Jeden czyn, dwie ustawy – czyli przestępstwo a wykroczenie

12 listopada 2019
hello world!

W życiu codziennym może dojść do sytuacji, w której sprawca jednym czynem narusza dwa przepisy ustawy, z tym że są to przepisy różnych ustaw. Co wtedy? Które przepisy znajdą zastosowanie i jakiej kary może spodziewać się sprawca?

Naruszenie dwóch ustaw

Artykuł 10 ustawy Kodeks wykroczeń (dalej jako „kw”) reguluje zagadnienie zbiegu przepisów prawa wykroczeń i prawa karnego określających przestępstwo. Chodzi o zbieg wykroczenia z przestępstwem. Może się bowiem zdarzyć, że czyn człowieka narusza przepis prawa wykroczeń i także odpowiedni przepis kodeksu karnego lub innej ustawy.

Przykładowo art. 76 kw poddaje karze sprawcę, który rzuca kamieniami lub innymi przedmiotami w pojazd mechaniczny będący w ruchu. Karalność tych zachowań jest ze społecznego punktu widzenia jak najbardziej uzasadniona. Przy czym nie jest ona uzależniona od skuteczności zachowania sprawcy. Już samo rzucanie w pojazd znajdujący się w ruchu powoduje zagrożenie dla bezpieczeństwa uczestników tego ruchu. Jest też całkiem możliwe, że sprawca w ten pojazd trafi. Wówczas powoduje zazwyczaj jakieś uszkodzenie mienia. Jeżeli natomiast szkoda przekroczy 500 zł, to czyn sprawcy stanowi już przestępstwo.

Zachowanie to może wywołać również inne negatywne skutki. Może bowiem sprowadzić niebezpieczeństwo w rozumieniu art. 160 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”). Powstaje typowa sytuacja, w której sprawca jednym czynem narusza dwa przepisy ustawy, z tym że są to przepisy różnych ustaw. Co wtedy?

Przeczytaj również:
Kiedy kradzież jest przestępstwem, a kiedy wykroczeniem?

Idealny zbieg

Przyjmuje się, że rozwiązanie tej kwestii nie podlega już konstrukcji zbiegu przepisów. Podlega natomiast zasadzie tzw. idealnego zbiegu – następuje zbieg wykroczenia i przestępstwa.

Idealny zbieg przestępstwa z wykroczeniem (...) zachodzi wówczas gdy jakiś element, określający zabronione zachowanie, nie należy do znamion dokonanego przestępstwa, przez co jakby wykracza poza znamiona tego przestępstwa, a przy tym element ten jest karalny jako wykroczenie.

Wówczas element ten nie może być pochłonięty przez znamiona odnośnego przestępstwa właśnie z tej przyczyny, że do znamion tych w ogóle nie należy. Zbieg ten musi być przy tym rzeczywisty (realny), a nie jedynie pozorny (wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 2017 r., sygn. IV KK 447/16).

Rozwiązanie przyjęte w prawie wykroczeń polega na tym, że orzekanie kary następuje zarówno za wykroczenie (w podanym przykładzie – określone w art. 76 kw), jak i za przestępstwo (w podanym przykładzie – uszkodzenie mienia określone w art. 288 kk). Mają więc miejsce dwa realne postępowania karne mimo jednego czynu. Na tym polega istota zastosowanego w tym wypadku tzw. idealnego zbiegu. O wielości przestępstw (przestępstw i wykroczeń) decyduje nie wielość czynów, lecz wielość naruszonych norm prawnych.

Reguły orzekania

Zgodnie z art. 10 § 1 ustawy Kodeks wykroczeń (dalej jako „kw”), jeżeli czyn będący wykroczeniem wyczerpuje zarazem znamiona przestępstwa, orzeka się za przestępstwo i za wykroczenie, z tym że jeżeli orzeczono za przestępstwo i za wykroczenie karę lub środek karny tego samego rodzaju, wykonuje się surowszą karę lub środek karny. W razie uprzedniego wykonania łagodniejszej kary lub środka karnego zalicza się je na poczet surowszych. Oznacza to, że jeżeli dojdzie do ukarania sprawcy zarówno za przestępstwo, jak i za wykroczenie, według obecnego brzmienia art. 10 § 1 kw wykonuje się karę surowszą lub środek karny. Warunkiem jest tożsamość rodzajowa orzeczonych kar lub środków karnych (kar dodatkowych). Co jeśli kara łagodniejsza lub środek karny zostały już wykonane? Wówczas należy je odpowiednio zaliczyć na poczet surowszej kary lub środka karnego.

Przeliczanie kar

Kodeks wykroczeń dąży do zneutralizowania skutków podwójnego ukarania. Przy różnych rodzajach kar przyjmuje się zasadę przeliczania kar. Polega ona na tym, że jeden dzień aresztu jest równoważny jednemu dniowi pozbawienia wolności, dwóm dniom ograniczenia wolności oraz grzywnie w kwocie od 20 do 150 zł (art. 10 § 2 kw). Karę aresztu orzeczoną za wykroczenie uważa się za karę tego samego rodzaju co kara pozbawienia wolności orzeczona za przestępstwo (art. 10 § 3 kw).

Zgodnie z art. 10 § 4 kw, zaliczeniu, o którym mowa w art. 10 § 1 kw, nie podlegają środki karne w postaci:

  1. nawiązki, jeżeli za wykroczenie i za przestępstwo orzeczono je na rzecz różnych podmiotów;
  2. obowiązku naprawienia szkody, jeżeli za wykroczenie i za przestępstwo orzeczono je w związku z różnym rodzajem szkód.

Rezygnacja z podwójnego postępowania

Z podwójnego postępowania (a dokładniej z postępowania w sprawach o wykroczenie) można zrezygnować w określonych sytuacjach. Jeżeli osądzono już sprawę o przestępstwo lub jeżeli takie postępowanie toczy się z oskarżenia publicznego. W sprawie o wykroczenie, w której odmówiono wszczęcia postępowania lub je umorzono, można podjąć postępowanie w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie o przestępstwo, jeżeli orzeczeniem tym uniewinniono oskarżonego lub umorzono postępowanie, karalność wykroczenia natomiast jeszcze nie ustała.

chevron-down
Copy link