Zarządzenie pokontrolne jako akt o charakterze władczym organu administracji publicznej. Wymogi treściowe zarządzenia pokontrolnego

Zarządzenie pokontrolne jest aktem o charakterze władczym organu administracji publicznej. Mowa o nim w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska. Akt ten nakłada na adresata określone obowiązki.

Do zarządzenia pokontrolnego, w zakresie jego rozstrzygnięcia i uzasadnienia, należy przykładać taką samą wagę jak do innych władczych aktów organów administracji publicznej wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej.

Przede wszystkim należy oczekiwać nadania mu takiej treści, która pozwoli adresatowi jasno odczytać, jakie naruszenie jest mu zarzucane. Ważne staje się również jasne określenie powodu, tzn. w oparciu, o które konkretne ustalenia i które konkretne przepisy prawa doszło do ustalenia występowania naruszenia.

Te dwa wymogi powinny być spełnione w zarządzeniu pokontrolnym jednocześnie. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której nakładany jest obowiązek bez odpowiedniego wyjaśnienia. Musi być wiadomo, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej, w danym konkretnym przypadku, organ ustalił aktualność tego obowiązku.

Zarządzenie pokontrolne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 4 października 2018 r. podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1a oraz pkt 17a ustawy o Inspekcji, do zadań Inspekcji należy, między innymi, kontrola przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz wykonywanie zadań określonych w ustawie prawo wodne.

Stosownie do treści art. 11 ust. 1, 2 i 3 ustawy o Inspekcji, z czynności kontrolnych inspektor sporządza protokół. Jeden egzemplarz tego dokumentu musi być doręczony kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowanej osobie fizycznej. Protokół podpisują inspektor i kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna. Te osoby mogą wnieść do protokołu umotywowane zastrzeżenia i uwagi. W razie odmowy podpisania protokołu przez kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowaną osobę fizyczną, inspektor czyni o tym wzmiankę w protokole. Odmawiający podpisu może natomiast w terminie siedmiu dni przedstawić swoje stanowisko właściwemu organowi Inspekcji Ochrony Środowiska. Stanowisko to powinno być przedstawione w formie pisemnej.

Z kolei wojewódzki inspektor ochrony środowiska może podjąć szereg działań na podstawie ustaleń protokołu kontroli. Stosownie do art. 12 ust. 1  ustawy o Inspekcji, wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać:

  • zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej;
  • na podstawie odrębnych przepisów zalecenia pokontrolne;
  • na podstawie odrębnych przepisów decyzję administracyjną

lub

  • wszcząć egzekucję, jeżeli obowiązek wynika z mocy prawa lub decyzji administracyjnej.

Zarządzenie pokontrolne, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska, wydawane jest w razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli naruszeń prawa. Ma ono na celu wyeliminowanie tych naruszeń poprzez zobowiązanie do poinformowania o działaniach, jakie kontrolowana jednostka podjęła, aby dalsza jej działalność nie naruszała prawa. Podstawą wydania zarządzenia pokontrolnego mogą być tylko ustalenia kontroli. Muszą być one prawidłowo udokumentowane w protokole kontroli.

Obowiązek informacyjny

Kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, mają obowiązek poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń (art. 12 ust. 2).

Z kolei przepis art. 31a ustawy o Inspekcji przewiduje dla osoby, która: w wyznaczonym terminie nie informuje organu Inspekcji Ochrony Środowiska o zakresie wykonania zarządzeń pokontrolnych albo o przeprowadzeniu postępowania służbowego lub innego przewidzianego prawem postępowania przeciw osobom winnym dopuszczenia do uchybień (pkt 1), niezgodnie z prawdą informuje organ Inspekcji Ochrony Środowiska o wykonaniu zarządzeń pokontrolnych lub przeprowadzeniu postępowania służbowego lub innego przewidzianego prawem (pkt 2) - sankcję karną w postaci kary aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny.

Uzasadnienie zarządzenia pokontrolnego

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 4 października 2018 r. stwierdził, że na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o Inspekcji, Inspektor Ochrony Środowiska jest uprawniony do wydania zarządzenia pokontrolnego "na podstawie ustaleń kontroli".

W treści uzasadnienia zarządzenia pokontrolnego nie mogą znaleźć się jednak tylko ogólne sformułowania. Liczy się konkretne uszczegółowienie sytuacji. Należy zatem zaznaczyć, jakimi konkretnie działaniami (okolicznościami faktycznymi) kontrolowany podmiot, będący adresatem zarządzenia, naruszył przepisy prawa. Jest to istotna kwestia.

Zarządzenie pokontrolne powinno zawierać ustalony stan faktyczny sprawy. O czym zatem należy pamiętać? Nie można pominąć wskazania ustalonych naruszeń. Równie ważne staje się przedstawienie sposobu ich usunięcia. Samo podanie aktu prawnego i przepisu prawa nie wystarczy. Przy wskazaniu naruszeń trzeba odnieść się do szczegółowych ustaleń protokołów kontroli.

Zaskarżanie zarządzenia pokontrolnego

Zarządzenie pokontrolne Inspekcji Ochrony Środowiska stwierdza istnienie po stronie kontrolowanej określonego obowiązku, a więc stanowi działanie władcze w indywidualnej sprawie. Podlega ono zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 października 2018 r. (II SA/Bk 360/18)