Ustawa o związkach zawodowych istotnie zmieniona

Z dniem 1 stycznia 2019 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o związkach zawodowych. Zmiany są istotne dla wszystkich osób wykonujących czynności zawodowe. Od teraz związkowcami będą mogli zostać nie tylko zatrudnieni na umowę o pracę. Jakich jeszcze korekt dokonał ustawodawca? Sprawdź, które z nich dotyczą ciebie.

Kto może należeć do związku zawodowego?

Dotychczas związkowcem mogła zostać wyłącznie osoba będąca pracownikiem w rozumieniu ustawy – Kodeks pracy, członkiem rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz wykonująca zadania na podstawie umowy agencyjnej. Od 1 stycznia 2019 roku w struktury związkowe może wstąpić każda osoba wykonująca pracę zarobkową (art. 2 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych). Chodzi tutaj o:

  • Pracownika w rozumieniu Kodeksu pracy,
  • Osobę świadczącą pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, o ile nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób.

Do związku zawodowego może więc należeć również zleceniobiorca, osoba wykonująca dzieło czy przedsiębiorca niezatrudniający pracowników i świadczący usługi bezpośrednio na rzecz zleceniodawcy. Kandydat na związkowca musi mieć takie prawa i interesy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy.

Prawo uzyskania statusu związkowca, o ile statut danej organizacji na to zezwala, przysługuje ponadto:

  • Wolontariuszom,
  • Stażystom,
  • Innym osobom, które świadczą osobiście pracę bez wynagrodzenia.

Od 2019 roku wszystkie związki zawodowe będą więc reprezentować w zakresie praw i interesów zbiorowych nie tylko pracowników, ale również zleceniobiorców, przedsiębiorców czy wolontariuszy. O pomoc do organizacji związkowych będą mogli zwracać się wszyscy, którzy wykonują pracę zarobkową albo nieodpłatną praktykę. Zmiana ustawy dotyczy więc niemal każdego.

Kto może założyć związek zawodowy?

Uprawnienie do założenia związku zawodowego przysługuje wszystkim osobom wykonującym pracę zarobkową, a więc pracownikom, przedsiębiorcom, zleceniobiorcom czy wykonawcom dzieł. Nowej organizacji nie powołają natomiast wolontariusze czy osoby uczestniczące w bezpłatnych praktykach oraz stażach.

Aby organizacja uzyskała status zakładowej organizacji związkowej, niezbędne jest zrzeszenie się co najmniej 10 uprawnionych osób. Jeśli wśród nich są inne osoby niż zatrudnione w ramach stosunku pracy, muszą legitymować się co najmniej 6 miesięcznym stażem zawodowym u danego przełożonego.

Doprecyzowanie przepisów antydyskryminacyjnych

Ustawodawca ponadto zdecydował się na rozwinięcie i uszczegółowienie przepisów zakazujących nierównego traktowania podwładnych z uwagi na ich przynależność związkową czy wykonywanie funkcji w strukturach organizacji. Umieszczono w ustawie przykładowy katalog niedopuszczalnych sytuacji. Są to:

  • odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku prawnego,
  • niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę zarobkową lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą zarobkową,
  • pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe.

Pracodawca może uniknąć posądzenia o dyskryminację, jeśli wykaże, że nierówne traktowanie wynikało w konkretnym przypadku z przyczyn obiektywnych.

Ustawa ponadto precyzuje – czego brakowało w jej poprzedniej wersji – że do postępowań antydyskryminacyjnych stosuje się przepisy ustawy – Kodeks postępowania cywilnego o postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy. Sądem właściwym do rozpoznawania tych spraw jest właściwy sąd pracy.

Zmiana progów reprezentatywności

W zakresie reprezentatywności organizacji związkowych wprowadzono zmiany zarówno techniczne, jak i merytoryczne. Po pierwsze, warunki uznania danego związku zawodowego za reprezentatywny przeniesiono z Kodeksu pracy do ustawy o związkach zawodowych. Po drugie, podniesiono próg reprezentatywności. Dla typowej organizacji będzie on wynosił 15% zamiast dotychczasowych 10%.

Oznacza to, że reprezentatywnym związkiem zawodowym będzie taki, który zrzesza co najmniej 15 pracowników (zleceniobiorców) na 100 zatrudnionych osób. Jeśli żaden z nich tego warunku nie spełni, za reprezentatywny zostanie uznany ten, do którego należy największa liczba osób.

Co istotne, zmiany w tym zakresie wejdą w życie później – 23 sierpnia 2018 roku.

Zmian jest więcej

Powyżej omówione zostały najważniejsze zmiany, które dotyczyć mogą każdego. Nowych szczegółowych rozwiązań jest jednak więcej. Są to regulacje odnoszące się do funkcjonowania istniejących już związków zawodowych. Każdy zainteresowany powinien więc zapoznać się z ustawą z dnia 5 lipca 2018 roku o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2018.1608).

Czytaj również:

Nowe dokumenty do ZUS od 2019 roku