Giełdy wierzytelności: upublicznienie danych dłużnika a ochrona danych osobowych

9 lutego 2021
hello world!

Przedsiębiorca posiadający należności wobec kontrahenta z tytułu jakiejkolwiek umowy może z powodzeniem sprzedać taką należność na publicznej giełdzie wierzytelności. W miejscu takim pojawiają się zatem dane dłużnika przedsiębiorcy, dostępne dla nieograniczonego grona użytkowników internetu. Czy wierzyciel może upublicznić dane dłużnika? Co na to przepisy RODO?

Giełdy wierzytelności

Giełdy długów (a dokładniej – giełdy wierzytelności) to portale, które umożliwiają skupowanie oraz wystawianie wierzytelności na sprzedaż. Dzięki giełdom wierzytelności można bardzo szybko je sprzedać. Z drugiej strony dane dłużnika stają się jednak widoczne właściwie dla wszystkich. Publikacja danych jest bowiem niezbędnym elementem sprzedaży należności wynikającej nawet z samej faktury. Co więcej, dla takiego upublicznienia nie trzeba nawet dysponować wyrokiem sądowym czy nakazem zapłaty. Na giełdzie podawane są m.in. dane identyfikujące dłużników, kwota i podstawa roszczenia (np. niezapłacona faktura czy wyrok sądowy) oraz cena, za jaką dany podmiot chce sprzedać wierzytelność. Uzasadnione jest jednak takie wskazanie danych osobowych dłużnika, które są tylko niezbędne do określenia tej wierzytelności, na co zwrócił uwagę Urząd Ochrony Danych Osobowych (dalej również jako „UODO”).

Upublicznienie danych dłużnika

Dane dłużnika może upublicznić jego wierzyciel lub pełnomocnik wierzyciela. Dotyczy to również przedsiębiorców, zatem każdego, kto prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, spółkę kapitałową czy spółkę osobową. Istotne jest jednak to, że pełne dane dłużnika można upubliczniać jedynie w sytuacji, gdy dłużnikiem jest przedsiębiorca (osoba fizyczna prowadząca działalność, osoba prawna czyli wszelkiego rodzaju podmioty i spółki).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 162) przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Przedsiębiorcami są także wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej (art. 4 ust. 2 Prawa przedsiębiorców).

Kiedy można upublicznić dane dłużnika na giełdzie wierzytelności?

Teoretycznie upublicznienie danych dłużnika możliwe jest nawet przed upływem wyznaczonego terminu zapłaty na fakturze czy umowie. Wierzytelności jeszcze niewymagalne również bowiem podlegają sprzedaży, o ile w zawartej umowie kontrahenci nie wyłączyli możliwości cesji takiej należności. Zasadą jest, że wierzytelność wynikającą z faktury lub umowy można upublicznić już następnego dnia po upływie terminu zapłaty. Warto jednak wcześniej wezwać dłużnika do zapłaty i powiadomić go o tym, iż zamierzamy upublicznić jego dane. Odrębną kwestią jest to, że publikacja danych jeszcze przed wymagalnością może zaszkodzić wizerunkowi kontrahenta.

Publikacja danych dłużnika a RODO

Do 25 maja 2018 roku, a więc do wejścia w życie przepisów RODO, podstawą udostępniania danych dłużnika była ustawa o ochronie danych osobowych. Po wejściu w życie RODO przepisy tej ustawy zostały znowelizowane. Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1781) zawiera regulacje dostosowane do wymogów stawianych przez RODO.

UODO stwierdził, że w rozumieniu przepisów RODO operator giełdy wierzytelności jest tylko podmiotem przetwarzającym dane. Pełna decyzyjność leży po stronie wierzyciela, który jest administratorem. Publiczne oferowanie wierzytelności do nabycia następuje bowiem w ramach uzasadnionego interesu administratora. Oznacza to, że dozwolone jest upublicznienie danych dłużnika, jeżeli jest to niezbędne dla wyceny wartości wierzytelności przez podmiot zainteresowany ich nabyciem. Urząd potwierdził, że uzasadnienie dotyczy nazwy czy imienia oraz nazwiska dłużnika, miejscowości zamieszkania, wysokości wierzytelności, jej źródła, historii działań windykacyjnych i aktualnego ich statusu. UODO nie wypowiedział się natomiast co do szczegółowego adresu dłużnika.

Zgodnie z zasadą „minimalizacji danych”, wyrażoną w art. 5 ust. 1 lit. c RODO, udostępniane powinny być tylko te dane, które są adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane. Według UODO wystarczające jest wskazanie, komu wierzytelność przysługuje, imię, nazwisko, miejscowość zamieszkania oraz kod pocztowy dłużnika, będącego osobą fizyczną. Natomiast w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą nie narusza zasady minimalizacji udostępnienie danych zamieszczonych w CEiDG (nazwy przedsiębiorcy, danych adresowych – również ulicy i numeru, numeru NIP).

Przeczytaj również: RODO a polityka prywatności

Publikacja danych osoby fizycznej

W przypadku osób fizycznych na giełdę trafić może ich imię i nazwisko wraz z nazwą miejscowości zamieszkania. Taka informacja jest konieczna do określenia danej wierzytelności wystawionej na sprzedaż. Działanie takie znajduje oparcie w art. 6 ust. 1 pkt f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 119, str. 1 z późn. zm., dalej również jako „RODO”).

Wskazany przepis pozwala na przetwarzanie danych w przypadku uzasadnionego interesu administratora. Tym uzasadnionym interesem jest właśnie sprzedaż wierzytelności. Aby do niej doszło, musi zostać prawidłowo oznaczona. Takie ogłoszenie może mieć charakter oferty sprzedaży lub zaproszenia do zawarcia umowy sprzedaży wierzytelności. Zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm., dalej również jako „k.c.”) oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofertę, jeżeli określa istotne postanowienia umowy. Natomiast wskazane w art. 71 k.c. zaproszenie do zawarcia umowy jest czynnością wszczynającą procedurę, której celem jest dojście umowy do skutku. W przypadku oświadczenia woli zawarcia umowy sprzedaży wierzytelności bezsporne jest, że wierzytelność tę należy skonkretyzować.

chevron-down
Copy link