Nowelizacja KPC: Senat wnioskuje o zakaz przesłuchania pełnomocnika jako świadka w postępowaniu cywilnym

23 kwietnia 2021
hello world!

Jak dotąd przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidywały zakazu przesłuchania w charakterze świadka pełnomocnika strony. Taki zakaz ustawodawca wprowadził w postępowaniu karnym. Tymczasem Senat zawnioskował o implementację takiego zakazu również w sprawach cywilnych. Projekt ustawy stanowi realizację postulatu zawartego w petycji obywatelskiej wniesionej do Senatu.

Zakaz przesłuchania pełnomocnika jako świadka –inicjatywa ustawodawcza Senatu

Senat postanowił podjąć inicjatywę ustawodawczą dotyczącą zmiany ustawy z dnia 17 listopada (również jako „k.p.c.”) w zakresie uchylenia przepisów o elektronicznym postępowaniu upominawczym oraz w zakresie zmiany art. 129 § 2 k.p.c.* dla umożliwienia poświadczenia dokumentów za zgodność z oryginałem przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub radcę Prokuratorii Generalnej, który nie występuje jako pełnomocnik strony postępowania. Na tym nie koniec planowanych zmian. Senat zawnioskował bowiem o wprowadzenie bezwzględnego zakazu przesłuchiwania pełnomocników stron postępowania w charakterze świadka.

Przeczytaj również: Kiedy profesjonalny pełnomocnik jest niezbędny?

Prawo do odmowy zeznań

Zgodnie z art. 259 k.p.c. świadkami nie mogą być:

  • osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;
  • wojskowi i urzędnicy niezwolnieni od zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli ,,zastrzeżone” lub ,,poufne” oraz osoby zobowiązane do zachowania tajemnicy Prokuratorii Generalnej RP, jeżeli ich zeznanie miałoby być połączone z jej naruszeniem;
  • przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, które mogą być przesłuchane w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji mającej zdolność sądową;
  • współuczestnicy jednolici.

Ponadto zgodnie z art. 261 § 1 k.p.c. nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka. Wyjątek stanowią jednak małżonkowie stron, ich wstępni, zstępni i rodzeństwo oraz powinowaci w tej samej linii lub stopniu, jak również osoby pozostające ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód. Świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub jego bliskich, wymienionych w paragrafie poprzedzającym, na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową. Ponadto odmowa może być również spowodowana faktem, że zeznanie mogłoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi (art. 261 § 2 k.p.c.).

Tajemnica zawodowa 

Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze

Senat podkreślił, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2019 r. poz. 1513 ze zm.) adwokat ma obowiązek zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie może być ograniczony w czasie. Adwokata nie można natomiast zwolnić od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się, udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę (art. 6 ust. 1 i 2 ustawy). Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy jednak informacji:

  • udostępnianych na podstawie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu,
  • przekazywanych na podstawie przepisów rozdziału 11a działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

– w zakresie określonym tymi przepisami. Z kolei § 8 obwieszczenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 27 lutego 2018 r. (Adwok.2018.2.27) w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) stanowi, że adwokatowi nie wolno zgłaszać dowodu z zeznań świadka będącego adwokatem lub radcą prawnym w celu ujawnienia przez niego wiadomości uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu.

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75), podobnie jak ustawa Prawo o adwokaturze w art. 3 ust.3, stanowi, że radca prawny ma obowiązek zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzieleniem pomocy prawnej. Ponadto obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie może być ograniczony w czasie. Radca prawny nie może być natomiast zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się, udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy informacji:

  • udostępnianych na podstawie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu,
  • przekazywanych na podstawie przepisów rozdziału 11a działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

– w zakresie określonym tymi przepisami.

Przeczytaj również: Przesłuchanie osoby objętej tajemnicą służbową lub zawodową w charakterze świadka

Zakaz przesłuchania pełnomocnika jako świadka –uzasadnienie stanowiska Senatu

Zgodnie z powyższym, obecnie pełnomocnikowi, będącemu adwokatem lub radcą prawnym, przysługuje prawo do odmowy odpowiedzi na pytania objęte tajemnicą zawodową uregulowaną odpowiednio w przepisach ustawy Prawo o adwokaturze oraz ustawy o radcach prawnych. Przepisy te obligują adwokata oraz radcę prawnego do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym dowiedzieli się w związku z udzielaniem pomocy prawnej.

Przepis art. 261 § 2 k.p.c. jest jednak nieprecyzyjny. Pozwala pełnomocnikowi odmówić odpowiedzi na pytanie, a nie na całe przesłuchanie. Norma stanowi, że świadek (a więc i pełnomocnik będący adwokatem lub radcą prawnym) może odmówić odpowiedzi na zadane pytanie, jeżeli zeznanie miałoby doprowadzić do pogwałcenia istotnej tajemnicy zawodowej. Jednak w orzecznictwie znajduje potwierdzenie to, że na gruncie obecnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego są niejasności. Niekiedy sądy traktują bowiem ten przepis rozszerzająco.

W konsekwencji przesłuchują pełnomocnika strony w charakterze świadka. Propozycja wprowadzenia poprawki do kodeksu postępowania cywilnego w postaci bezwzględnego zakazu przesłuchiwania pełnomocnika w charakterze świadka ma zapewnić klientom pełną tajemnicę zawodową. Bez wątpienia ma zatem zwiększyć ochronę interesu strony. Ponadto rozwiązanie takie powinno również zapewnić zwiększenie poufności komunikacji strony z jej pełnomocnikiem. Ma także wykluczyć możliwość przekazywania przez pełnomocnika wiedzy o swoim mocodawcy.

 

* który stanowi, że zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej

chevron-down
Copy link