ETPCz: wniosek o uzasadnienie można złożyć przed wydaniem wyroku

27 grudnia 2018
/

Europejski Trybunał Praw Człowieka przełamał ugruntowaną linię orzeczniczą polskiego Sądu Najwyższego w sprawie otwarcia terminu na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku. Sędziowie dokonali korzystnej dla obywateli wykładni art. 422 kodeksu postępowania karnego. Inne jego rozumienie narusza bowiem prawo do sądu, o którym mowa w art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Postępowanie zainicjował mężczyzna, który został pozbawiony kontroli instancyjnej w sprawie karnej z powodu wadliwego złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Oskarżony nadał bowiem do sądu stosowne pismo w dniu ogłoszenia orzeczenia, jednakże zanim ono faktycznie nastąpiło. Z tego powodu jego podanie  odrzucono, co zamknęło drogę do złożenia apelacji od wyroku skazującego.

Zdaniem SN wniosek można złożyć dopiero po wydaniu wyroku

Polski sąd powoływał się na niekorzystną dla obywateli interpretację art. 422 §1 zd. 1 kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem, W terminie zawitym 7 dni od daty ogłoszenia wyroku, strona, a w wypadku wyroku warunkowo umarzającego postępowanie, wydanego na posiedzeniu, także pokrzywdzony, mogą złożyć wniosek o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku.

Według utrwalonego poglądu orzeczniczego Sądu Najwyższego, rzeczony termin zaczyna biec dopiero od dnia następującego po dniu ogłoszenia orzeczenia. Jeśli więc wyrok wydano 18 grudnia, wniosek o uzasadnienie może być złożony dopiero 19 grudnia. Ewentualnie akceptuje się sytuację, w której podanie jest składane w dniu ogłoszenia orzeczenia, lecz już po tym fakcie (przykładowo, posiedzenie sądu odbywa się o godz. 15:00, a wniosek składany jest o godz. 16:00). W takim wypadku uczestnik postępowania musi jednak postarać się, aby na prezentacie czy potwierdzeniu nadania widniała konkretna godzina, co nie jest standardem.

Powyższe poglądy wynikają chociażby z postanowienia SN z dnia 9 sierpnia 2017 roku. Czytamy w nim, że Pozbawiony skuteczności jest wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku złożony przed jego ogłoszeniem (II KZ 20/17).

Teoretycznie, podobne wnioski można wysnuć z dosłownej interpretacji przepisów kodeksu. Zgodnie bowiem z art. 123 §1, Do biegu terminu nie wlicza się dnia, od którego liczy się dany termin. Nie ulega więc wątpliwości, że początkiem terminu jest kolejny dzień po dniu ogłoszenia wyroku. Z drugiej strony jednak, brak jest przepisu prawa, który wyraźnie zabraniałby dokonania czynności procesowej, zanim jeszcze zacznie biec stosowny termin. Taka interpretacja Sądu Najwyższego jest więc typowo formalistyczna. Uznano bowiem, że nie może być dopuszczalne złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku, który jeszcze w ogóle nie istnieje. Mimo że jego wydanie w najbliższym czasie jest oczywiste.

ETPCz stoi po stronie obywateli

Już na pierwszy rzut oka widać, że taka wykładnia omawianych przepisów jest antyobywatelska. Stanowi swoistą karę za nadgorliwość i pośpiech, co zdaje się nie mieć żadnego logicznego wytłumaczenia. Z tego powodu ETPCz uznał w omawianej sprawie, że odrzucenie wniosku o uzasadnienie, złożonego na godzinę przed ogłoszeniem wyroku, istotnie narusza prawo do obrony. Konkretnie chodzi tu o konieczność respektowania zasady dwuinstancyjności postępowania.

W najbliższym czasie zobaczymy, jak sądy polskie zareagują na orzeczenie Trybunału. Dopóki wykładnia przepisów się nie zmieni, polecam jednak składanie wniosków o uzasadnienie dopiero kolejnego dnia po dacie ogłoszenia orzeczenia.