Odrzucenie spadku przez małoletniego

Sąd Najwyższy w dniu 22 maja 2018 roku, podjął uchwałę odpowiadając tym samym na zagadnienie prawne, sformułowane przez sąd niższej instancji.

Zagadnienie prawne miało następującą treść:

Czy złożenie przez rodziców, jako przedstawicieli ustawowych dziecka powołanego do dziedziczenia, oświadczenia w imieniu dziecka na podstawie art. 1015 § 1 k.c. o odrzuceniu spadku, którego pasywa wyczerpują lub przewyższają wartość aktywów, stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka w rozumieniu art. 101 § 3 k.r.o.?

  1. Czy w przypadku oceny, iż w danym stanie faktycznym oświadczenie w imieniu dziecka na podstawie art. 1015 § 1 k.c. o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku jest czynnością przekraczającą

zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka złożenie do sądu przez rodziców wniosku o zezwolenie na złożenie stosownego oświadczenia nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 1015 § 1 k.c., czy też ma wpływ na bieg przedmiotowego terminu wobec dopuszczalności zastosowania analogii z przepisów normujących bieg terminu przedawnienia?

  1. W przypadku przyjęcia, że złożenie do sądu opiekuńczego wniosku o zezwolenie na złożenie oświadczenia na podstawie art. 1015 § 1 k.c. ma wpływ na bieg terminu określonego w tym przepisie, to czy polega on na tym, że:

3.1.) następuje zawieszenie biegu terminu określonego w art. 1015 § 1 k.c. na czas trwania postępowania przed sądem opiekuńczym, albo

3.2.) następuje przerwanie biegu tego terminu, albo

3.3.) termin nie biegnie od chwili złożenia do sądu opiekuńczego wskazanego wniosku do chwili uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego zezwalającego na złożenie oświadczenia o określonej treści oraz w czasie niezbędnym do złożenia oświadczenia bez nieuzasadnionej zwłoki, chyba że wskazany termin, uwzględniając czas trwania postępowania opiekuńczego, jeszcze nie upłynął; wtedy złożenie oświadczenia może nastąpić w dowolnej chwili, przed upływem sześciu miesięcy od dowiedzenia się przez przedstawiciela ustawowego o tytule powołania małoletniego do spadku?"

Zdaniem Sądu Najwyższego

Zdaniem Sądu Najwyższego złożenie przez rodziców w imieniu małoletniego dziecka oświadczenia o odrzuceniu spadku jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka.

Natomiast  termin przewidziany w art. 1015 § 1 k.c. nie może się skończyć przed prawomocnym zakończeniem postępowania o zezwolenie na złożenie przez małoletniego spadkobiercę oświadczenia o odrzuceniu spadku. Po prawomocnym zakończeniu tego postępowania oświadczenie małoletniego powinno być złożone niezwłocznie, chyba że termin ten jeszcze nie upłynął.

Reasumując, zgodnie bowiem z art. 156 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego : „opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego”. Jedną z takich spraw jest właśnie zgoda na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego. Małoletnie dzieci nie mają prawa składać takiego oświadczenia samodzielnie. Mogą to uczynić w ich imieniu jedynie rodzice lub opiekunowie prawni.

Czynność prawna dokonana bez zezwolenia

Czynność prawna dokonana bez zezwolenia jest czynnością prawną bezwzględnie nieważną. Jest ona bowiem sprzeczna z przepisem prawa o charakterze bezwzględnie obowiązującym (art. 58 § 1 k.c.). Pogląd o bezwzględnej nieważności czynności materialnoprawnej opiekuna dokonanej bez zezwolenia sądu opiekuńczego jest przyjmowany zgodnie w orzecznictwie SN (I CO 16/61, III CR 177/67, IV CSK 306/08.

Wymóg zezwolenia na dokonanie czynności należy odróżnić od innych przyczyn powodujących bezwzględną nieważność czynności prawnej. Przykładowo może się okazać, że czynność dokonana przez opiekuna będzie sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 1 k.c.) lub będzie zmierzała do obejścia prawa (art. 58 § 2 k.c.).

Zezwolenie na dokonanie czynności prawnej powinno zostać uzyskane przed jej dokonaniem. W uzasadnieniu wyroku IV CSK 306/08, SN stwierdził m.in., że „zezwolenie sądu opiekuńczego nie może być wydane po dokonaniu czynności prawnej”. Zezwolenie należy odróżnić od potwierdzenia czynności, które może mieć miejsce po jej dokonaniu.

Krok po kroku

- Na złożenie takiego oświadczenia, spadkobierca ma czas 6 miesięcy od daty, kiedy dowiedział się o śmierci spadkodawcy albo o istnieniu testamentu w którym został powołany do spadku. Po upływie tego sześciomiesięcznego terminie nie można już składać żadnych oświadczeń, a spadek uważa się za przyjęty przez małoletniego z dobrodziejstwem inwentarza.

- złożenie do właściwego sądu rodzinnego pisemnego wniosku o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka.

  • wniosek powinien być złożony na piśmie do sądu rodzinnego

(właściwość sądu: ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, a w braku miejsca zamieszkania – sąd opiekuńczy miejsca jego pobytu. Ostatecznie jeśli brak te wiedzy - właściwy jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy. Należy pamiętać, iż miejsce zamieszkania to nie jest to samo co miejsce zameldowania)

  • Załączenie dokumentacji;
  • Wskazać numery PESEL rodziców oraz dziecka;
  • uiścić opłatę sądową od wniosku w kwocie 40 złotych;
  • niekiedy należy wskazać osobę kuratora dla małoletniego dziecka (nie może być nim żaden z rodziców)

- rozprawa

- złożenie do sądu pisemnego wniosku o doręczenie odpisu postanowienia sądowego – wniosek nie podlega opłacie

- z odebranym postanowieniem wydanym przez sąd należy stawić się u notariusza i dokonać w imieniu małoletniego odrzucenia spadku.

http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/orzeczenia3/iii%20czp%20102-17.pdf