Zakres solidarnej odpowiedzialności małżonków

Zgodnie z art. 369 k.c. zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi o odpowiedzialności solidarnej obu małżonków jedynie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny (art. 30 § 1 k.r.o.), a nie za wszelkie zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich.

Zakup maszyn rolniczych za kwotę 271 000 zł nie stanowił zobowiązania zaciągniętego w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. Oznacza to, że żona dłużnika, nie będąc osobistym dłużnikiem powódki, nie mogła zostać bezpośrednio pozwana o zapłatę należności, wynikającej z umowy zawartej przez pozwanego z powódką.

Art. 41 § 1 k.r.o., w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r., stanowił, że zaspokojenia z majątku wspólnego może żądać także wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków. Znowelizowany art. 41 § 1 k.r.o. stanowi, że jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków.
Zarówno przed nowelizacją, jak i po, art. 41 § 1 k.r.o. stanowi o możliwości „zaspokojenia” wierzyciela z majątku wspólnego, co oznacza możliwość skierowania do majątku wspólnego egzekucji, nie oznacza natomiast, że małżonek dłużnika staje się współodpowiedzialny za zaciągnięte przez tego dłużnika zobowiązanie.

Małżonek odpowiada z majątku wspólnego

Małżonek dłużnika, niebędący dłużnikiem osobistym odpowiada z majątku wspólnego, na podstawie art. 41 k.r.o. Taki małżonek nie staje się dłużnikiem w znaczeniu prawa materialnego także z chwilą nadania przeciwko niemu klauzuli wykonalności na podstawie art. 787 k.p.c. Staje się on z tą chwilą tzw. dłużnikiem egzekwowanym, w konsekwencji czego przysługuje mu obrona przy pomocy środków przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym (art. 840 k.p.c. i art. 825 pkt 3 k.p.c.).

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, iż jest dłużnikiem „egzekwowanym”, jednak nie wywiódł z tej okoliczności prawidłowych wniosków. Nadto zauważyć trzeba, że dłużnikiem „egzekwowanym” pozwana stanie się dopiero z chwilą nadania przeciwko niej klauzuli wykonalności.

Zawarte w apelacji powódki zarzuty, skierowane wobec oddalenia powództwa przeciwko pozwanej, okazały się w świetle powyższych uwag bezprzedmiotowe, gdyż nakierowane były na zanegowanie stanowiska, że mimo obowiązywania w małżeństwie pozwanych ustroju wspólności majątkowej, była wymagana zgoda żony na zawarcie umowy dotyczącej zakupu maszyn rolniczych za kwotę 271000 zł. Według skarżącej oboje małżonkowie prowadzili działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach i dysponowali dużej wartości majątkiem. Przez to wskazany zakup nie był czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym.

Umowa o rozdzielności majątkowej

Niezależnie od tego, w postępowaniu apelacyjnym przedstawiona została notarialna umowa o rozdzielności majątkowej pozwanych, wskazująca na fakt, iż w dacie zawarcia umowy sprzedaży maszyn rolniczych nie istniała między pozwanymi małżonka wspólność majątkowa. Ta okoliczność również czyni zarzuty apelacji bezprzedmiotowymi.

Niezależnie zatem od wadliwego uzasadnienia, rozstrzygnięcie Sądu I instancji o oddaleniu powództwa wobec pozwanej, w ostatecznym rezultacie okazało się zasadne.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 lutego 2015 r., V ACa 831/14