Jak obliczać stopnie pokrewieństwa?

13 maja 2021
hello world!

Pokrewieństwo w znaczeniu społecznym i prawnym to wzajemny stosunek łączący osoby pochodzące od wspólnego przodka. Obliczane jest za pomocą linii i stopni.

Zgodnie z art. 61(7) § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej również jako „k.r.o.”) krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że do pokrewieństwa w linii bocznej wystarcza posiadanie jednego wspólnego przodka. Oznacza to, iż spokrewnione ze sobą jest także tzw. rodzeństwo przyrodnie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 22 listopada 2012 r., sygn. II SA/Lu 757/12).

Sposoby obliczania pokrewieństwa, czyli komputacja

Wyróżnia się dwa sposoby obliczania stopni pokrewieństwa: komputację kanoniczną oraz komputację rzymską. Obliczając pokrewieństwo, w przypadku obu komputacji liczy się od wspólnego przodka. W obu komputacjach liczy się urodzenia, nie wliczając urodzenia owego wspólnego przodka. W przypadku komputacji rzymskiej do obliczania stopnia pokrewieństwa w linii bocznej sumuje się urodzenia z obu stron aż do wspólnego przodka (bez urodzenia wspólnego przodka). Z kolei w przypadku komputacji kanonicznej oblicza się tylko urodzenia po jednej stronie – w dłuższej linii do wspólnego przodka (także nie wliczając urodzenia wspólnego przodka).

Określanie stopnia pokrewieństwa

Zgodnie z art. 61(7) § 2 k.r.o. stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Do obliczania stopnia pokrewieństwa w prawie polskim obowiązuje zatem reguła znana prawu rzymskiemu: quot generationes, tot gradus, czyli – ile urodzeń, tyle stopni pokrewieństwa. Należy dodać, że w przypadku krewnych w linii bocznej nie liczy się urodzenia wspólnego przodka. W linii prostej nie liczy się natomiast urodzenia osoby, której stopień pokrewieństwa ustalamy. Dlatego też rodzeństwo jest ze sobą spokrewnione w linii bocznej w drugim stopniu. Jest to najbliższy możliwy stopień pokrewieństwa w linii bocznej. Natomiast dziecko jest spokrewnione z matką w pierwszym stopniu w linii prostej; jest to najbliższy możliwy stopień pokrewieństwa w linii prostej.

Krewni w linii prostej i w linii bocznej

Jak wspomniano wcześniej, stopień pokrewieństwa obliczany jest według liczby urodzeń od wspólnego przodka (nie biorąc pod uwagę urodzin tego przodka) potrzebnych do istnienia osób, dla których oblicza się stopień pokrewieństwa. Wyróżnia się krewnych w linii prostej i w linii bocznej. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej. Rozróżnia się tu linię wstępnych, czyli rodziców, dziadków itd. oraz linię zstępnych, czyli dzieci, wnuków, prawnuków itd. Z kolei krewnymi w linii bocznej są pozostali krewni (rodzeństwo, ciotki, stryjowie, kuzynowie itd.). Najbliższe pokrewieństwo w linii bocznej to pokrewieństwo II stopnia, czyli rodzeństwo. 

Skutki prawne

Stopień pokrewieństwa wywołuje szereg skutków prawnych. Jest brany pod uwagę w prawie cywilnym (spadkobranie), rodzinnym (możliwość zawarcia małżeństwa, alimenty) i karnym (kazirodztwo). Pozostaje również istotne w zakresie prawa procesowego, w postępowaniach sądowych i administracyjnych. Przykładowo, wpływa na możliwość odmowy składania zeznań czy wyłączenie sędziego. Najczęstszym przykładem, w którym stopnie pokrewieństwa w linii bocznej mają znaczenie, jest kwestia zawarcia małżeństwa. Co do zasady, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie mogą zawrzeć małżeństwa krewni w linii prostej, rodzeństwo, ani powinowaci w linii prostej. Jednak w przypadku małżeństwa konkordatowego przesłanki te są zawężone i małżeństwa przed duchownym ze skutkami cywilnymi nie mogą ze sobą zawrzeć krewni w linii bocznej do czwartego stopnia włącznie.

Powinowactwo

Z kolei powinowactwo to stosunek łączący jednego małżonka z krewnymi drugiego. Obliczanie stopnia i linii nie powinno przysporzyć problemu, ponieważ linia powinowactwa stanowi wierne odwzorowanie linii pokrewieństwa. Między małżonkami należy postawić znak równości. Oznacza to, że jeśli dla nas nasz ojciec jest wstępnym I stopnia w linii prostej, to dla naszego małżonka również (z tym że już nie wstępnym, a powinowatym). Analogicznie jeśli rodzeństwo naszego małżonka jest dla niego krewnym II stopnia w linii bocznej, to dla nas będzie to powinowaty II stopnia w linii bocznej. W uproszczeniu – szwagier bądź szwagierka.

chevron-down
Copy link