Czy księgowy podlega odpowiedzialności karnoskarbowej?

22 października 2019
/

Praca księgowego to szeroki zakres obowiązków. W jego skład wchodzi między innymi prowadzenie ksiąg rachunkowych, ewidencji podatkowych, rozliczanie podatków i składek ZUS. W sytuacjach tych łatwo może dojść do pomyłki. Co wtedy? Jakie konsekwencje grożą osobie, która nie dopełni swoich obowiązków lub naruszy przepisy prawa?

Odpowiedzialność księgowego

Urząd Skarbowy oraz ZUS posiadają jednostki kontrolne, które sprawdzają na bieżąco przedsiębiorców. W wyniku takich kontroli dochodzi do ujawnienia wielu nieprawidłowości w dokumentacji czy w kwestiach kadrowych. Wówczas w pierwszej kolejności do złożenia wyjaśnień wzywany jest księgowy. Przedsiębiorstwa, które powierzają prowadzenie spraw księgowych zewnętrznej firmie, najczęściej powołują się na tzw. przesuniętą odpowiedzialność karną. Oznacza to, że w większości przypadków, to biuro rachunkowe odpowiedzialne będzie przed urzędami za uchybienia i niedociągnięcia w dokumentacji księgowej.

Kierownik jednostki

Artykuł 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości (dalej jako „uor”) wskazuje, że co do zasady odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków w zakresie rachunkowości (w tym z tytułu nadzoru), również w przypadku, gdy określone obowiązki w zakresie rachunkowości powierza się innej osobie lub przedsiębiorcy, ponosi kierownik jednostki. Zgodnie z art. 3 ust 1 pkt 6 uor, kierownikiem jednostki może być:

Czy księgowy ponosi odpowiedzialność prawną?

Podmioty prowadzące księgi rachunkowe

W myśl art. 11 ust. 1 uor, księgi rachunkowe prowadzone są przez jednostkę. Jednostka może powierzyć prowadzenie ksiąg rachunkowych:

  1. przedsiębiorcy – pod warunkiem, że czynności z tego zakresu będą wykonywane przez osoby, które mają pełną zdolność do czynności prawnych i nie były skazane prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi oraz inne przestępstwa skarbowe wskazane w uor,
  2. w przypadku jednostek sektora finansów publicznych – innej jednostce sektora finansów publicznych (art. 11 ust 2 uor).

Przyjęcie odpowiedzialności przez inną osobę lub przedsiębiorcę powinno być stwierdzone w formie pisemnej (art. 4 ust. 5 uor). Osoba ta odpowiada wówczas jak sprawca za przestępstwa i wykroczenia związane z prowadzeniem ksiąg lub rozliczaniem należności publicznej.

Uchybienia w prowadzeniu księgi

Zgodnie z art. 61 § 1 ustawy Kodeks karny skarbowy (dalej jako „kks”), kto nierzetelnie prowadzi księgę, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych. W wypadku mniejszej wagi sprawca tego czynu podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe (art. 61 § 2 kks), podobnie jak ten, kto wadliwie prowadzi księgę (art. 61 § 3 kks).

Nierzetelne prowadzenie księgi (zgodnie z  definicją z art. 53 § 22 kks) polega na jej prowadzeniu niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Natomiast księga wadliwa to księga prowadzona niezgodnie z przepisem prawa (art. 53 § 23 kks). Każda księga nierzetelna będzie jednocześnie wadliwą, z kolei nie każda księga wadliwa będzie nierzetelną.
Co istotne, czyny z art. 61 kks mają charakter formalny, bezskutkowy. Innymi słowy, dla przypisania sprawcy odpowiedzialności nie jest istotne samo powstanie ani wysokość zobowiązania podatkowego. Nierzetelność i wadliwość prowadzenia księgi nie są skutkiem, lecz sposobem działania sprawcy.

Odpowiedzialność prawna księgowego

Zasady odpowiedzialności księgowego

Zakres odpowiedzialności księgowego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę kształtowany jest przez przepisy kodeksu pracy. Innymi słowy pracownik taki ponosi odpowiedzialność wobec pracodawcy, jeśli nie wykonał lub nienależycie wykonał swoje obowiązki. Maksymalna wysokość odszkodowania w takiej sytuacji nie może jednak przekroczyć kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi.

Przeczytaj również:
Jakie są obowiązki pracownika?

W przypadku księgowego pracującego na umowie zleceniu lub umowie o dzieło zakres odpowiedzialności jest większy. Wówczas jego odpowiedzialność kształtują przepisy kodeksu cywilnego. Oznacza to tyle, że w przypadku wystąpienia szkody księgowy odpowiada do pełnej wysokości szkody (za rzeczywisty uszczerbek majątkowy i utracone korzyści).

Pociągnięcie księgowego do odpowiedzialności rozstrzyga się jednak w każdym przypadku indywidualnie i zależy od takich czynników jak struktura organizacyjna firmy, zakres zadań przypisanych danej osobie czy trybu zatwierdzania konkretnych działań.

Błąd nie zawsze będzie oznaczał mandat

Mimo zachowania należytej staranności niekiedy trudno całkowicie wyeliminować możliwość pomyłek. Księgowi, którzy zostali wprowadzeni w błąd lub nieświadomie popełnili czyn zabroniony, mają jednak szansę na uniknięcie odpowiedzialności karnoskarbowej.

Zastosowanie przepisów kodeksu karnego i karnoskarbowego, które przewidują możliwość odstąpienia od wymierzenia kary, wymaga jednak spełnienia pewnych przesłanek. Naprawienie skutków czynu oraz czynny żal często pozwalają na uniknięcie kary lub obniżenie jej wysokości.

Przeczytaj również:
Nadzwyczajne złagodzenie kary – kiedy może mieć zastosowanie?