Czym są Creative Commons?

W 2001 roku powstała organizacja, której celem było utworzenie kompromisu pomiędzy ochroną praw autorskich a dzieleniem się twórczością. Creative Commons zdecydowało się wspierać otwarte licencje charakteryzujące się hasłem „some right reserved” („pewne prawa zastrzeżone”). Creative Commons stały w opozycji do powszechnie używanego „all right reserved” (wszelkie prawa zastrzeżone”). Owocem tychże działań miało być utworzenie jak najlepszej bariery ochronnej dla praw twórców, przy jednoczesnym jak najszerszym wykorzystaniu każdego ich dzieła. Jak w praktyce funkcjonuje i czym dokładnie jest licencja Creative Commons?

Creative Commons – elastyczna licencja

Licencja Creative Commons charakteryzuje się szerokim wachlarzem określania warunków licencyjnych. W skład Creative Commons wchodzą zarówno udzielane swobody, jak i narzucane ograniczenia. Dzięki temu każdy z twórców samodzielnie tworzy zasady, na których buduje obszar dzielenia się swoją pracą z innymi. Cechami wspólnymi każdej z licencji bazującej na Creative Commons jest poszanowanie praw autorskich, a także tych osobistych. Trzecim członem składającym się na licencję Creative Commons jest lista warunków wybranych przez samego licencjodawcę (twórcę).

Przeczytaj: Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Żaden z twórców korzystających z udzielania licencji poprzez Creative Commons nie traci praw autorskich. W ramach licencji CC godzi się jedynie na kopiowanie i rozpowszechnianie swego dzieła na własnych warunkach. Istotne jest również to, że decyduje on również o określeniu obszaru dzielenia się utworem. Chodzi o określenie przeznaczenia udostępniania (komercyjne lub niekomercyjne), a także o możliwość ograniczenia tworzenia zależnych utworów.

Licencja Creative Commons a udostępnianie utworu i dzieła zależne

Wskazane wyżej wybory składają się na dwie najważniejsze decyzje twórcy przed udostępnieniem swojego utworu na podstawie Creative Commons. Tylko od niego zależy, czy pozwoli na skorzystanie ze swojego dzieła jedynie w warunkach niekomercyjnych, czy też zgodzi się na komercyjne użycie swojej pracy. Drugą decyzją jest określenie, czy twórca udziela pozwolenia na tworzenie dzieł zależnych od niego, a jeżeli tak to na jakich zasadach (ta sama licencja, te same warunki, itp.). Licencjobiorca jest zobowiązany spełnić każdy warunek licencji. W przypadku niewywiązania się z dochowania warunków, licencja automatycznie wygasa.

Licencja Creative Commons i jej warunki

Każda z licencji Creative Commons może składać się z 4 możliwych warunków korzystania z dzieła. Mogą one wystąpić razem lub oddzielnie w każdej konfiguracji. Są nimi:

Uznanie autorstwa – możliwość kopiowania, rozprowadzania, przedstawiania i wykonywania utworu objętego prawem autorskim, jak również opracowane na jego podstawie inne utwory zależne; warunkiem jest powołanie się na nazwisko autora pierwowzoru,

Użycie niekomercyjne – możliwość kopiowania, rozprowadzania, przedstawiania i wykonywania utworu objętego prawem autorskim, jak również opracowane na jego podstawie inne utwory zależne; warunkiem jest korzystanie jedynie do celów niekomercyjnych,

Na tych samych warunkach – możliwość rozprowadzania utworów zależnych jedynie na takiej samej licencji co oryginał,

Bez utworów zależnych – możliwość kopiowania, rozprowadzania, przedstawiania i wykonywania utworu objętego prawem autorskim jedynie w jego oryginalnej postaci; tworzenie utworów zależnych jest zabronione.

Licencja CC a uznanie autorstwa twórcy

Uznanie autorstwa, jeżeli występuje samodzielnie, umożliwia kopiowanie i rozpowszechnianie utworu w każdym rodzaju medium i przy wykorzystaniu każdego rodzaju formatu. W skrócie: autor pozwala na wszystko, także w warunkach komercyjnych. Licencjodawca nie może odwołać swoich praw, jeżeli warunki licencji CC nie zostaną złamane przez licencjobiorcę. Ważnym jest, by nie zapomnieć odpowiednio oznaczyć autora utworu, który wykorzystujemy na podstawie licencji Creative Commons. Jeżeli twórca nie wyraził konkretnej formy oznaczania można to robić w każdy sposób, przy zachowaniu zasad rozsądku i dobrych obyczajów

Pamiętaj, że korzystając z tej licencji CC możesz mieć pewność, że nikt nie ograniczy Cię w korzystaniu z utworu. Ty również nie będziesz mógł ograniczać innych. Licencjodawca nie daje żadnych gwarancji, a licencja nie zawsze zapewnia wszelkie zgody. Może się zdarzyć, że Twoje działanie „zahaczy” o takie dziedziny prawa jak:

• autorskie prawa osobiste,
• ochrona wizerunku,
• ochrona prywatności.

Jak podaje portal creativecommons.org, warunki licencyjne nie muszą być przestrzegane w odniesieniu do tych fragmentów licencjonowanych treści, które znajdują się w domenie publicznej, lub w przypadku sposobów korzystania dozwolonych przez odpowiednie wyjątki lub ograniczenia prawa autorskiego.

Licencja CC na tych samych warunkach co twórca

W przypadku dodania do licencji Creative Commons zastrzeżenia „na tych samych warunkach”, należy mieć na uwadze jedną ważną rzecz. Przy dokonaniu zmian w dziele (stworzenie utworu zależnego) możliwe jest udostępnianie go jedynie na takiej samej licencji co oryginał.

Przeczytaj: Czym jest utwór zależny?

Licencja CC a użycie niekomercyjne

W przypadku dodania do licencji CC warunku Uznanie autorstwa dodatkowego członu o nazwie Użycie niekomercyjne, należy wystrzegać się korzystania z utworu w innych celach niż są wymienione. Przez pojęcie użycia komercyjnego należy rozumieć przede wszystkim takie działanie, które ma na celu wykorzystanie utworu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub otrzymania wynagrodzenia.

Licencja CC bez utworów zależnych

Uznanie autorstwa oznaczone warunkiem Bez utworów zależnych określa, że niedozwolone jest rozpowszechnianie wszelkich treści, które bazują na oryginale, ale zostały zmodyfikowane.

Licencja Creative Commons – sześć możliwości konfiguracji

W praktyce wykorzystuje się 6 konfiguracji, w których występują ww. warunki. Są nimi:

(CC BY) – Uznanie autorstwa

(+ SA) – Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach

(+ NC) – Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne

(+ ND) – Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych

(+ NC SA) – Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach

(+ NC ND) – Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych