Apelacja cywilna – czy konieczne jest stawiennictwo stron?

29 marca 2021
hello world!

Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują, że udział stron procesu w rozprawie apelacyjnej nie jest obligatoryjny. Fakultatywność ich uczestnictwa w rozprawie odwoławczej warunkowana jest specyfiką tej fazy postępowania. Jakie są wymagania apelacji w postępowaniu cywilnym?

Przebieg rozprawy apelacyjnej

Przebieg rozprawy apelacyjnej, ze względu m.in. na kontrolny charakter postępowania przed sądem drugiej instancji, różni się od przebiegu rozprawy przed sądem I instancji. Rozprawę apelacyjną można podzielić na następujące stadia:

  • faza wstępna;
  • sprawozdanie sędziego sprawozdawcy;
  • głosy stron;
  • ewentualne ponowienie lub uzupełnienie postępowania dowodowego przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji i powtórne głosy stron;
  • narada i głosowanie oraz sporządzenie wyroku (lub innego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie);
  • ogłoszenie wyroku (lub innego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie) i podanie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia albo wygłoszenie uzasadnienia.

Część wstępna rozprawy apelacyjnej, jak każdej rozprawy, sprowadza się do wywołania sprawy, sprawdzenia prawidłowości zawiadomień i wezwań, a także faktycznej obecności stron i ich pełnomocników oraz ewentualnego złożenia przez strony (ich pełnomocników) wniosków co do toku postępowania apelacyjnego, np. złożenia wniosku o zawieszenie postępowania, odroczenie rozprawy, wyłączenie sędziego itp. 

Przeczytaj również: Zwyczajne środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym

Apelacja w postępowaniu cywilnym brak obowiązku stawiennictwa stron na rozprawie

Zgodnie z art. 376 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 z późn. zm., dalej również jako „k.p.c.”) rozprawa przed sądem drugiej instancji odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej lub obu stron. Wydany wyrok nie jest zaoczny. Oznacza to zatem, że niestawiennictwo stron (jednej lub obu) zasadniczo nie tamuje rozpoznania sprawy. Rozprawa podlega jednak odroczeniu w razie stwierdzenia nieprawidłowości w doręczeniu zawiadomień. Będzie tak także, gdy nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną przeszkodą, której nie można przezwyciężyć (art. 214 k.p.c.). Nie można mówić o zaistnieniu takiej przeszkody, jeżeli chodzi o nieobecność osób pozbawionych wolności. Nie dotyczy to zatem osoby, co do której wykonuje się karę pozbawienia wolności oraz osoby tymczasowo aresztowanej itp. W tych wypadkach sposób doręczenia tym osobom zawiadomienia o terminie rozprawy określono w art. 137 § 1 k.p.c.

W myśl wyroku Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2003 r. (sygn. I PK 213/02), nadzwyczajne wydarzenie wywołujące nieobecność strony na rozprawie apelacyjnej zobowiązuje sąd do odroczenia rozprawy tylko wtedy, gdy sąd zarządził jej osobistą obecność lub gdy wiąże się ona z czynnościami, których nie może dokonać pełnomocnik strony. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, aktualizuje się także znaczenie art. 133 § 3 k.p.c., zgodnie z którym doręczenia należy dokonać tym właśnie osobom. Nieobecność pełnomocnika procesowego z przyczyn wskazanych w art. 214 k.p.c. również prowadzi do odroczenia rozprawy. Chyba że obecna na rozprawie strona wyraźnie oświadczy, że zgadza się na przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność swego pełnomocnika. Należy jednak mieć na uwadze, że zawarte w art. 376 k.p.c. zastrzeżenie co do stawiennictwa stron na rozprawie oznacza, że w postępowaniu apelacyjnym wyłączona jest możliwość jego zawieszenia w następstwie niestawiennictwa stron (art. 177 § 1 pkt 5 k.p.c.).

Fakultatywność udziału a usprawiedliwienie nieobecności

Fakultatywność udziału stron w rozprawie odwoławczej w żadnym wypadku nie jest tożsama z tym, iż jeśli strona w sposób należyty usprawiedliwi swoje niestawiennictwo na rozprawie, sąd może w dalszym ciągu prowadzić rozprawę odwoławczą. W postępowaniu odwoławczym zastosowanie znajdują bowiem zarówno przepisy dotyczące odroczenia postępowania ze względu na nieprawidłowości w doręczeniu wezwania lub nieobecność strony (art. 214 k.p.c.), jak i  dotyczące usprawiedliwienia niestawiennictwa na rozprawie z powodu choroby (art. 214(1) k.p.c. (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z 13 września 2017 r., sygn. IV CSK 227/17).

Strona, która nie może się stawić na rozprawę odwoławczą z powodu choroby potwierdzonej stosownym zaświadczeniem wydanym przez lekarza sądowego, może skutecznie wnosić o odroczenie rozprawy w sądzie drugiej instancji. Jednakże gdy strona takiego zaświadczenia nie przedstawi, a jej wniosek o odroczenie rozprawy nie jest w sposób miarodajny usprawiedliwiony, to nie zachodzą przeszkody do prowadzenia rozprawy odwoławczej i wydania wyroku. W szczególności okoliczność tego rodzaju, że trwający proces sądowy wpływa destabilizująco na życie osobiste strony, nie stanowi podstawy odroczenia rozprawy odwoławczej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 29 stycznia 2016 r., sygn. I ACa 776/15).

Apelacja w postępowaniu cywilnym wyrok

Z przepisu art. 376 k.p.c. wynika, że wyrok wydany w postępowaniu apelacyjnym pomimo niestawiennictwa pozwanego nie jest wyrokiem zaocznym. Przyjąć więc należy, że w postępowaniu apelacyjnym w ogóle nie stosuje się przepisów o wyrokowaniu zaocznym (art. 339–349 k.p.c.). Jest to wykluczone nawet w takiej szczególnej sytuacji, kiedy powód wniósł apelację od wyroku zaocznego oddalającego jego powództwo, a pozwany nie bierze udziału w rozprawie apelacyjnej.

chevron-down
Copy link