Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie a podatek VAT

W dniu 4 grudnia 2018  r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, wydał wyrok dotyczący wynagrodzenia za bezumowne korzystanie a kwestia uiszczenia podatku VAT.

Zdaniem SA, bezumowne użytkowanie nieruchomości, na które powód wyraził zgodę w sposób dorozumiany, jest transakcją opodatkowaną VAT. Zaś żądanie zapłaty z tego tytułu w takiej sytuacji, tj. przy istnieniu porozumienia jest należnością za jej wykonanie (czynsz), opodatkowaną VAT. Tym samym wynagrodzenie przysługujące powodowi w spełnia kryteria, określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy

Roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy wobec posiadacza samoistnego lub zależnego w złej wierze (art. 225 i 230 k.c.) oraz posiadacza samoistnego lub zależnego w dobrej wierze, który dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy (art. 224 § 2 k.c. i art. 230 k.c.) łączy w sobie pierwiastki roszczenia odszkodowawczego (może zmierzać do zwrócenia kosztów, jakie właściciel poniósł w związku z tym, że był zmuszony do korzystania z cudzej rzeczy, lub do kompensaty utraconych korzyści, jakie by uzyskał, gdyby rzecz np. wynajął lub wydzierżawił) i roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia (może zmierzać do wydania korzyści uzyskanych przez posiadacza w wyniku korzystania z cudzej rzeczy).

Mimo pełnienia podobnych funkcji do realizowanych przez roszczenia o naprawienie szkody i roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia, jest ono jednak – podobnie jak inne roszczenia przewidziane w art. 224 § 2 i art. 225 k.c. – odrębnym roszczeniem, a tym samym niezależnym od przesłanek roszczeń o naprawienie szkody i zwrot bezpodstawnego wzbogacenia. Skoro roszczenie uzupełniające z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy nie stanowi stricte roszczenia odszkodowawczego, nie jest konieczne wykazanie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej – to jest powstania szkody w majątku właściciela rzeczy, działania posiadacza mającego charakter czynu niedozwolonego oraz istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy czynem niedozwolonym a powstałą na skutek tego szkodą.

Wysokość wynagrodzenia jest niezależna od rzeczywistych strat właściciela

Powstanie roszczenia o wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, jak i wysokość wynagrodzenia nie zależą od tego, czy właściciel w rzeczywistości poniósł jakiś uszczerbek, a posiadacz uzyskał jakąś korzyść, jak również od tego czy posiadacz efektywnie korzystał z rzeczy. Wysokość wynagrodzenia jest niezależna od rzeczywistych strat właściciela i rzeczywistych korzyści odniesionych przez posiadacza. Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości jest tylko jednym z roszczeń uzupełniających. Przez co nie wyklucza się, iż do innego rodzaju roszczeń również wywodzonych z ww. regulacji można pomocniczo stosować przepisy o naprawieniu szkody.

Wysokość roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie zależy od dwóch okoliczności. Po pierwsze od tego, jak długo trwa okres nieuprawnionego posiadania rzeczy. A po drugie od stawek rynkowych należnych za korzystanie z rzeczy w danych okresach przyjętych do rozliczenia, „gdyby posiadanie opierało się na prawie”. Wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy obejmuje to wszystko, co uzyskałby właściciel, gdyby rzecz wynajął, wydzierżawił lub oddał do odpłatnego korzystania na podstawie innego stosunku prawnego, przy czym musi odpowiadać średniej stawce rynkowej. Obowiązek wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy wynika już z samego faktu korzystania przez podmiot nie posiadający tytułu prawnego.