Czym jest badanie due diligence i kiedy się je przeprowadza?

7 grudnia 2020
hello world!

Sprzedaż przedsiębiorstwa jest kompleksową transakcją, z którą wiąże się szereg pytań natury technicznej i prawnej, szczególnie dotyczących przygotowania sprzedaży, zawarcia umowy czy kwestie rękojmi. Instytucją prawną, która w ramach sprzedaży przedsiębiorstwa odgrywa kluczowe znaczenie, jest badanie due diligence.

Badanie due diligence – czym jest?

W polskim porządku prawnym pojęcie due diligence kojarzone jest ze sprzedażą przedsiębiorstwa. Badanie to przeprowadza się na ogół w przypadkach, gdy sprzedawane jest całe przedsiębiorstwo, będące szczególnie złożonym tworem. Celem przeprowadzenia badania due diligence jest określenie konsekwencji gospodarczych, finansowych i prawnych nabycia przedmiotowego przedsiębiorstwa. Ocena tych konsekwencji wpływa przede wszystkim na samą przewidywaną cenę kupna. Innymi słowy: due diligence to poddanie przedsiębiorstwa będącego przedmiotem sprzedaży wnikliwemu badaniu pod względem jego handlowej, finansowej, prawnej i podatkowej kondycji przed rozpoczęciem negocjacji dotyczących jego ewentualnej sprzedaży.

Warto dodać, że samo pojęcie due diligence wywodzi się z prawa amerykańskiego. Oznacza tam nie instytucję związaną ze sprzedażą, a pojęcie „należytej staranności”. Due diligence w prawie amerykańskim uznawane jest za pewien wzorzec służący do opisania zachowań o różnych kontekstach. I tak, np. w prawie dotyczącym przedstawicielstwa istnieje zasada, że przedstawiciel jest w pewnych przypadkach zobowiązany do przestrzegania due diligence. Obowiązek prowadzenia due diligence wynika z przyjętej naczelnej zasady sprzedaży w amerykańskim porządku prawnym. Stanowi ona, że rzetelny i sumienny sprzedawca z zasady nie odpowiada za wady przedmiotu sprzedaży.

Sfery objęte badaniem due diligence

Zakres badania due diligence zależy przede wszystkim od specyfiki badanego przedsiębiorstwa (wielkości, struktury itd.). Może to być przykładowo analiza:

  • finansowa – ocena na podstawie danych sprawozdania finansowego: bilansu, rachunku zysków i strat, sprawozdania z przepływów pieniężnych, informacji dodatkowej, analizy zmian w kapitałach,
  • prawna – ocena historii i aktualnego statusu przedsięwzięcia, praw własności, zawartych umów, posiadanych pozwoleń, stanu zobowiązań, postępowań karnych, sądowych, administracyjnych,
  • nieruchomości – ocena statusu prawnego nieruchomości, ich stanu technicznego na podstawie opinii i operatów rzeczoznawców majątkowych,
  • obciążeń podatkowych – ocena stopnia regulowania zobowiązań z tytułu podatków i wynikających z tego skutków kontrolnych; ocena wykorzystania tarczy podatkowej,
  • zarządzania kapitałem ludzkim – analiza struktury kadrowej według wybranych kryteriów, a także ocena procedur indywidualnych ścieżek kariery,
  • techniczna – ocena stopnia nowoczesności i uniwersalności potencjału wytwórczego oraz jego wydajności,
  • organizacji – identyfikacja i ocena struktur organizacyjnych i ich efektywności,
  • aspektów psychologicznych i etyczno-moralnych – ocena kontaktów międzyludzkich, postaw pracowniczych i właścicielskich,
  • przepływu informacji – ocena sprawności gromadzenia i przepływu informacji oraz identyfikacja barier i niesprawności.

Co zapewnia badanie due diligence?

Analiza due diligence powinna zapewnić przede wszystkim:

  • zidentyfikowanie i oszacowanie ryzyka związanego z przyszłą inwestycją,
  • określenie specyfiki funkcjonowania przedsiębiorstwa i branży, w tym struktury kosztów, rynku, dostawców i odbiorców itp.,
  • wypracowanie strategii negocjacyjnej z kontrahentem,
  • zaplanowanie harmonogramu transakcji,
  • zwiększenie szans na pomyślne przeprowadzenie transakcji i późniejszej integracji łączonych przedsiębiorstw (w przypadku fuzji lub przejęcia).

Głównym celem przeprowadzenia badania due diligence jest więc zebranie wszechstronnych informacji niezbędnych do wyceny wartości przedsiębiorstwa oraz identyfikacji innych czynników mających znaczący wpływ na cenę. Badania due diligence nie należy jednak mylić z audytem, który z reguły obejmuje jeden obszar kontroli i wynika z wewnętrznego zapotrzebowania przedsiębiorstwa. Due diligence nie powinno być także traktowane jako zielone światło dla transakcji. Jeśli do niej nie dojdzie, może posłużyć jako zbiór informacji niezbędnych do optymalizacji działania firmy.

Badania due diligence – przebieg

Pierwsza faza poprzedzająca badanie due diligence polega na nawiązaniu kontaktu z osobami, które mają zamiar sprzedać przedsiębiorstwo. Zwykle są to rozmowy prowadzone pomiędzy stronami przyszłej transakcji. Ich celem jest ustalenie jej ogólnych warunków i wymiana niezbędnych informacji. Jednak na tym etapie strona zainteresowana kupnem przedsiębiorstwa nie dysponuje jeszcze konkretnymi danymi, które pozwalają na wykazanie konkretnej ceny rynkowej przedsiębiorstwa. W związku z tym w tej fazie nie odbywają się jeszcze żadne negocjacje odnośnie ceny.

Kolejne etapy badania due diligence

Porozumienie o poufności danych

Jest konieczne, aby prawidłowo oszacować wartość transakcji. Informacje niezbędne do tego na ogół stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa (np. informacje dotyczące płynności finansowej). Aby nie dopuścić do negatywnych skutków wycieku informacji poufnych, zawierane są w tym celu specjalne porozumienia (tzw. „letter of intent”), w których potencjalny nabywca powinien określić swoje zainteresowanie kupnem przedsiębiorstwa. Koniecznym jest także złożenie przez niego oświadczenia, że materiały przez niego otrzymane będą użyte wyłącznie w celu przeprowadzenia transakcji.

Przeprowadzenie badania due diligence

Po uzyskaniu zgody zarządu na przeprowadzenie badania następuje jego właściwa faza. Przeważnie badanie to przeprowadzają podmioty, które specjalizują się w tej dziedzinie (np. prawnicy, ekonomiści, biegli rewidenci, rzeczoznawcy lub doradcy podatkowi). Samo badanie bowiem – poza zebraniem istotnych informacji – podlega ich ocenie, a więc dokonaniu szczegółowej analizy otrzymanych wyników. Zajmują się tym na ogół prawnicy lub ekonomiści. Na podstawie przeprowadzonego badania powstaje katalog pytań, który następnie przedstawiany jest zarządowi spółki. Zarząd odpowiada na postawione przez kupującego pytania lub przedstawia tzw. dataroom, w którym znajdują się dokumenty dotyczące danego przedsiębiorstwa. Po przeprowadzeniu badania kupujący sporządza krótki raport (tzw. executive summary), obszerny raport (Due Diligence Memorandum) oraz profil spółki (Corporate Profile).

Negocjacje i closing

Po przedstawieniu wyników badania due diligence i odpowiedzi na pytania postawione przez badających następuje faza negocjacji, w której wykorzystywane są otrzymane wyniki. W zależności od przebiegu negocjacji i w przypadku uzyskania konsensusu w stosunku do treści umowy sprzedaży następuje podpisanie umowy i przejęcie udziałów (akcji) lub przeniesienie własności przedsiębiorstwa na kupującego, czyli tzw. closing.

Przeczytaj również: Czym jest zawieszenie działalności gospodarczej?

chevron-down
Copy link