Czy adwokat musi mieć pełnomocnika we własnej sprawie?

Sąd Najwyższy zajął stanowisko dotyczące braku przymusu adwokackiego w środku składanym przez adwokata albo radcę prawnego we własnej sprawie.

Wniesienie:

  • kasacji,
  • skargi na wyrok sądu odwoławczego,
  • wniosku o wznowienie postępowania oraz
  • apelacji,

sporządzonych i podpisanych osobiście przez adwokata lub radcę prawnego we własnej sprawie, jest skuteczne. Pod warunkiem, że odpowiadają one pozostałym wymogom formalnym przewidzianym w ustawie.

W przedmiotowej sprawie wyrokiem Sądu Rejonowego oskarżony został uniewinniony od zarzutu popełnienia czynu zakwalifikowanego z art. 212 § 2 k.k.

Sąd Okręgowy utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Do Sądu Okręgowego wpłynęła osobista kasacja od tego orzeczenia sporządzona przez oskarżyciela prywatnego, który był adwokatem.

Ostatecznie (po poprzednim uchyleniu rozstrzygnięcia) Przewodniczący Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego zarządzeniem odmówił przyjęcia tej kasacji.

Sąd Najwyższy postanowieniem utrzymał w mocy to zarządzenie.

Wnioskodawca oparł swój wniosek o wznowienie postępowania w sprawie na przesłance z art. 540 § 1 k.p.k. w zw. z art. 542 § 1 k.p.k. i art. 544 § 3 k.p.k. wskazując, że rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego opierające się na wykładni art. 526 § 1 k.p.k. jest sprzeczne z art. 2, 17, 32, 42, 45, 65 Konstytucji RP. Wskazał również, że postępowanie okołokasacyjne dotknięte jest nieważnością. Ponieważ sędzia wydający zaskarżone zarządzenie podlegał wyłączeniu z urzędu na mocy art. 40 § 3 k.p.k.

W odpowiedzi prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o oddalenie wniosku o wznowienie postępowania.

Orzeczenie Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek o wznowienie postępowania sporządzony przez adwokata zasługuje na uwzględnienie.

W judykaturze Sądu Najwyższego na gruncie art. 526 § 2 k.p.k., przewidującego, że kasacja, o ile nie pochodzi od wskazanych w ustawie podmiotów szczególnych, powinna być sporządzona i podpisana przez obrońcę lub pełnomocnika będącego adwokatem albo radcą prawnym, ukształtowała się utrwalona linia orzecznicza. Dokonując wykładni tego przepisu, wywodzono, że z jego dyspozycji jednoznacznie wynika, iż strona będąca sama adwokatem lub radcą prawnym nie może samodzielnie skutecznie sporządzić i podpisać kasacji.

Kasację podpisać musi "obrońca lub pełnomocnik"

Wynika to z tego, że w jego treści wskazano, że ten nadzwyczajny środek zaskarżenia winien być sporządzony i podpisany przez "obrońcę lub pełnomocnika", nie istnieje zaś możliwość łączenia ról procesowych oskarżonego i jego obrońcy, czy też oskarżyciela i jego pełnomocnika (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2007 r., II KZ 29/06). Patrząc na rzecz ową od strony ratio legis wymogu istnienia instytucji "przymusu adwokacko-radcowskiego", wskazać należy z jednej strony na kwestię posiadania niezbędnej wiedzy fachowej wymaganej do sporządzenia ustawowo określonej kategorii środków odwoławczych (art. 526 § 1 k.p.k., art. 545 § 2 k.p.k., czy art. 446 § 1 k.p.k.), ale również, co nie mniej istotne, z drugiej zaś na chęć zapewnienia warunków ku temu, aby były one wnoszone w sposób na ile to możliwe bezstronny, a na pewno bez osobistego zaangażowania w wynik procesu.

Argumenty te nie straciły swojej siły przekonywania. Jednakże obecnie nie sposób w rozważaniach co do tej kwestii pominąć treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2016 r. (SK 2/15, OTK-A 2016- opublikowany w dniu 16 sierpnia 2016 r.), w którym uznano, że art. 526 § 2 k.p.k. w zakresie, w jakim wyłącza możliwość sporządzenia i podpisania kasacji we własnej sprawie przez adwokata bądź radcę prawnego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP wyroki Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Wniesienie pisma procesowego przez adwokata lub radcę prawnego we własne sprawie jest skuteczne

Tym samym stwierdzić należy, że wniesienie:

  • kasacji,
  • skargi na wyrok sądu odwoławczego,
  • wniosku o wznowienie postępowania oraz
  • apelacji od wyroku sądu okręgowego,

sporządzonych i podpisanych osobiście przez adwokata lub radcę prawnego we własnej sprawie, jest skuteczne. Warunkiem jest, że muszą one odpowiadać pozostałym wymogom formalnym przewidzianym w ustawie.

W niniejszej sprawie wnioskodawca, choć powołał odmienne argumenty niż przytoczone powyżej, to odwoływały się one również do kwestii zgodności art. 526 § 1 k.p.k. ze wzorcem konstytucyjnym wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W tej zatem części wniosek o wznowienie postępowania w zakresie rozpoznania kwestii dopuszczalności przyjęcia osobistej kasacji sporządzonej przez adwokata, w oparciu o podstawę z art. 540 § 2 k.p.k., należy uznać za zasadny.

Powyższe skutkowało wznowieniem postępowania i uchyleniem postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2016 r. i utrzymanego nim w mocy zarządzenia Przewodniczącego V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego. Przekazano sprawę w omówionym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Mając na uwadze powyższe rozstrzygnięcie, stwierdzić należy, że rozpoznawanie, podniesionej we wniosku jako pierwszej, kwestii nieważności postępowania stało się bezprzedmiotowe. Wypada może jedynie przypomnieć, że instytucja nieważności postępowania nie obowiązuje w polskim procesie karnym od blisko 14 lat. Uchylono ją ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. Nie ma też jakichkolwiek podstaw, aby przyjąć, że wydający zaskarżone zarządzenie powinien zostać wyłączony od udziału w postępowaniu na podstawie art. 40 § 3 k.p.k. Nie był wszak sędzią, który brał udział w wydaniu orzeczenia zaskarżonego w niniejszej sprawie kasacją.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2017 r., sygnatura II KO 27/16