Abolicja – cechy, pojęcie, funkcja. Encyklopedia Prawa

ENCYKLOPEDIA PRAWA

ABOLICJA

W polskim systemie prawnym można spotkać się z różnymi pojęciami związanymi z prawem łaski.  Abolicja, obok instytucji przedawnienia, amnestii, ułaskawienia czy też immunitetów należy do grupy instytucji związanych z zaniechaniem albo ograniczeniem reakcji karnej.


W celu umożliwienia obywatelom, którzy dopuścili się z powodów politycznych, na tle konfliktów społecznych albo nieumyślnie naruszeń porządku prawnego, włączenia się do czynnego udziału w rozwijaniu życia gospodarczego kraju i utrwalaniu ładu społecznego, a także w celu zapewnienia warunków sprzyjających porozumieniu narodowemu oraz kontynuacji socjalistycznych przemian życia społecznego – stanowi- się, co następuje (…) Przebacza się i puszcza w niepamięć popełnione (…) przestępstwa (…)

Fragment dekretu abolicyjnego z dnia 12 grudnia 1981 roku


Abolicja – czym jest?

Abolicja (łac. abolitio, fr. abolition – umorzenie, usunięcie) jest aktem prawnym. Decyduje o jednorazowym anulowaniu ścigania konkretnego przestępstwa. W sytuacji, gdzie w sprawie czynu karalnego wszczęto już postępowanie, abolicja polega na jego umorzeniu. Wszystko dzieje się przed osądzeniem samego zainteresowanego. Innymi słowy, zastosowanie abolicji jest możliwe wyłącznie do czasu uprawomocnienia się wyroku skazującego. Z tego względu dotyczy takich etapów jak:

  • brak postępowania karnego (abolicja skutkuje odmową wszczęcia);
  • postępowanie przygotowawcze;
  • postępowanie sądowe;
  • okres do uprawomocnienia się wyroku (abolicja skutkuje umorzeniem postępowania).

Ważne! Abolicja nie powoduje zalegalizowania przestępstwa, a także nie zmienia jego kwalifikacji prawnej. Jest to jednorazowe anulowanie kary osobom, które popełniły czyn karany w pewnym okresie czasu.

Abolicja nie może zostać skierowana do jednej osoby. Zawsze chodzi o grupę osób, które dopuściły się tego samego przestępstwa w określonym czasie. Innymi słowy, abolicja jest aktem generalnym i powszechnym.

Wyróżnia się dwa rodzaje abolicji:

  • bezwarunkowa – powoduje natychmiastowe zniesienie karalności;
  • warunkowa – uzależnia zniesienie karalności od spełnienia pewnych przesłanek

Przykład:

Jeden z najgłośniejszych polskich przykładów abolicji miał miejsce w 2002 roku. Chodziło o wejście w życie ustawy, której celem było darowanie ukrytych należności podatkowych. Osoba żyjąca w „szarej strefie” miała się przyznać i dokonać wpłaty części ujawnionych oszustw podatkowych. Skarb Państwa postanowił więc zachęcić wspomniane osoby do ujawnienia się. W tym celu miał zostać wprowadzony podatek od ujawnionych dochodów nie przekraczający 7,5% od wartości niezapłaconych należności.

Każdy, kto nie skorzystał z „oferty” miał mieć wiele trudności. Przede wszystkim planowane było zaostrzenie represyjności skarbowej. Każdy ujawniony dochód otrzymałby opodatkowanie karne o wysokości 75% od podstawy. Koniec końców ustawa nie weszła w życie, ponieważ Trybunał Konstytucyjny orzekł o jej niezgodności z Konstytucją. Zdaniem TK taki projekt naruszał zasadę równości obywateli wobec prawa.

Podsumowując, powyższy przykład abolicji spełnia jej wszystkie najważniejsze cechy, mianowicie:

  • jest aktem prawnym;
  • polega na jednorazowym anulowaniu ścigania konkretnego przestępstwa;
  • skierowana do pewnej grupy osób.

Abolicja i amnestia – podobieństwa i różnice

Zarówno abolicja, jak i amnestia stanowią tzw. prawo łaski. W obu przypadkach ułaskawienie polega na anulowaniu kar osobom dopuszczającym się konkretnego rodzaju przestępstw. Z tego względu pojęcia te są bardzo do siebie zbliżone. Trzeba jednak wskazać stosowne różnice, które występują pomiędzy nimi.

Co je łączy?

Przede wszystkim fakt, że zarówno abolicja jak i amnestia są aktami łaski, które kierowane są do określonej grupy przestępców. Innymi słowy, są to akty generalne i powszechne. Z tego też względu reguluje się je ustawowo. W obu przypadkach należy pamiętać, że nie następuje zmiana kwalifikacji prawnej czynu. Przestępstwo nadal pozostaje przestępstwem, a akt łaski polega na jednorazowym wyłączeniu karalności, skierowanym do pewnej grupy osób.

Co je różni?

Abolicja prowadzi do uchylenia wszelkich nakazów wszczęcia postępowania w stosunku do określonego rodzaju przestępstwa. Innymi słowy, abolicja zachodzi przed osądzeniem. W sytuacji, kiedy postępowanie zostało już wszczęte akt łaski doprowadza do jego umorzenia. Amnestia doprowadza do prawomocnego anulowania orzeczonych sądownie kar za konkretny rodzaj przestępstwa.

Abolicja wiąże się z przestępstwami, które nie są zbyt szkodliwe dla społeczności, a jednocześnie nagminnie popełniane masowo (np. praca „na czarno”). Amnestia wiąże się z niecodzienną sytuacją w kraju lub za granicą. Ten akt łaski wydaje się np. z powodu narodowego święta lub przepełnienia więzień. Dzięki amnestii wolność mogą odzyskać także więźniowie polityczni.

Ważne! Zastosowanie abolicji jest korzystniejsze dla sprawcy, ponieważ prowadzi do uniknięcia wydania wyroku skazującego.

Abolicja i amnestia – podstawa prawna


1. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.

2. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.

art. 87 – Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej

Prezydent Rzeczypospolitej, korzystając ze swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, wydaje akty urzędowe (…) stosowania prawa łaski.

art. 144 ust. 2 pkt 18 – Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej


 

Źródło:

  • Wojciech Cieślak – Leksykon prawa karnego procesowego 100 podstawowych pojęć
  • trybunal.gov.pl
  • wikipedia.pl
  • Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej