Co prawo mówi o kwestiach zapobiegania chorobom?

22 października 2019
/

W polskim kodeksie wykroczeń została uregulowana kwestia nieprzestrzegania nakazów lub zakazów związanych ze zwalczaniem chorób zakaźnych przez osobę zobowiązaną do ich przestrzegania. Jakie są konsekwencje takich zaniechań?

Zapobieganie i zwalczanie chorób

Zgodnie z art. 116 § 1 ustawy Kodeks wykroczeń (dalej jako „kw”), kto wiedząc o tym, że:

  1. jest chory na gruźlicę, chorobę weneryczną lub inną chorobę zakaźną albo podejrzany o tę chorobę,
  2. styka się z chorym na chorobę określoną w punkcie 1 lub z podejrzanym o to, że jest chory na gruźlicę lub inną chorobę zakaźną,
  3. jest nosicielem zarazków choroby określonej w punkcie 1 lub podejrzanym o nosicielstwo,

nie przestrzega nakazów lub zakazów zawartych w przepisach o zapobieganiu tym chorobom lub o ich zwalczaniu albo nie przestrzega wskazań lub zarządzeń leczniczych wydanych na podstawie tych przepisów przez organy służby zdrowia, podlega karze grzywny albo karze nagany. Tej samej karze podlega również ten, kto sprawując pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, nie dopełnia obowiązku spowodowania, aby osoba ta zastosowała się do określonych w § 1 nakazów, zakazów, wskazań lub zarządzeń leczniczych (art. 116 § 2 kw).

Przeczytaj również:
Podstawy prawne obowiązku szczepień

Choroby zakaźne

Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (dalej jako „uzzz”), chorobą zakaźną jest choroba, która została wywołana przez biologiczny czynnik chorobotwórczy. Za czynniki te uznaje się mające zdolność wywoływania objawów chorobowych drobnoustroje komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty, zewnętrzne i wewnętrzne pasożyty człowieka lub wytwarzane przez nie produkty, cząstki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego, w tym zmodyfikowane genetycznie hodowle komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty (art. 2 pkt 2 uzzz). Jako szczególny rodzaj chorób zakaźnych wskazano natomiast w art. 2 pkt 4 uzzz choroby szczególnie niebezpieczne i wysoce zakaźne. Są nimi choroby zakaźne łatwo rozprzestrzeniające się, o wysokiej śmiertelności. Powodują one szczególne zagrożenie dla zdrowia publicznego i wymagają specjalnych metod zwalczania. Wśród tych chorób znalazły się: cholera, dżuma, ospa prawdziwa, wirusowe gorączki krwotoczne. Wykaz chorób zakaźnych znajduje się w załączniku do ustawy.

Ustawowe nakazy i zakazy

Podstawowe nakazy i zakazy związane z zapobieganiem szerzeniu się chorób zakaźnych znajdują się w art. 5 ust. 1 uzzz. Zgodnie z tym przepisem wszystkie osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do:

  1. poddawania się m.in. zabiegom sanitarnym, szczepieniom ochronnym, badaniom sanitarno-epidemiologicznym, kwarantannie, leczeniu, hospitalizacji, izolacji;
  2. zaniechania wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby (jeżeli są osobami zakażonymi, chorymi na chorobę zakaźną lub nosicielami);
  3. stosowania się do nakazów i zakazów organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej służących zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych;
  4. udzielania danych i informacji właściwym organom wskazanym w ustawie (w tym Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Inspekcji Weterynaryjnej, Inspekcji Ochrony Środowiska czy instytutom badawczym).

Zgodnie z art. 33 ust. 1 uzzz, inspektor sanitarny może nałożyć na osobę zakażoną lub chorą (albo na osobę podejrzaną o zakażenie lub chorobę oraz na osobę, która miała styczność ze źródłem biologicznego czynnika chorobotwórczego) obowiązki określone w art. 5 ust. 1 uzzz.

Odpowiedzialność sprawcy

Warunkiem odpowiedzialności sprawcy na podstawie art. 116 kw jest jego świadomość tego, że jest chory (lub podejrzewany o zachorowanie) na określoną chorobę zakaźną, jest nosicielem takiej choroby (lub podejrzanym o nosicielstwo), lub miał styczność z osobą chorą lub podejrzaną o taką chorobę. Natomiast w przypadku art. 116 § 2 kw odpowiedzialność ponoszona jest za niedopełnienie obowiązku spowodowania, by osoba małoletnia lub bezradna, nad którą sprawca sprawuje pieczę, zastosowała się do wymienionych w § 1 nakazów, zakazów, wskazań lub zarządzeń leczniczych.

Źródłem obowiązku jest w tym przypadku fakt sprawowania faktycznej lub prawnej opieki nad osobą, która sama nie jest w stanie (ze względu na swój wiek lub stan fizyczny lub psychiczny) dopełnić obowiązków związanych z przestrzeganiem zasad postępowania związanych z daną chorobą zakaźną. Wykroczenia z art. 116 kw zagrożone są alternatywnie karą grzywny od 20 do 5000 zł albo karą nagany. W razie popełnienia wykroczenia umyślnie w warunkach recydywy (czyli w przypadku osoby ukaranej co najmniej dwukrotnie za podobne wykroczenia umyślne, który w ciągu dwóch lat od ostatniego ukarania popełnia ponownie podobne wykroczenie umyślne), sąd może wymierzyć sprawcy karę aresztu (art. 38 kw).