Czym jest cesja?

13 maja 2020
hello world!

Cesja (od łacińskiego słowa cessio oznaczającego zrezygnowanie, oddanie, ustąpienie) polega na przeniesieniu wierzytelności wobec dłużnika na osobę trzecią. Cesję określa się zamiennie także przelewem wierzytelności. Zawierana jest między wierzycielem (cedentem) a osobą trzecią (cesjonariuszem). W jej wyniku dane zobowiązanie przechodzi na osobę trzecią, a zatem to od niej wierzyciel będzie wymagał wypełnienia go.

Kiedy warto pomyśleć o cesji?

Jest to coraz popularniejsze w sytuacji, gdy mamy podpisaną umowę i musimy z niej zrezygnować. Dzieje się tak –  przykładowo – gdy zmieniła się nasza sytuacja finansowa. W takiej sytuacji często nie jesteśmy w stanie dłużej wywiązywać się z warunków umowy. Innym przykładem jest zmiana miejsca zamieszkania. W związku z nią nie chcemy dłużej płacić za usługę, z której nie korzystamy. Jeśli chodzi o tę drugą opcję, to firmy świadczące różne usługi często wspominają o takiej możliwości podczas podpisywania umowy.

Przykład

Wiele osób wynajmuje mieszkania. Gdy podpisują np. umowę z dostawcą internetu, nie do końca wiedzą, na ile mogą ją zawrzeć. Co prawda aktualnie coraz częściej pojawiają się oferty, w ramach których można zawrzeć umowę możliwą do zerwania w dowolnym momencie, jednak wciąż bardziej korzystne są umowy zawierane na czas określony. Jeśli jednak zawrze się umowę na pół roku, a w międzyczasie trzeba będzie się wyprowadzić z danego mieszkania (np. właściciel wypowie umowę lub lokator dojdzie do wniosku, że jednak nie jest to odpowiednie miejsce dla niego), to pozostanie problem z zawartą umową. Bardzo często pojawia się propozycja, by po prostu przenieść usługi pod inny adres. Jeśli jednak jest to niemożliwe, sugeruje się dokonanie cesji. W przeciwnym wypadku umowa nadal obowiązuje, a zatem dana osoba musi dokonywać opłat.

Cesja na gruncie prawa cywilnego

Cesja występuje zarówno na gruncie prawa cywilnego, jak i międzynarodowego. Jeśli chodzi o prawo cywilne, to przepisy związane z cesją znajdziemy w art. 509-517 Kodeksu cywilnego (dalej: kc). Dowiadujemy się z nich, że wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (art. 509 §1 kc). Wyjątek stanowi sytuacja, w której takie postępowanie sprzeciwiałoby się ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania (art. 510 kc).

Umowa dotycząca przejęcia długu może zostać zawarta na dwa sposoby:

  • między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika;
  • między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela.

Jeśli jednak wierzyciel nie wiedział, że osoba przejmująca dług jest niewypłacalna, to umowa dotycząca przejęcia jest nieważna.

Decydując się na zawarcie umowy, należy pamiętać, że wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa (art. 509 § 2 kc). Oznacza to, że roszczenie o zaległe odsetki także stanie się częścią zobowiązania osoby, która zawarła umowę.

Cesja na gruncie prawa międzynarodowego

W prawie międzynarodowym cesja odnosi się do sytuacji, w której dochodzi do nabycia terytorium jednego państwa przez inne. Aby do tego doszło, muszą zostać spełnione dwa warunki – najpierw jedno państwo zrzeka się praw do danego obszaru, potem drugie państwo faktycznie obejmuje władzę nad danym obszarem. Taka sytuacja nie zdarza się zbyt często. Zazwyczaj dzieje się się to na mocy traktatu pokojowego. Jednak istnieją również inne sytuacje – w czasach pokoju – w których pojawiło się takie rozwiązanie. Do cesji może dojść bowiem na mocy umowy kupna-sprzedaży (cesja odpłatna), przy wymianie terytorium (cesja wzajemna, dwustronna) lub po przekazaniu części terytorium w darze (cesja nieodpłatna).

Przykład

Stany Zjednoczone są przykładem państwa, które znacznie powiększyło swoje terytorium dzięki cesji odpłatnej. Kupiły m.in. Luizjanę (od Francji w 1803 r.), Florydę (od Hiszpanii w 1821 r.) czy Alaskę (od Rosji w 1867 r.). Z cesją nieodpłatną mamy do czynienia niezwykle rzadko, ale właśnie dzięki niej powstało Państwo Watykańskie. Aby doszło do cesji wzajemnej, obydwa państwa muszą dać sobie jakiś fragment terytorium. Stało się tak między innymi w 1951 roku, gdy Polska i ZSRR wymieniły się obszarem 480 km².

Jak napisać umowę cesji?

W kodeksie cywilnym nie znajdujemy zbyt wielu wytycznych odnoszących się do kształtu umowy cesji. Artykuł 511 informuje jedynie o tym, że jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności również powinien być stwierdzony pismem. Aby można było mówić o formie pisemnej, musi zaistnieć przynajmniej ręczny podpis każdej ze stron.

Poza tym umowa cesji powinna zawierać pewne podstawowe dane, które pojawiają się w większości umów. Takie informacje to m.in. data oraz miejsce zawarcia umowy. Ponadto muszą pojawić się dane dot. stron umowy (imię, nazwisko, numer PESEL/NIP, numer dowodu/REGON, adres, numer telefonu czy adres poczty elektronicznej). Czasami podaje się również numer ewidencyjny abonenta, aby mieć 100% pewność, o którą umowę chodzi.

Oprócz tego powinny pojawić się takie informacje jak oświadczenie cedenta, w którym stwierdza on, że wierzytelność przysługuje właśnie jemu, zapis o dokonaniu przelewu wierzytelności oraz określenie momentu jej przeniesienia. Niezbędne jest również wskazanie przedmiotu umowy oraz ceny, o której mowa. Dołącza się także klauzulę o obowiązku poinformowania dłużnika oraz dokument, w wyniku którego powstanie wierzytelność (stanowi on załącznik do umowy).

Umowa cesji – dodatkowe informacje

Bardzo często osoby świadczące usługi mają gotowy formularz/wzór umowy, który przedstawiają osobom zainteresowanym cesją. Jest tak zwłaszcza u usługodawców, u których do cesji dochodzi bardzo często. Przykładowo u dostawców internetu, w salonach sieci telefonii komórkowej czy salonach samochodowych możemy się spotkać z taką możliwością.

Jakkolwiek zgodnie z prawem, forma pisemnej nie jest zawsze wymagana, to jednak warto ją uwzględnić. Dzięki temu w razie nieporozumień łatwiej jest coś uzgodnić lub zmienić, gdyż pierwotne decyzje są zapisane.

Cesja leasingu

Na cesję decydują się często osoby, które mają zawartą umowę leasingu. Sam leasing (od angielskiego słowa lease oznaczającego nająć, wydzierżawić) jest formą mającą związek zarówno z kredytem, jak i dzierżawą. W tej formie finansowania dostajemy do użytku jakąś rzecz, a w zamian za to przez pewien okres uiszczamy ratalne opłaty określonej wielkości. Po jakimś czasie, gdy uda nam się wpłacić równowartość danej rzeczy, stajemy się jej właścicielami.

Jednak w chwili, gdy mamy podjąć się zobowiązania, zakładającego, że przez wiele miesięcy będziemy musieli uiszczać sporą kwotę, może pojawić się obawa, co będzie, jeśli nagle okaże się, że nie jesteśmy w stanie się wywiązać; jeśli nie będzie nas stać na spłatę rat leasingowych. Albo co, jeśli za jakiś czas dojdziemy do wniosku, że sprzęt nie jest już nam potrzebny? Albo gdy przestanie nam zależeć na tego typu sprzęcie, bo dojdziemy do wniosku, że bardziej nas interesuje coś innego. Czy w takim momencie jesteśmy zmuszeni do kontynuowania wpłacania pieniędzy? Czy istnieją jakieś inne rozwiązania?

Leasing – podstawa prawna

Oczywiście inne rozwiązania istnieją. Zasady dotyczące leasingu znajdują się w art. 709(1)-709(18) kc. Obowiązkiem leasingobiorcy – wynikającym z art. 709(13) kc – jest płacenie rat w terminie przez określony czas. Paragraf 2 tego artykułu informuje o tym, że w sytuacji, gdy korzystający dopuszcza się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty, finansujący powinien wyznaczyć na piśmie korzystającemu odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości. Jeśli leasingobiorca nie wywiąże się ze swojego obowiązku i nie zapłaci odpowiedniej kwoty w wyznaczonym terminie, to finansujący ma prawo wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym. Jednak nie stanie się tak, jeśli strony uzgodniły termin wypowiedzenia.

Problem w tej sytuacji polega na tym, że po wypowiedzeniu umowy przedmiot leasingu wraca do właściciela. W związku z tym, jeśli zgodnie z umową po wpłaceniu określonej kwoty mieliśmy się stać jego właścicielami, to wraz z chwilą rozwiązania umowy staje się to niemożliwe; wszystkie wpłacone pieniądze „przepadają”. Z tego powodu cesja wydaje się rozwiązaniem znacznie lepszym.

Jak wygląda cesja leasingu?

Artykuł 709(18) zawiera informacje dotyczące leasing bezpośredniego. Dowiadujemy się z niego, że: „Do umowy, przez którą jedna strona zobowiązuje się oddać rzecz stanowiącą jej własność do używania albo do używania i pobierania pożytków drugiej stronie, a druga strona zobowiązuje się zapłacić właścicielowi rzeczy w umówionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej wartości rzeczy w chwili zawarcia tej umowy, stosuje się odpowiednio przepisy niniejszego tytułu”. Od strony praktycznej wygląda to tak, że osoba, która zgadza się przejąć zobowiązania leasingowe, raczej przejmuje tę umowę, która została uprzednio zawarta.

Kiedy osoba, która zawarła umowę dot. leasingu, dochodzi do wniosku, że nie jest w stanie dłużej się wywiązywać z zobowiązań, powinna znaleźć inną osobę (lub podmiot) wyrażający chęć do przejęcia umowy. Zanim do tego dojdzie, finansujący musi sprawdzić zdolność kredytową potencjalnego cesjonariusza – tak samo dzieje się w każdej sytuacji, gdy jest zawierana umowa cesji.

Cesja leasingu a bieżąca sytuacja

W internecie często pojawiają się ogłoszenia zamieszczane przez osoby zainteresowane zawarciem umowy leasingu. Istnieją nawet specjalne strony poświęcone wyłącznie temu. Aktualnie w związku z panującą epidemią koronawirusa znacznie pogorszyła się sytuacja wielu przedsiębiorców, a także zwykłych osób. W związku z tym takich ogłoszeń można spotkać coraz więcej. O ile inne jej ogólne warunki nie uległy zmianie, raczej nie zmienia się podstawowy okres umowy. Czasami jednak dokonuje się jakichś zmian – może zmienić się okres leasingu lub wartość rat leasingowych. W takim wypadku jednak zawarta umowa cesji jest traktowana jako nowa umowa leasingu.

Umowa cesji leasingu – dodatkowe informacje

Zazwyczaj podczas zawierania umowy cesji leasingu należy ustalić warunki dot. opłaty manipulacyjnej na rzecz leasingobiorcy (zazwyczaj ok. 500-1000 zł; czasami bywa większa), wymagań dla nowego leasingobiorcy, ubezpieczenia  przedmiotu leasingu. Należy także ustalić opłaty, które pozostały do końca okresu leasingowego i przygotować ofertę cesji leasingu.

Jeśli chodzi o sytuację osoby oddającej przedmiot leasingu (czyli cedenta), to jego położenie może być różne. Czasami umowa po prostu przechodzi na inną osobę, czasami jednak pojawia się możliwość, by otrzymał odstępne. Takie wynagrodzenie może zostać zapłacone dotychczasowemu leasingobiorcy przed osobę, która przejmuje umowę. Dzieje się tak zwłaszcza w sytuacjach, gdy dotychczasowy leasingobiorca wpłacił już większość pieniędzy. Wtedy wartość pozostająca do końca spłaty leasingu jest znacznie niższa niż wartość rynkowa przedmiotu leasingu.

Jak wygląda cesja wierzytelności?

Wierzytelnością nazywamy prawo żądania zapłaty. Właściwie można dokonać cesji każdej wierzytelności. Możemy w tym wypadku mówić zarówno o hipotece, jak i zobowiązaniach wobec dostawcy internetu. Wyjątek stanowi sytuacja, w której uprzednio zawarliśmy umowę, która wykluczała możliwość takiej zmiany. Co więcej, cesja może obejmować albo cały dług, albo jego część. Z tego powodu, gdy już ustalimy, że chcemy zawrzeć umowę cesji, należy się zastanowić, czy będzie ona w całości, czy nie. Jeśli zastanawiamy się nad sprzedaniem hipoteki, to powinniśmy pamiętać, że możemy sprzedać ją razem z zadłużeniem.

Istnieje również cesja wierzytelności przyszłych. W tym przypadku wierzyciel sprzedaje komuś zobowiązanie, które powstanie w przyszłości. Może nie istnieć ono w momencie zawierania umowy cesji, jednak muszą istnieć podstawy, świadczące o tym, że ono powstanie.

W wyjątkowo trudnych sytuacjach czasami dochodzi do tzw. cesji zwrotnej. W takim przypadku, jeśli windykator nie odzyska długu, może zrezygnować z transakcji i niejako oddać przedmiot umowy osobie sprzedającej dług.

Inne rodzaje cesji

Istnieją również inne rodzaje cesji. Przykładowo cesja powiernicza polega na tym, że dotychczasowy wierzyciel zawiera umowę z osobą trzecią, na mocy której tymczasowo przekazuje się komuś jedynie prawo do wyegzekwowania należności, nie zbywając praw do środków z długu. W tej sytuacji wierzyciel ustala opłatę, jaką zapłaci owej osobie w zamian za wykonanie usługi. Takich działań podejmują się m.in. windykatorzy.

Faktoring

Alternatywną możliwością jest faktoring. Jest to usługa finansowa, w ramach której właściciele firmy, mający problem z kontrahentami nieterminowo opłacającymi faktury, mogą uzyskać pomoc. Polega ona na tym, że faktor (firma świadczącą usługi faktoringu) kupuje wierzytelność. Taką wierzytelnością może być np. faktura o nieprzeterminowanym terminie płatności. Zazwyczaj w takiej sytuacji faktor od razu przelewa na rachunek klienta większość pieniędzy (najczęściej jest to od 50% do 90% wartości brutto). Następnie dochodzi do wyegzekwowania zapłaty za np. zaległą fakturę – kontrahent przelewa pieniądze na konto firmy faktoringowej. W ostatniej fazie faktor wypłaca resztę środków oraz pobierają swoją prowizję. Prowizja zazwyczaj wynosi od 0,2% do 4%.

Przeczytaj również:
Faktoring – szybki sposób na brak gotówki

Cesja a przedawnienie roszczeń

Wiele osób, rozważających cesję, zastanawia się, jak wygląda kwestia przedawnienia roszczeń. Zobowiązania wygasają bowiem w 2 sytuacjach. Przede wszystkim wtedy, gdy zostały wypełnione warunki umowy (np. spłacono dług). Dzieje się tak jednak także wtedy, gdy nie doszło do żadnej interwencji ze strony wierzyciela i możemy uznać, że roszczenia uległy przedawnieniu. W tej drugiej sytuacji co prawda zobowiązanie istnieje, ale aby doszło do jego egzekucji, wierzyciel zazwyczaj musi skierować sprawę do sądu. Tam z kolei dłużnik zyskuje prawo do odmowy spełnienia świadczenia bez żadnych negatywnych konsekwencji. Oczywiście jeśli wcześniej dłużnik wywiązał się z zobowiązania wobec wierzyciela, czyli sytuacja znalazła inne rozwiązanie, to nie trzeba kierować sprawy do sądu.

Kiedy dochodzi do przedawnienia roszczeń?

Bieg przedawnienia ulegnie przerwaniu tylko w 4 sytuacjach: gdy dojdzie do czynności sądowej, uznania roszczenia przez dłużnika, skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika lub mediację. Roszczenie, które zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, przedawnia się dopiero po 6 latach. Jeśli zatem przed upływem tego czasu wierzyciel skieruje sprawę np. na drogę postępowania egzekucyjnego, przerwie bieg przedawnienia, a czas zacznie się liczyć od nowa.

Czy cesja się opłaca?

Wszystko zależy od sytuacji i od tego, kto podejmuje decyzję. Z perspektywy osoby, która powinna dostawać pieniądze od potencjalnego cedenta, a nie dostaje, cesja często jest szansą, by odzyskać choć część należności. Co prawda istnieją również inne możliwości. Wierzyciel może np. dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej. Jednak zawarcie umowy cesji wydaje się najprostszym rozwiązaniem. Będzie tak zwłaszcza w sytuacji, gdy cedent sam sugeruje takie rozwiązanie i znajduje kogoś na swoje miejsce.

Perspektywa cedenta

W przypadku zalegania z płatnościami istnieje ryzyko, że dojdzie np. do egzekucji komorniczej. Oczywiście jest to ostateczność. Jeśli jednak wcześniej nie uda się uregulować sytuacji, to może do tego dojść. Z tego względu jeżeli nie jesteśmy w stanie wywiązywać się z danych warunków umowy, warto pomyśleć o znalezieniu cesjonariusza. Ponadto jeśli mówimy o cesji leasingu, to pojawia się opcja otrzymania odstępnego. W takiej sytuacji nie tylko „pozbywamy się” umowy i nie będziemy musieli ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z niepłacenia zobowiązań. Mamy bowiem także szansę otrzymać pieniądze.

Perspektywa cesjonariusza

Jeśli zaś chodzi o pozycję cesjonariusza, to zazwyczaj jest to dla niego korzystna sytuacja. Choć oczywiście wszystko zależy od warunków konkretnej umowy. Jeśli chodzi o przejęcie leasingu, to często wymaga to od przejmującego zapłacenia znacznie mniejszej kwoty niż w sytuacji, gdy podpisywałby nową umowę. Poza tym zazwyczaj poprzedni użytkujący zawarł możliwie korzystną umowę – potencjalny cesjonariusz nie musi więc negocjować warunków umowy. Jeśli zaś mowa np. o przejęciu umowy dot. usług (np. dostarczania internetu), to przejmujemy umowę na dość krótki okres, co jest dość wygodne.

chevron-down
Copy link