniego „cyklu” obowiązywania UCL Regulations) i obejmuje okres od sezonu 2013/14 do sezonu 2017/18 włącznie.

W jaki sposób przyznawane są punkty?

  • 2 punkty za zwycięstwo (1 punkt za zwycięstwo w meczach kwalifikacyjnych i barażowych)
  • 1 punkt za remis (0,5 punktu za remis w meczach kwalifikacyjnych i barażowych)
  • 0 punktów za przegraną

Jeżeli klub, który zakwalifikował się do danych rozgrywek europejskich (LM lub LE), zrezygnuje
z wzięcia w nich udziału, zostanie w nich zdyskwalifikowany albo nie zostanie do nich dopuszczony i nie zostanie zamieniony klubem z tego samego związku, to i tak sumę punktów dzieli się przez liczbę klubów, które miały prawo wejść do zawodów. W obliczeniach można zatem brać pod uwagę klub, który realnie nie uczestniczył w rozgrywkach.

Współczynnik dla klubów oblicza się poprzez dodanie wszystkich punktów, które dana drużyna zdobyła w danym sezonie Ligi Mistrzów lub Ligi Europy. Pięciosezonowy współczynnik dla klubu to korzystniejszy spośród dwóch opcji: skumulowanej sumy współczynników klubu z pięciu poprzednich sezonów lub 20% pięciosezonowego współczynnika związku z kraju pochodzenia klubu.

Punkty dla klubów w Lidze Mistrzów w fazie grupowej i pucharowej

  • 2 punkty za zwycięstwo
  • 1 punkt za remis
  • 0 punktów za przegraną

Inaczej przedstawia się sytuacja przyznawania punktów dla drużyn, które zdobyły je w Lidze Europy. Tutaj honoruje się również fazę kwalifikacyjną i baraże. Kluby, które natomiast zakwalifikowały się do fazy grupowej mają zagwarantowane 3 punkty. Będzie tak nawet, jeżeli na tym etapie rozgrywek zdobyły one ich mniej. Oczywiście te „gwarantowane punkty” nie dopisują się do punktów zdobytych podczas meczów grupowych. Nie są również doliczane przy obliczaniu współczynnika dla związków. Służą one jedynie do obliczania współczynnika dla klubów.

Punkty w Lidze Europy

  1. W fazie kwalifikacyjnej i barażach:
  • 0,5 punktu dla każdego klubu wyeliminowanego w rundzie wstępnej
  • 1 punkt dla każdego klubu wyeliminowanego w pierwszej rundzie kwalifikacji
  • 1,5 punktu dla każdego klubu wyeliminowanego w drugiej rundzie kwalifikacji
  • 2 punkty dla każdego klubu wyeliminowanego w trzeciej rundzie kwalifikacji
  • 2,5 punktu dla każdego klubu wyeliminowanego w barażach
  1. W fazie grupowej i pucharowej LE:
  • 2 punkty za zwycięstwo
  • 1 punkt za remis
  • 0 punktów za przegraną

Ponadto dla klubów przewiduje się punkty bonusowe. Kluby, które dotrą do 1/16, ćwierćfinałów, półfinałów lub finału Ligi Mistrzów otrzymują 1 punkt za każdy kolejny etap. Podobna sytuacja, z wyłączeniem rundy 1/16, tyczy się klubów w Lidze Europy. Poza tym kluby biorące udział w Lidze Mistrzów mogą liczyć na dodatkowe 4 punkty za udział w fazie grupowej. Kolejne 4 zdobędą za zakwalifikowanie się do rundy 1/16. Punkty te uwzględnia się przy obliczaniu współczynnika związku.

W jaki sposób współczynniki wpływają na dobór drużyn?

Znając już reguły kierujące współczynnikami, warto jednak pójść dalej i zastanowić się, jak to bezpośrednio oddziałuje na dobór rywali. Dlaczego Mistrz Polski zawsze musi brać udział w kwalifikacjach do Ligi Mistrzów? Dlaczego drużyny z silnych, zachodnich lig, nawet pomimo zajmowania drugiego czy trzeciego miejsca w ligowej tabeli, nigdy nie muszą przejmować się kwalifikacjami? W znalezieniu odpowiedzi na te pytania pomoże nam tabela zamieszczona w Aneksie A.

Tabela 1. Access list

Źródło: Annex A –  Access List for the 2019/20 UEFA Club Competitions; Regulations of the UEFA Champions League 2018-2021 cycle.

Wyjaśnienie skrótów: „TH” – titleholder, zdobywca tytułu (UCL lub UEL z ubiegłego sezonu); „CH” – domestic champion, zwycięzca ligi krajowej, „RU" – runner-up, wicemistrz ligi krajowej; „N3, N4” – drużyny z odpowiednio trzeciego i czwartego miejsca w lidze, „PR” – preliminary round, runda przedkwalifikacyjna; „Q” – qualifying round, kwalifikacje; „PO” – mecze fazy play-off.

Jest to wspomniana już wcześniej tzw. „Access list”, a raczej jej mały fragment, dotyczący ilości zespołów z poszczególnych krajów w fazie grupowej i eliminacjach Ligi Mistrzów. Jej centralną część stanowi lista krajowych związków piłkarskich, uszeregowanych według współczynnika związku od najsilniejszego do najsłabszego. Dla lepszego zrozumienia tabeli potrzebna jest nam znajomość używanych w niej skrótów. Ich tłumaczenie zostało zamieszczone pod wykazem.

Jak widać, w fazie grupowej Ligi Mistrzów mogą wziąć udział 32 zespoły. Co ciekawe, aż 24 z nich ma w niej zagwarantowany udział z tytułu osiągnięć na krajowym podwórku. Najsilniejsze związki piłkarskie, takie jak Hiszpania, Anglia, Włochy i Niemcy, mogą wprowadzić do rozgrywek 4 zespoły z własnych lig. Wprowadzają odpowiednio mistrza, wicemistrza, drużynę z trzeciego i drużynę z czwartego miejsca w tabeli ligowej.

Kolejne kraje, czyli Francja i Rosja wprowadzają do rozgrywek mistrza i wicemistrza swoich lig. Gwarantowane miejsce w fazie grupowej LM mają również zwycięzcy portugalskiej Primeira Ligi, ukraińskiej Premier Ligi, belgijskiej JupilerLeague oraz tureckiej Süper Lig.

Dwa miejsca przyznaje się zdobywcom tytułu Ligi Mistrzów i Ligi Europy z ubiegłego sezonu. Taka sytuacja jest bardzo niekorzystna dla słabszych związków. Oznacza ona bowiem, że miejsc w fazie grupowej dla drużyn biorących udział w kwalifikacjach i fazie play-off jest zaledwie 6. Dlatego tak ciężko jest przebić się do tych elitarnych rozgrywek na przykład drużynom z Polski. Nasz kraj jest klasyfikowany na Access list dopiero na 21. miejscu. Mistrz naszej ligi swoją przygodę w kwalifikacjach rozpoczyna od pierwszej rundy kwalifikacji. Od fazy grupowej LM dzielą go zatem, wliczając fazę play-off, cztery bardzo duże kroki. Jest to równoznaczne ze zmianą. Jeszcze w poprzednim trzyletnim cyklu regulacji {2015-18} drużyna z Polski rozpoczynała bowiem kwalifikacje od drugiej rundy.

Przeczytaj również:
Premier League w obliczu Brexitu

Mechanizm będący wyjątkiem

Wspomnianą na początku wątku regułę maksymalnie 4 zespołów z jednego kraju wspiera jednak następujący mechanizm:

  1. Jeżeli zwycięzca Ligi Mistrzów lub Ligi Europy zakwalifikuje się do Ligi Mistrzów na podstawie osiągnięć ligowych, liczba miejsc, które przysługują związkowi kraju, z którego pochodzi zwycięzca, zmniejsza się o jeden.
  2. To wolne miejsce tworzone przez zwycięzcę Ligi Mistrzów jest zajmowane przez zwycięzcę ligi ze związku, który zajmuje 11. pozycję na Access list. Obecnie jest to mistrz Austrii – Red Bull Salzburg, który dzięki obecnemu zwycięzcy LM, Liverpoolowi, nie musiał brać udziału w fazie play-off.
  3. Wolne miejsce utworzone przez zwycięzcę Ligi Europy zajmuje drużyna, która w ubiegłym sezonie zajęła trzecie miejsce w lidze kraju sklasyfikowanego na 5. miejscu Access list. Obecnie jest to klub Olimpique Lyon, czyli trzecia drużyna ligi francuskiej w sezonie 2018/19. Miejsce zostało mu udostępnione przez ubiegłorocznego zdobywcę Ligi Europy – Chelsea Londyn.

Artykuł 3.06 przewiduje jednak wyjątek do reguły 4 zespołów w LM. Mianowicie dopuszcza do rozgrywek 5 drużyn z jednego kraju. Jeżeli zwycięzca Ligi Mistrzów lub Ligi Europy nie zakwalifikuje się do Champions League poprzez rozgrywki krajowe.

Taka sytuacja faktycznie miała miejsce w sezonie 2005/2006. Zwycięzca Ligi Mistrzów z poprzedniego sezonu Liverpool F.C. zajął 5. miejsce w angielskiej Premier League. UEFA wydała wtedy decyzję o przyznaniu prawa do gry pięciu zespołom z tego samego związku. Liverpool musiał jednak wziąć udział w całej drabince kwalifikacji (nota bene został wtedy wraz z klubem FC Artmedia Bratysława pierwszymi klubami, które dotarły do fazy grupowej LM, przechodząc przez wszystkie trzy etapy kwalifikacji).

Ostatni taki cykl

24 września bieżącego roku w UEFA zadecydowano, że od sezonu 2021/22 (czyli już w nowym trzyletnim cyklu UCL Regulations) ruszą trzecie rozgrywki. Będą one zaliczane do europejskich pucharów, a mianowicie Europa Conference League (UECL). Wprowadzenie tych zawodów ma na celu danie szansy sprawdzenia się na europejskim podwórku większej liczbie drużyn z większej ilości krajów. Takie rozwiązanie wiąże się też z reformą obecnych rozgrywek. Zmiany nie będą dotyczyły jednak Ligi Mistrzów. Zreformowana za to zostanie Liga Europejska. Od sezonu 2021/22 będą w niej brały udział 32 zespoły (nie 48, jak było wcześniej). Taka sama liczba drużyn będzie brała udział w Europa Conference League. Dokładny system nowych rozgrywek to jednak temat na oddzielny artykuł. Czy UECL będzie szansą dla polskich drużyn? Miejmy nadzieję. Z pewnością te zawody jeszcze bardziej uatrakcyjnią europejski futbol.