Jezdnia, a może inna część drogi – jak jeździć rowerem?

Zgodnie z Warszawskim Badaniem Ruchu 2015, ruch rowerowy stanowi w stolicy już prawie 4% wszystkich podróży pojazdami w ciągu doby. Corocznie notuje się systematyczny wzrost udziału rowerzystów w ruchu drogowym. Wszystko wskazuje na to, że tendencja ta utrzymywać się będzie w kolejnych latach. Wypadałoby się zatem do widoku rowerzystów – nie tylko na ulicach stolicy –  przyzwyczaić. Mimo że powyższemu towarzyszy rozwój infrastruktury, w wielu miejscach widać jej braki. W konsekwencji  rowerzystów spotkać można na jezdniach czy chodnikach. Niestety nie zawsze jest to zgodne z przepisami ustawy – Prawo o ruchu drogowym.

Najpierw droga dla rowerów, potem jezdnia…

Intuicyjnie, podstawową zasadę ruchu rowerów po drogach publicznych tworzy pierwsza część art. 33 ust. 1 ustawy, który stanowi, że Kierujący rowerem jest obowiązany korzystać z drogi dla rowerów lub pasa ruchu dla rowerów, jeśli są one wyznaczone dla kierunku, w którym się porusza lub zamierza skręcić. Wobec tego, że możliwość poruszania się rowerem po chodniku stanowi absolutny wyjątek od wszelkich reguł (o czym niżej), w przypadku braku dedykowanej infrastruktury rowerzysta musi poruszać się po jezdni (części drogi przeznaczonej zasadniczo dla ruchu pojazdów).

Droga dla rowerów – oznaczenia

Droga dla rowerów oznacza się znakiem C-13 (okrągły znak nakazu obrazujący biały rower na niebieskim tle) – stanowi o tym §37 ust. 1 rozporządzenia  Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych. Możliwe jest jej usytuowanie w miejscu odseparowanym fizyczną przeszkodą od drogi dla pieszych (chodnika) lub bezpośrednio przy niej. W drugim przypadku stosuje się wspomniany znak C-13 i C-16 (droga dla pieszych – symbol człowieka na niebieskim tle) oddzielone kreską pionową. Dopuszcza się również wprowadzenie tzw. ciągów pieszo-rowerowych (nie jest to pojęcie zdefiniowane w ustawie). Jest to powierzchnia wspólna dla pieszych i rowerzystów, wyznaczona znakiem C-13 i C-16 oddzielonych kreską poziomą.

Co istotne, ustawodawca nałożył na rowerzystów obowiązek korzystania ze wszystkich opisanych powyżej rodzajów dróg dla rowerów, jeśli wyznaczone są dla kierunku, w którym się porusza lub zamierza skręcić (§40 ust. 1 i 2 rozporządzenia). Nie jest więc prawdą – jak często twierdzą rowerzyści – że istnieje jedynie obowiązek korzystania z drogi dla rowerów oznaczonej samodzielnym znakiem C-13. Również warto podkreślić, że – zgodnie z art. 33 ust. 1 zdanie 2 ustawy – korzystając z powierzchni oznaczonej znakami C-13 i C-16 oddzielonymi kreską poziomą należy zachować szczególną ostrożność i ustąpić pierwszeństwa pieszym. O ile na „standardowej” drodze dla rowerów pieszy zasadniczo nie ma prawa się poruszać, o tyle na „ciągu pieszo-rowerowym” jest już górą.

Kwestie sporne dotyczące ustawy

Najwięcej sporów pojawia się natomiast na gruncie interpretacji ustawowego wyrażenia jeśli są one (drogi dla rowerów) wyznaczone dla kierunku, w którym (rowerzysta) się porusza lub zamierza skręcić. Rowerzyści często starają się tłumaczyć, że w przypadku dróg dwujezdniowych (oddzielonych pasem zieleni czy, przykładowo, torowiskiem tramwajowym) zobowiązani są do poruszania się drogą dla rowerów wyłącznie, gdy jest ona usytuowana na prawej części drogi. Interpretują bowiem pojęcie „wyznaczone dla kierunku” w odniesieniu do ruchu pojazdów na jezdni, a nie na samej drodze dla rowerów. Ponadto, wskazują argumenty słusznościowe. Dotyczą one wygody użytkowników rowerów. Przedostanie się na drugą stronę wielopasmowej drogi nastręcza bowiem wielu trudności. Często taka sytuacja bywa również niebezpieczna.

Niestety, w świetle jednego z nielicznych orzeczeń wydanych w tej materii, jest to wykładnia błędna. Zdaniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie (Sygn. akt V W 2067/16), z którym w tym zakresie należy się zgodzić, obowiązek korzystania z drogi dla rowerów nie jest wyłączony, jeśli ta wyznaczona jest  po lewej stronie (względem rowerzysty) dwujezdniowej, wielopasmowej drogi. O ile oczywiście prowadzi w tym samym kierunku, w którym porusza się rowerzysta.

Odpowiednie rozpoznanie sytuacji na drodze

Kiedy nie można wyciągać konsekwencji związanych ze złamaniem omawianego nakazu? Taka koenieczność nie zajdzie, jeśli zostanie wykazane, że nie mieli oni świadomości istnienia drogi dla rowerów. Jest to zatem  dobra informacją dla użytkowników dróg. Może bowiem zdarzyć się, że w związku z szerokością jezdni, natężeniem ruchu, czy przesłaniającymi widok drzewami rowerzysta nie oceni trafnie sytuacji. Mimo zachowania staranności  może on nie dostrzec tak usytuowanej infrastruktury.

Co istotne, nie liczy się tutaj subiektywnie oceniana wiedza rowerzysty. Nie będą skuteczne argumenty oskarżyciela polegające na wskazywaniu, że kierujący zna drogę, którą się poruszał i jest świadomy wyznaczenia drogi dla rowerów. Jak wskazuje bowiem Sąd, organizacja ruchu może zostać zmieniona „z dnia na dzień”. Konieczna jest zatem ocena możliwości skutecznego dostrzeżenia dostępnej infrastruktury w dniu popełnienia zarzucanego wykroczenia i przez przeciętnego uczestnika ruchu.

Aby więc nie doprowadzić do naruszenia obowiązku z art. 33 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, należy zawsze korzystać z drogi dla rowerów (poprowadzonej w kierunku poruszania się rowerzysty). Musi się to odbywać niezależnie od szerokości i liczby jezdni, jeśli tylko można powziąć wiedzę o jej istnieniu przy zachowaniu normalnej staranności i ogólnie wymaganej na drodze uwagi.

… a na końcu chodnik

Do wyczerpania tematu konieczne jest jeszcze wskazanie kiedy – w drodze wyjątku – dopuszczalny jest ruch rowerów na chodniku. Stanowi o tym art. 33 ust. 5 ustawy, który wymienia wyczerpująco wszystkie przypadki. Po pierwsze, jazda po drodze dla pieszych jest dozwolona, gdy opiekujemy się osobą do lat 10 W takiej sytuacji zawsze można się poruszać po chodniku. Po drugie, gdy szerokość chodnika jest większa niż 2 metry, na jezdni obowiązuje ograniczenie prędkości powyżej 50 km/h i brak jest dedykowanej infrastruktury. Po trzecie, jeśli warunki pogodowe zagrażają bezpieczeństwu rowerzystów. Co ważne, należy pamiętać, że poruszając się po chodniku należy zawsze i bezwzględnie ustąpić pierwszeństwa pieszym!

Respektujmy zasady

Rowerzysto, pamiętaj:

  1. Korzystaj z drogi dla rowerów, pasów ruchu dla rowerów lub ciągu pieszo-rowerowego,
  2. Obserwuj infrastrukturę – jeśli zauważysz dedykowaną dla siebie po drugiej stronie drogi powinieneś z niej skorzystać,
  3. Jeśli brak stosownej infrastruktury – wybierz jezdnię,
  4. Korzystaj z chodnika wyłącznie, gdy spełni się jeden z ustawowych warunków,
  5. Na drodze dla pieszych zawsze ustępuj im pierwszeństwa i pamiętaj, że na przejściu dla pieszych wyznaczonym na drodze dla rowerów obowiązują te same zasady co na usytuowanym na jezdni,
  6. Jeśli widzisz braki w infrastrukturze, czy niepotrzebnie wyznaczoną lub zniszczoną drogę dla rowerów – zamiast świadomie popełniać wykroczenie złóż odpowiedni wniosek do zarządcy drogi.