Czy za ksero dowodu można iść do więzienia?

31 lipca 2019
/

Możliwość zamówienia tzw. dokumentów kolekcjonerskich, które do złudzenia przypominały prawdziwe dowody osobiste czy prawa jazdy, a następnie ich wykorzystania w celach przestępczych, umożliwiały oszustom zaciąganie pożyczek, kupno drogich sprzętów czy też kradzież samochodów z wypożyczalni na rzecz nieświadomych tego właścicieli użytych danych. Nie jest to jednak to samo co kserokopia dokumentu - czy można iść do więzienia za ksero dowodu?

Podszywanie się pod tożsamość innej osoby w celu wyłudzenia pożyczki lub zakupu rzeczy na raty to najlepiej oddziałujące na wyobraźnię przykłady negatywnych skutków tzw. kradzieży tożsamości. Dzięki nowej ustawie o dokumentach publicznych możliwość kradzieży czyjejś tożsamości stanie się znacznie utrudniona. Nowe przepisy weszły w życie 12 lipca 2019 r.

Definicja dowodu osobistego

Dowód osobisty jest podstawowym dokumentem stwierdzającym tożsamość i obywatelstwo polskie osoby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych państw członkowskich Unii Europejskiej (art. 4 ust. 1 ustawy o dowodach osobistych, dalej jako „udo”). W dowodzie osobistym umieszcza się takie dane jak imię, nazwisko, numer PESEL, datę i miejsce urodzenia, płeć oraz wiek. Dane te mają charakter danych osobowych. Podlegają zatem szczególnej ochronie. Możliwość ich przetwarzania jest natomiast uzależniona od szczególnych wymogów prawa.

Wykroczenia z ustawy o dowodach osobistych

W art. 79 udo wskazano trzy rodzaje wykroczeń, jakich można się dopuścić w odniesieniu do dowodu osobistego. Poza uchylaniem się od obowiązku jego posiadania lub wymiany artykuł ten przewiduje kary także w innych przypadkach. Do takich sytuacji należy np. zatrzymanie cudzego dowodu bez odpowiedniej podstawy prawnej oraz niezwrócenie go w razie utraty obywatelstwa polskiego. Każdy, kto dopuszcza się takich zachowań, podlega karze ograniczenia wolności albo karze grzywny. Brak statusu osoby uprawnionej oznacza, że zatrzymywanie dowodu (w sposób pozbawiający posiadania go przez posiadacza) staje się czynem karalnym. Przy orzekaniu w sprawach określonych w art. 79 udo stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.

W związku z art. 79 pkt 2 udo, który reguluje karalność zatrzymania cudzego dowodu osobistego, powszechnie spotykane przetrzymywanie przez różnego rodzaju wypożyczalnie czy firmy telekomunikacyjne dowodów osobistych w zastaw nie może zostać uznane za zgodne z prawem.  A czy kserokopia cudzego dowodu jest traktowana jako dokument? Czy można iść do więzienia za ksero dowodu?

Przeczytaj również:
Czy można anulować przelew?

Ksero dowodu a więzienie - czy kopiowanie dokumentów jest dozwolone?

W pewnych sytuacjach, na mocy obowiązującego prawa, kserowanie dowodów osobistych jest jednak legalne. Prawo takie przysługuje np. bankom na mocy art. 112b ustawy Prawo bankowe. Przepis ten stanowi, że banki mogą przetwarzać informacje zawarte w dokumentach tożsamości osób fizycznych dla celów prowadzonej działalności bankowej. Możliwość ta była jednak kwestionowana. Naruszała bowiem dane osobowe konkretnej osoby poprzez posiadanie informacji, które nie są niezbędne np. do otwarcia rachunku bankowego. W szczególności chodziło tu o wizerunek osoby znajdujący się na powielanym dokumencie.

Z drugiej strony, przepisy ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu przewidywały i nadal przewidują obowiązek weryfikacji tożsamości osób dokonujących czynności z bankiem (art. 31 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy). Chroni to także osoby prywatne przed wspomnianą kradzieżą tożsamości i wyłudzaniem pożyczek na ich nazwisko oraz rachunek bankowy. Jednak o ile ustawa ta pozwala kopiować dokumenty w celu zapewnienia bezpieczeństwa finansowego, to wymienione w tych regulacjach podmioty nie mogą robić np. kserokopii dokumentów tożsamości w innych celach.

Kopiowanie naszych dokumentów w banku jest więc dopuszczalne wyłącznie w sytuacji, gdy staje się to niezbędne dla przeprowadzanych czynności bankowych. Nie powinno być zatem stosowane np. w przypadku zakładania konta, sprawdzania zdolności kredytowej czy w celach marketingowych. Kserowanie dowodu jest zatem wówczas niedozwolone.

Ksero dowodu a więzienie

Nowa ustawa o dokumentach publicznych

12 lipca 2019 roku weszła w życie ustawa o dokumentach publicznych (dalej jako „udp”). W nowej ustawie zdefiniowano pojęcie dokumentów publicznych. Jest w nim nie tylko prawo jazdy, dowód osobisty, paszport czy dowód rejestracyjny pojazdu, ale także m.in. książeczka żeglarska, dokumenty wydawane przez urzędy stanu cywilnego (np. akt urodzenia), odpisy prawomocnych orzeczeń sądów, z których wynika nabycie, istnienie lub wygaśnięcie prawa. Katalog wymienia także legitymacje funkcjonariuszy różnych służb, żołnierzy czy dokumenty uprawniające do wykonywania zawodu lekarza.

Czy można iść do więzienia za ksero dowodu? Za sprawą nowych przepisów każdemu, kto wykona, sprzeda lub będzie posiadał w celu zbycia replikę dokumentu publicznego będzie groziła kara grzywny, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 58 udp). Replikę dokumentu publicznego również zdefiniowano w tej ustawie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 6 udp replikę stanowi odwzorowanie lub kopia wielkości od 75% do 120% oryginału o cechach autentyczności dokumentu publicznego lub blankietu dokumentu publicznego, z wyłączeniem kserokopii lub wydruku komputerowego dokumentu publicznego wykonanych do celów urzędowych, służbowych lub zawodowych określonych na podstawie odrębnych przepisów lub na użytek osoby, dla której dokument publiczny został wydany. 

W większości przypadków podmioty, które chcą wykonać kserokopie naszych dokumentów, nie mogą tego uzasadniać takim celem, jakim jest np. zawarcie umowy. Wykonania kserokopii naszego dowodu nie może uzasadniać także cel, jakim jest potencjalne dochodzenie roszczeń np. za zniszczony sprzęt z wypożyczalni. Do realizacji takiego celu wystarczające jest bowiem pozyskanie wyłącznie takich danych, jak imię i nazwisko, adres zamieszkania czy numer dokumentu tożsamości bądź PESEL. Dane wystarczy spisać z okazanego dokumentu. Co więcej, należy pamiętać, że w momencie, gdy ustanie cel uzasadniający przetwarzanie tych danych, administrator zobowiązany jest do ich usunięcia. Może np. zwrócić formularz, na którym spisał takie dane, ich posiadaczowi.

Czy można iść do więzienia za ksero dowodu?

Ksero lub skan nie stanowią przestępstwa zdefiniowanego w art. 58 udp. Nie każda kopia dokumentu publicznego będzie bowiem miała wspomniane cechy autentyczności. Oznacza to, że co do zasady, za skserowanie dowodu osobistego trudno będzie trafić do więzienia. UODO ostrzega jednak, że podmiot, który bezpodstawnie wykona kopię dokumentu i będzie przetwarzał z niego dane, może odpowiadać za naruszenie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.04.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych - dalej jako „RODO”). Odpowiadając więc na pytanie, czy za ksero dowodu można iść do więzienia - można, lecz wtedy, gdy kopia będzie wykonana celem wzbogacenia się lub niezgodnie z wymienionymi przepisami.

Przetwarzanie danych osobowych musi zatem odbywać się również zgodnie z przepisami RODO. Według art. 5 ust. 1 lit. c RODO administrator ma obowiązek określić, jakie dane są niezbędne do realizacji danej usługi. Bezprawne będzie zatem utrwalanie całego dokumentu wraz z wszelkimi zawartymi w nim danymi, w sytuacji gdy niezbędne dla administratora są wyłącznie wybrane informacje. Wyjątek od tej reguły stanowi art. 34 ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Zgodnie z nim: instytucje obowiązane na potrzeby stosowania środków bezpieczeństwa finansowego mogą przetwarzać informacje zawarte w dokumentach tożsamości klienta i osoby upoważnionej do działania w jego imieniu oraz sporządzać ich kopie. Bank należy zatem uznać za instytucję uprawnioną do przetwarzania danych zawartych w dokumentach tożsamości.