Czy możliwa będzie prewencyjna konfiskata majątku?

14 maja 2020
hello world!

Ministerstwo Sprawiedliwości chce wprowadzić nowe przepisy, które będą umożliwiały tzw. prewencyjną konfiskatę majątku. W praktyce oznaczałoby to, że bez wyroku sądu państwo mogłoby przejąć majątek podejrzanego. Co więcej, to na podejrzanym ciążyłby obowiązek udowodnienia swojej niewinności. Czy dotychczasowe domniemanie niewinności zostanie zastąpione domniemaniem winy podejrzanego? Na czym ma polegać prewencyjna konfiskata majątku?

Prewencyjna konfiskata majątku - nowe przepisy

Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad tzw. prewencyjną konfiskatą majątku. Nowe przepisy nie wymagałyby już od organów ścigania wykazywania faktu przeniesienia majątku. Ani także tego, że posłużył on do popełnienia przestępstwa lub został pozyskany w sposób nielegalny. Oznacza to jednocześnie, że to na obywatelu odtąd spoczywałby ciężar udowodnienia, że jego majątek pochodzi z legalnych źródeł.

Kogo ma dotyczyć prewencyjna konfiskata majątku?

Mimo że nowe przepisy mogą stanowić ostrze wymierzone w przedsiębiorców, to jednak prewencyjna konfiskata majątku obejmuje także własność osób, wobec których nie toczy się żadne postępowanie karne, ale które nie są w stanie wykazać legalnego pochodzenia majątku. Chodzi więc o osoby, które nie są podejrzanymi o popełnienie przestępstwa, ale które przykładowo utrzymywały kontakt ze sprawcą przestępstwa. Osobom tym może grozić utrata dorobku.

Sprzeczność z Konstytucją i zasadą domniemania niewinności?

Rada Przedsiębiorczości protestuje przeciwko tworzonym przepisom, podkreślając fakt, że stoją one w sprzeczności z art. 46 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie. Może mieć to również miejsce tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Co więcej, nowe przepisy uderzają także w jedną z podstawowych zasad procesu karnego. Mowa o zasadzie domniemania niewinności. Zgodnie z art. 5 § 1 ustawy Kodeks postępowania karnego (dalej jako „kpk”), oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem.

Prewencyjne represjonowanie obywateli jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawnym. Co więcej, prawo rekwirowania majątków przedsiębiorców przy tak dużej uznaniowości przyjętych rozwiązań może dodatkowo wzmagać niepewność związaną z prowadzeniem działalności gospodarczej, szczególnie w obecnych, niesprzyjających warunków zewnętrznych, wynikających z pandemii koronawirusa.

Przeczytaj również:
Wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść oskarżonego – co to oznacza w praktyce?

Obecne przepisy – konfiskata rozszerzona

Czemu służą nowe zmiany? Obecnie państwo i tak dysponuje skutecznymi narzędziami do konfiskaty majątków osób, które majątek nabyły nielegalnie lub nabyły go od sprawców przestępstw. W Kodeksie karnym obowiązuje bowiem tzw. konfiskata rozszerzona. Stanowi o tym art. 44a § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten stanowi, że w razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby pośrednio, korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo posłużyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści. Oznacza to, że w razie popełnienia przestępstwa, sąd może orzec przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo jego równowartość. Przesłanką jest osiągnięcie z przestępstwa, chociażby pośrednio, korzyści majątkowej znacznej wartości, a także popełnienie przestępstwa z posłużeniem się przedsiębiorstwem lub ukrycie korzyści osiągniętej z przestępstwa z posłużeniem się przedsiębiorstwem. Korzyść tę można osiągnąć bezpośrednio lub pośrednio.

Prewencyjna konfiskata majątku - zbyt daleko posunięte działania?

Oczywistym jest, że nie może być zgody na ukrywanie przez sprawców dóbr pochodzących z przestępstw. Należy jednak podkreślić, że „przestępcą”, osobą winną popełnienia zarzucanego jej czynu, staje się dopiero po prawomocnym wyroku skazującym. Do tego czasu, zgodnie z podstawowymi zasadami procesu karnego, podejrzanego uważa się podejrzanego za niewinnego. W kręgu zainteresowania wymiaru sprawiedliwości powinni pozostać zatem wyłącznie faktyczni sprawcy przestępstw oraz osoby czerpiące korzyści z działalności przestępczej innych osób. Narzędzia do walki z przestępczością powinny być zaś proporcjonalne i minimalizować ryzyko nadużyć i pomyłek organów państwa. Tymczasem istnieje uzasadniona obawa, że nowe przepisy będą mogły być wykorzystane przeciwko przedsiębiorcom, którzy działali w dobrej wierze, jednak ktoś z ich otoczenia okazał się przestępcą. Ministerstwo Sprawiedliwości uważa jednak przygotowywane przepisy za zgodne z konstytucyjnym prawem własności. Zdaniem resortu proponowane rozwiązania nie uderzają w uczciwych przedsiębiorców. Wręcz przeciwnie – przyczyniają się do bezpieczeństwa obrotu gospodarczego i uczciwej konkurencji.

chevron-down
Copy link