Co stało się rok po odzyskaniu niepodległości przez Polskę?

9 listopada 2018
/

Już w niedzielę Polacy będą obchodzić szczególną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Szczególna, ponieważ w tym roku wybiło 100 lat od tamtego, jakże ważnego dla Polski wydarzenia.

Przypomnijmy tło polityki światowej odzyskania niepodległości przez dwudziestowieczną Polskę.

I Wojna Światowa, zwana też Wielką Wojną

Zachodzi bardzo złożony spór pomiędzy państwami Ententy (trójporozumienie Wielkiej Brytanii, Francji, Rosji, Serbii, Japonii i Włoch), Stanami Zjednoczonymi, a państwami tzw. Trójprzymierza czyli Cesarstwem Niemieckim oraz Austro-Węgrami wspieranymi przez Imperium Osmańskie i Bułgarię. Kluczowy moment pojawił się 8 stycznia 1918 roku, kiedy to prezydent USA, Thomas Woodrow Wilson, ustanowił program pokojowy. Było nim słynne Czternaście Punktów.

Informacja o Czternastu Punktach Wilsona [źródło:gazeta.wyborcza.pl]

Ogłoszenie niepodległości przez Radę Regencyjną [źródło: salon24.pl]

Program pokojowy

Program ten zawierał warunki zawarcia pokoju. Jednym z nich stało się odzyskanie przez Polskę niepodległości (punkt trzynasty). Dla ówczesnego Królestwa Polskiego było to swoistnym odżywieniem olbrzymiej nadziei na odzyskanie swojej tożsamości. Właśnie ten program był podstawą do tego, aby 7 października 1918 roku Rada Regencyjna ogłosiła niepodległość.

Dnia 3 marca 1918 roku w Brześciu Trójprzymierze wraz ze swoimi sojusznikami podpisało traktat brzeski, na mocy którego Rosja zobowiązała się zerwać sojusz z Ententą. Wycofała się tym samym z uczestnictwa w wojnie. Ponadto, zmuszona była do oddania we władanie okupowanych przez nią terenów. Wśród nich znajdowało się Królestwo Polskie. Właśnie to postanowienie traktatu było przyczyną wykluczenia z obrad reprezentacji Królestwa Polskiego. Traktat ten wcale nie miał być korzystny dla zamieszkujących na tamtych terenach Polaków.

Kulminacyjnym momentem dla Polaków był rozejm zawarty w Compiègne pod Paryżem. Właśnie tam, 11 listopada 1918 roku, Cesarstwo Niemieckie podpisało wspomniany rozejm z Ententą, kończąc I Wojnę Światową. W wyniku zawieszenia broni, traktat brzeski został uznany za niebyły. Po 123 latach Polska odzyskała niepodległość. Warto wiedzieć, że dzień 11-ego listopada zapisał się na  kartach historii jako ten jeden z najważniejszych również dla Czechosłowacji, Austrii, Węgier, Finlandii, Litwy, Łotwy oraz Estonii. Tek kraje również odzyskały wtedy niepodległość.

W międzyczasie, na terenach Polski, uczucie niezależności rosło w siłę. W końcówce października zaktywizowały się tereny Cieszyna i Galicji. Ksiądz Józef Londzin przewodniczył Radzie Narodowej Księstwa Cieszyńskiego. Wincenty Witos stanął na czele Komisji Likwidacyjnej, która to objęła władzą Galicję. Na początku listopada, Ignacy Daszyński utworzył Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej.

Dnia 10 listopada 1918 roku do Warszawy przyjechał Komendant I Brygady Legionów, Józef Piłsudski. Został on zwolniony z więzienia w Magdeburgu, Reprezentant Rady Regencyjnej (która w tamtym czasie pełniła rolę tymczasowej polskiej władzy państwowej), książę Zdzisław Lubomirski, przywitał przybyłego na Dworzec Główny Piłsudskiego.

Dnia 11 listopada 1918 roku Rada Regencyjna oddała w ręce Józefa Piłsudskiego władzę wojskową oraz naczelne dowództwo nad Polską Siłą Zbrojną. Sama Rada Regencyjna uległa rozwiązaniu, 14 listopada zakres władzy Komendanta rozszerzył się o władzę cywilną, a 22 listopada objął on urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa.

Odzyskanie przez Polskę niepodległości i co dalej?

Powyżej została przedstawiona geneza odzyskania niepodległości przez Polskę. Co jednak kryje się za tytułowym pytaniem?

Dnia 20 lutego 1919 roku ogłoszono uchwałę Sejmu o powierzeniu Józefowi Piłsudskiego dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa. Ten stan rzeczy miał obowiązywać do czasu uchwalenia Konstytucji. Uchwała ta znacznie ograniczyła władzę Józefa Piłsudskiego. Budowa uchwały składała się z dwóch części. W pierwszej Sejm przyjmuje oświadczenie Józefa Piłsudskiego do wiadomości. Wyraża mu również podziękowanie za pełne trudów sprawowanie urzędu w służbie Ojczyzny. Dodatkowo, w pierwszej części znajduje się też pewne postanowienie. Uchwała pozostaje w mocy do momentu uchwalenia Konstytucji.  Określi ona przepisy o organizacji naczelnych władz w Państwie Polskim (oryginalna pisownia: „Polskiem”). W drugiej części zawarte zostały poszczególne zasady dalszego sprawowania władzy przez Józefa Piłsudskiego jako Naczelnika Państwa.

Zasady sprawowania władzy

Zasadami tymi są:

  • Suwerenność i ustawodawczość władzy stanowi Sejm Ustawodawczy.
  • Najwyższym wykonawcą uchwał Sejmu w sprawach cywilnych i wojskowych oraz przedstawicielem Państwa jest Naczelnik.
  • Rząd w pełnym składzie powoływany jest na podstawie porozumienia z Sejmem.
  • Odpowiedzialność przed Sejmem za sprawowanie urzędu spoczywa na Naczelniku Państwa oraz Rządzie.
  • Każdy akt Naczelnika Państwa wymaga podpisu odpowiedniego Ministra.

Warto spojrzeć na oryginalne brzmienie Małej Konstytucji. Znajduje się ono stronie prawo.sejm.gov.pl pod linkiem: http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19190190226/O/D19190226.pdf

Mała Konstytucja funkcjonowała do 17 marca 1921 roku. Trwało to wobec tego do czasu uchwalenia ustawy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, nazywanej również Konstytucją marcową. Ów historyczny dokument dostępny jest na stronie prawo.sejm.gov.pl pod linkiem: http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19210440267/O/D19210267.pdf