Trzynastolatek zagłosuje w budżecie obywatelskim

14 sierpnia 2018
/

Dzięki odpowiednim zmianom prawnym w ostatnich latach popularne stały się tzw. „budżety obywatelskie”. Miasta czy gminy przeznaczają część budżetu inwestycyjnego na projekty proponowane i wybierane przez mieszkańców.

W edycji 2015 warszawskiego budżetu partycypacyjnego zgłoszono 1377 projektów. W głosowaniu wzięło udział 165 tysięcy osób. Zainteresowanie jest więc całkiem spore. Co istotne, kolejne projekty są realizowane, a efekty można zauważyć w przestrzeni miejskiej. Mieszkańcy mają zatem rzeczywisty wpływ na rozwój swojej najbliższej okolicy. Czy dotyczy to również dzieci?

Spór gminy z wojewodą

Kwestię tę rozstrzygał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Postępowanie sporne zostało wszczęte za sprawą wojewody opolskiego, który zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej w Ozimku w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych projektu Budżetu Obywatelskiego Miasta na 2018 rok. Zdecydowano w niej, że prawo do głosowania na zaproponowane projekty przysługuje wyłącznie mieszkańcowi, który w danym roku kalendarzowym ukończył 16 lat.

Zdaniem skarżącego brak było podstawy prawnej do wprowadzenia takiego rozwiązania. Swoją argumentację oparł on na treści art. 5a ust. 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym. Czytamy w nim, że: W wypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy. Zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy określa uchwała rady gminy.

Według wojewody przepis ten nie tworzy uprawnienia do określania w drodze uchwały limitu wiekowego dla głosujących. Ustawa upoważnia bowiem wyłącznie do ustalenia w drodze uchwały „zasad i trybu przeprowadzania konsultacji”, a nie wprowadzania jakichkolwiek cenzusów. Krąg podmiotów uprawnionych do głosowania jest bowiem wprost określony w ustawie – są to mieszkańcy gminy. Chodzi tutaj o osoby trwale związane z gminą, niezależnie od ich wieku.

Gmina broniła swojej uchwały, wskazując, że stanowi ona wypełnienie luki w ustawie. Zdaniem samorządowców brak kryterium wieku powoduje, że w głosowaniu biorą udział również dzieci, a więc mieszkańcy nieświadomi jeszcze swojej roli w społeczeństwie lokalnym.

Argumentacja ta wydaje się całkowicie niezasadna z dwóch powodów. Po pierwsze, zakaz wypełniania luk ustawowych aktami miejscowymi można wywieść już z Konstytucji, a konkretnie z przepisu kształtującego hierarchię źródeł prawa. Po drugie zaś, jeśli dziecko zdecyduje się na wzięcie udziału w budżecie partycypacyjnym to znaczy, że chce mieć ono wpływ na swoją okolicę. Raczej mało prawdopodobne jest z kolei, że taki brak limitu wykorzystywaliby rodzice, „zmuszając” dzieci do głosowania zgodnie z ich wolą.

Uchwałą nie można ustalić limitu wieku...

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się z wojewodą i uwzględnił skargę. Potwierdzono pogląd organu nadzoru, zgodnie z którym wspomniany wyżej przepis ustawy o samorządzie gminnym pozwala jedynie na ustalanie zasad i trybu konsultacji. Wskazano, że: Przez zasady należy rozumieć unormowania zawierające w swej treści reguły rządzące instytucją konsultacji, fundamenty funkcjonowania konsultacji w gminie, zaś z pojęciem trybu wiąże się sposób postępowania konsultacyjnego, procedura umożliwiająca proces konsultacji.

...ale konieczne jest uwzględnienie zasad prawa cywilnego

Takie rozstrzygnięcie nie oznacza jednak, że na projekty obywatelskie mogą głosować przedszkolaki czy uczniowie szkół podstawowych. WSA zauważył bowiem, że do wyrażenia oświadczenia woli prowadzącego do powstania skutku prawnego potrzebna jest co najmniej ograniczona zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z art. 11 i 12 Kodeksu cywilnego - czytanymi łącznie - taką cechą obdarzona jest osoba, która ukończyła 13. rok życia. Na marginesie warto też zauważyć, że uchwałą nie można wprowadzić również innego rodzaju kryteriów mających na celu zawężenie grupy osób uprawnionych do głosowania. Oznacza to, że w wyborach mogą wziąć udział osoby ubezwłasnowolnione częściowo czy obcokrajowcy.

Wyrok nie jest prawomocny. Sygnatura akt: II SA/Op 109/18