Wyprzedzanie pojazdu uprzywilejowanego – czy jest dozwolone?

Pojęcie pojazdu uprzywilejowanego znajduje się w przepisach ustawy Prawo o ruchu drogowym. Ustawa jasno precyzuje, czym jest pojazd uprzywilejowany, a także jakie ma prawa. Co więcej – określa również, w jaki sposób powinni zachować się inni uczestnicy ruchu, gdy na swojej drodze spotkają policję, pogotowie czy straż pożarną, jadącą na sygnale. Czy dozwolone jest wyprzedzanie pojazdu uprzywilejowanego?

Pojazd uprzywilejowany – definicja

Zgodnie z definicją z art. 2 pkt 38 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 110 z późn. zm., dalej również jako „p.r.d.”) pojazd uprzywilejowany to pojazd wysyłający sygnały świetlne w postaci niebieskich świateł błyskowych i jednocześnie sygnały dźwiękowe o zmiennym tonie, jadący z włączonymi światłami mijania lub drogowymi. Określenie to obejmuje również pojazdy jadące w kolumnie, na której początku i na końcu znajdują się pojazdy uprzywilejowane wysyłające dodatkowo sygnały świetlne w postaci czerwonego światła błyskowego.

Pojazdem uprzywilejowanym w ruchu drogowym mogą być pojazdy samochodowe służb takich jak jednostki ochrony przeciwpożarowej, zespołu ratownictwa medycznego, Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Służby Więziennej czy straży gminnych (miejskich), a także pojazdy innych jednostek, jeżeli są używane w związku z ratowaniem życia lub zdrowia ludzkiego. W tym ostatnim przypadku uznanie za pojazd uprzywilejowany następuje na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Przeczytaj również:
Kolizja z pojazdem uprzywilejowanym. Kto jest winny?

Warunki dodatkowe dla pojazdu samochodowego uprzywilejowanego

Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 z późn. zm.) pojazd samochodowy uprzywilejowany wyposaża się w sygnały ostrzegawcze: 1) dźwiękowy, 2) świetlny błyskowy.

Pojazd samochodowy uprzywilejowany może być ponadto wyposażony w umieszczone na zewnątrz dodatkowe światło barwy białej lub żółtej selektywnej. Umocowane w sposób umożliwiający zmianę kierunku strumienia świetlnego (szperacz). Światło to powinno być włączane i wyłączane niezależnie od innych świateł. Rozporządzenie określa także wymagania, jakie powinny spełniać urządzenia wysyłające ostrzegawcze sygnały dźwiękowe i świetlne. Będzie to zatem np. ton sygnału dźwiękowego, jego sterowanie, liczba świateł, ich barwa i rozmieszczenie.

Przejazd pojazdu uprzywilejowanego

Zgodnie z treścią art. 53 ust. 2 p.r.d. kierujący pojazdem uprzywilejowanym może, pod warunkiem zachowania szczególnej ostrożności, nie stosować się do przepisów o ruchu pojazdów, zatrzymaniu i postoju oraz do znaków i sygnałów drogowych tylko w razie, gdy uczestniczy w akcji związanej z ratowaniem życia, zdrowia ludzkiego lub mienia albo koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa lub porządku publicznego albo w przejeździe kolumny pojazdów uprzywilejowanych, albo w wykonywaniu zadań związanych bezpośrednio z zapewnieniem bezpieczeństwa osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, którym na mocy odrębnych przepisów przysługuje ochrona. Pojazd ten wysyła jednocześnie sygnały świetlny i dźwiękowy (po zatrzymaniu pojazdu nie wymaga się używania sygnału dźwiękowego). W pojeździe włączone są także światła drogowe lub mijania.

Obowiązek ułatwienia przejazdu pojazdowi uprzywilejowanemu

Zgodnie z art 9 ust. 1 p.r.d. uczestnik ruchu i inna osoba znajdująca się na drodze są obowiązani ułatwić przejazd pojazdu uprzywilejowanego, w szczególności przez niezwłoczne usunięcie się z jego drogi, a w razie potrzeby zatrzymanie się. Co więcej, kierującemu pojazdem innym niż uprzywilejowany zabrania się korzystania z drogi przejazdu pojazdu uprzywilejowanego utworzonej na skutek tzw. korytarza życia. Kierujący pojazdem może kontynuować jazdę po uprzednio zajmowanym pasie ruchu po przejeździe pojazdu uprzywilejowanego.

Obowiązek ułatwienia przejazdu pojazdowi uprzywilejowanemu ciąży na uczestnikach ruchu oraz na innych osobach znajdujących się na drodze. Uczestnikiem ruchu jest pieszy, kierujący, a także inne osoby przebywające w pojeździe lub na pojeździe znajdującym się na drodze (art. 2 pkt 17 p.r.d.). Inne osoby znajdujące się na drodze to m.in. osoby wykonujące roboty drogowe. Osoby te zobligowane są do ułatwienia przejazdu pojazdowi uprzywilejowanemu, m.in. poprzez niezwłoczne usunięcie się z jego drogi. W razie potrzeby – zatrzymanie się.

Konsekwencje nieułatwienia przejazdu

Nieułatwienie przejazdu pojazdowi uprzywilejowanemu stanowi wykroczenie z art. 97 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 821 z późn. zm., dalej również jako „k.w.”). Zgodnie z tym przepisem uczestnik ruchu lub inna osoba znajdująca się na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, a także właściciel lub posiadacz pojazdu, który wykracza przeciwko innym przepisom ustawy Prawo o ruchu drogowym lub przepisom wydanym na jej podstawie, podlega karze grzywny do 3000 złotych albo karze nagany. Co więcej, jeżeli na skutek zachowania sprzecznego z komentowanym artykułem doszło do zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego, w grę wchodzi odpowiedzialność z art. 86 k.w., zgodnie z którym kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, nie zachowując należytej ostrożności, powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, podlega karze grzywny.

Wyprzedzanie pojazdu uprzywilejowanego

Co do zasady, wyprzedzanie pojazdu uprzywilejowanego jest dozwolone, tak jak każdego innego pojazdu drogowego. Wyjątkiem jest jednak sytuacja, w której radiowóz policyjny (ale także wóz strażacki, pogotowie ratunkowe czy inny pojazd) występuje w charakterze pojazdu uprzywilejowanego. Prawo o ruchu drogowym (art. 24 pkt 11 p.r.d.) zabrania wyprzedzania pojazdu uprzywilejowanego na obszarze zabudowanym. Oznacza to, że poza tym obszarem przepisy dopuszczają wyprzedzanie każdego pojazdu uprzywilejowanego. Chodzi nie tylko o ustąpienie pierwszeństwa czy stworzenie tak zwanego korytarza życia. Istotne jest również wyprzedzanie pojazdu uprzywilejowanego, które regulowane jest przez przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wbrew powszechnym opiniom, wyprzedzanie nie jest zabronione. Można je jednak wykonać tylko pod pewnymi warunkami. Sprawdź, kiedy możesz wyminąć karetkę czy radiowóz, aby nie zagrozić bezpieczeństwu oraz nie narazić się na konsekwencje finansowe i prawne.