Zasiłek celowy – warunki przyznania

Przedmiotowe postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem skarżącego o udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Wobec powyższego, obowiązkiem organów orzekających była ocena czy w sprawie wystąpiły przesłanki ustawowe warunkujące możliwość przyznania tego zasiłku.

Przesłanki warunkujące możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego zostały określone w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W myśl powołanego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1) bądź zasiłek okresowy, lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (pkt 2). Z powyższego wynika, iż podstawową przesłanką udzielenia specjalnego zasiłku celowego jest wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach „przypadku szczególnie uzasadnionego” w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna, ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Ich przyznanie oparte jest na uznaniu administracyjnym.

Pomoc uregulowaną w art. 41 można podzielić ze względu na formę na pieniężną i niepieniężną, a ponadto na zwrotną i bezzwrotną. W ramach tej klasyfikacji ustawodawca wyróżnił:

  • specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich kryteriów dochodowych, który nie podlega zwrotowi;
  • zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczową, przyznane pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku albo wydatków na pomoc rzeczową.

Pierwsze świadczenie powiązane jest z kryterium dochodowym.

Zasiłek celowy jako świadczenie bezzwrotne

Jeżeli organ przyznaje zasiłek celowy jako świadczenie bezzwrotne, to jego wartość nie może przekraczać ustawowych kryteriów dochodowych. W przypadku osoby samotnie gospodarującej jego wysokość nie może być wyższa niż 643 zł. Maksymalna wysokość zasiłku dla rodziny ustalana jest przez przemnożenie kwoty 514 zł przez liczbę członków rodziny. Przykładowo 5-osobowa rodzina może liczyć maksimum na kwotę 2570 zł. Wysokość specjalnego zasiłku celowego ustala organ w ramach uznania. Tym samym jego kwoty mogą być niższe od kryteriów dochodowych.

Świadczenia podlegające zwrotowi

Świadczenia wymienione w pkt 2 podlegają zwrotowi. Wysokość zasiłku okresowego i celowego nie została w żaden sposób określona, ustala ją zatem organ w ramach uznania, z tym że w decyzji przyznającej świadczenie musi orzec o częściowym lub całkowitym jego zwrocie. Na tych samych zasadach można przyznać pomoc rzeczową, zastrzegając zwrot wydatków poniesionych na ten cel. Rekapitulując, w ramach komentowanej regulacji organ musi dokonać oceny, czy przyznać bezzwrotny specjalny zasiłek celowy o niższej wartości, czy też udzielić wyższego wsparcia, ale obwarowanego przynajmniej częściowym zwrotem.

Wymaga podkreślenia, że powołując się na szczególne przypadki, organ może przyznać pomoc w trybie art. 41 u.p.s. jedynie osobom przekraczającym kryteria dochodowe. Wynika to z treści powołanego przepisu, ale i z zasad udzielania zasiłku celowego i okresowego w ogóle. Osoby, które spełniają kryteria dochodowe, otrzymują te świadczenia na podstawie art. 38 i 39 u.p.s., także gdy wystąpią u nich szczególne okoliczności. Analizowane świadczenia muszą być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Ich przyznanie wymaga wnikliwej oceny. Organ udziela tu bowiem pomocy osobom niespełniającym ogólnych kryteriów jej otrzymania. Ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Ich ocena musi przebiegać w świetle ogólnych zasad udzielania pomocy (zwłaszcza art. 2 i 3 u.p.s.).

Źródła:

Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV

https://sip.lex.pl/#/jurisprudence/522577188/1/i-sa-wa-1174-17-przeslanki-przyznania-specjalnego-zasilku-celowego-wyrok-wojewodzkiego-sadu...