Zobowiązanie osoby stosującej przemoc w rodzinie do opuszczenia mieszkania

29 października 2020
hello world!

Jeżeli członek rodziny wspólnie zajmujący mieszkanie swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy w rodzinie czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, osoba dotknięta przemocą może żądać, aby sąd zobowiązał go do opuszczenia mieszkania.

Żądanie opuszczenie mieszkania

Zgodnie z art. 11a ust.1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 218) jeżeli członek rodziny, wspólnie zajmujący mieszkanie, swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy w rodzinie czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, osoba dotknięta przemocą może żądać, aby sąd zobowiązał go do opuszczenia mieszkania. Przepis ten przekazuje więc do dyspozycji sądów narzędzie polegające na odseparowaniu sprawcy przemocy w rodzinie od ofiar tej przemocy. Reguluje przesłanki tego orzeczenia oraz tryb postępowania.

Członek rodziny w rozumieniu ustawy

Obowiązek opuszczenia mieszkania może zostać orzeczony w stosunku do członka rodziny, a zatem osoby objętej definicją ustawową zawartą w art. 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem za członka rodziny należy rozumieć osobę najbliższą w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1950 i 2128, dalej również jako „k.k.”), a także inną osobę wspólnie zamieszkującą lub gospodarującą. Wspomniany przepis Kodeksu karnego stanowi natomiast, iż osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

Oznacza to, że żądaniem opuszczenia mieszkania może być objęty nie tylko małżonek. Może to dotyczyć także – przykładowo – osoby pozostającej we wspólnym pożyciu, jak również wstępnego lub zstępnego i innej osoby najbliższej w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego oraz innej osoby wspólnie zamieszkującej lub gospodarującej. 

Przesłanka stosowania przemocy

Przesłanką do żądania, aby sąd zobowiązał członka rodziny do opuszczenia mieszkania, jest zachowanie członka rodziny polegające na stosowaniu przemocy w rodzinie, które czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie. W tym przypadku również zastosowanie – do sformułowania „przemoc w rodzinie” – znajdzie definicja ustawowa, zawarta w art. 2 pkt 2 ustawy.

Zgodnie z tym przepisem przez przemoc w rodzinie należy rozumieć jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób najbliższych, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.

Kto może żądać zobowiązania danej osoby do opuszczenia mieszkania?

Żądanie zobowiązania przez sąd danej osoby do opuszczenia mieszkania przysługuje osobie dotkniętej przemocą w rodzinie niezależnie od tego, czy sprawcy tej przemocy można zarzucić popełnienie przestępstwa. Żądanie do zobowiązania danej osoby do opuszczenia mieszkania i wydanie przez sąd stosownego orzeczenia jest też więc niezależne od tego, czy wobec osoby stosującej przemoc, w stosunku do której ma być na podstawie art. 11a ustawy wydane zobowiązanie, toczy się lub zakończyło się postępowanie w sprawie o popełnienie takiego przestępstwa. Żądanie może złożyć osoba dotknięta przemocą w rodzinie. Uprawnienie to nie przysługuje jednak osobie będącej świadkiem tej przemocy lub innej osobie mającej wiedzę na temat stosowania przemocy. Niezbędne do wydania przedmiotowego orzeczenia jest również uznanie przez sąd, że stosowanie przemocy powoduje szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie.

Wspólne zajmowanie mieszkania

Przepis art. 11a ustawy umożliwia sądowi zobowiązanie do opuszczenia mieszkania członka rodziny „wspólnie zajmującego mieszkanie”. Należy zwrócić uwagę na podobne, choć nie tożsame pojęcie zawarte w przepisie art. 58 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej również jako „k.r.o.”).

Zgodnie z tym przepisem, jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków.

W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Stanowi o tym zdanie drugie przywołanego przepisu.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 13 stycznia 1978 r. (sygn. III CZP 30/77), rozstrzygnięcie o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków (art. 58 § 2 zdanie pierwsze k.r.o.) obejmuje w zasadzie każde mieszkanie, zajmowane przez nich, tzn. mieszkanie znajdujące się faktycznie w ich dyspozycji niezależnie od posiadanego tytułu prawnego. W szczególności może to być mieszkanie, do którego obojgu małżonkom lub jednemu z nich przysługuje tytuł prawny wynikający z prawa własności, spółdzielczego prawa do lokalu, służebności osobistej, stosunku najmu na podstawie umowy albo decyzji o przydziale, nie wyłączając mieszkań funkcyjnych, osobnych kwater stałych przydzielonych przez wojskowy organ kwaterunkowy lub mieszkań przydzielonych w innym trybie, stosunku podnajmu lub stosunku użyczenia, a nawet mieszkanie zajmowane bez tytułu prawnego.

Natomiast inną kwestią, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, jest pojęcie wspólnego mieszkania, gdy chodzi o orzeczenie eksmisji (art. 58 § 2 zdanie drugie k.r.o.). Pojęcie to wówczas nie obejmuje mieszkania należącego do odrębnego majątku tego z małżonków, przeciwko któremu skierowane jest żądanie orzeczenia eksmisji, a także mieszkania przydzielonego takiemu małżonkowi wyłącznie w związku ze sprawowaną przez niego funkcją. 

Decyzja sądu

Zgodnie z art. 11a ust. 2 ustawy sąd rozpoznaje sprawę w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym. W takim trybie rozpoznawane są przykładowo sprawy o ograniczenie władzy rodzicielskiej czy o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach rodziny w przypadku braku porozumienia małżonków. Ustawodawca przesądził zatem o trybie stosowania narzędzia określonego w ust. 1. Stosownie do art. 11a ust. 2 zdanie drugie ustawy postanowienie sądu w sprawie zapada po przeprowadzeniu rozprawy. Na sądy nałożono więc obowiązek przeprowadzenia rozprawy w przedmiocie zobowiązania do opuszczenia mieszkania. Orzeczenie natomiast, które wydaje w tym postępowaniu sąd, ma charakter postanowienia. W art. 11a ust. 2 ustawy określono również, że rozprawa powinna odbyć się w terminie miesiąca od wpływu wniosku. Postanowienie staje się wykonalne z chwilą ogłoszenia. Z założenia miało to zapewnić stosunkowo szybkie odizolowanie sprawcy przemocy w rodzinie od osoby, którą ta przemoc dotyka. Jeśli sprawca i ofiara mają wspólne miejsce zamieszkania.

chevron-down
Copy link