Kiedy Policja może użyć paralizatora?

1 października 2019
/

Paralizator elektryczny to obecnie jeden ze środków przymusu bezpośredniego znajdujący się w uzbrojeniu Policji. Kiedy funkcjonariusze są uprawnieni do jego użycia?

Środki przymusu bezpośredniego – zakres uprawnień Policji

Zgodnie z art. 16 ustawy o Policji, w razie niepodporządkowania się wydanym na podstawie prawa poleceniom organów Policji lub jej funkcjonariuszy, policjanci mogą stosować następujące środki przymusu bezpośredniego: 

  1. fizyczne, techniczne i chemiczne środki służące do obezwładniania bądź konwojowania osób oraz do zatrzymywania pojazdów, 
  2. pałki służbowe,
  3. wodne środki obezwładniające,
  4. psy i konie służbowe,
  5. pociski niepenetracyjne, miotane z broni palnej. 

Policjanci mogą stosować jedynie takie środki, które odpowiadają potrzebom wynikającym z istniejącej sytuacji i które są niezbędne do osiągnięcia podporządkowania się wydanym poleceniom. Zgodnie z § 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 28 listopada 2014 r. w sprawie uzbrojenia Policji jednym ze środków przymusu bezpośredniego będących w uzbrojeniu Policji jest przedmiot przeznaczony do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej. Zarządzenie nr 73 Komendanta Głównego Policji z 31 grudnia 2014 r. w sprawie ustalenia wzorów i typów uzbrojenia Policji wprowadziło do wyposażenia polskiej Policji paralizatory elektryczne Taser X263, Taser X24 i Taser X26P5.

Stosowanie środków przymusu bezpośredniego

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (dalej jako „uspbbp”), środków przymusu bezpośredniego używa się lub wykorzystuje się je w sposób niezbędny do osiągnięcia celów tego użycia lub wykorzystania, proporcjonalnie do stopnia zagrożenia, wybierając środek o możliwie jak najmniejszej dolegliwości. Należy używać je w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą szkodę. Używa się je lub wykorzystuje z zachowaniem szczególnej ostrożności, uwzględniając ich właściwości, które mogą stanowić zagrożenie życia lub zdrowia uprawnionego lub innej osoby. Co istotne, od użycia lub wykorzystania środków przymusu bezpośredniego należy odstąpić, gdy cel ich użycia lub wykorzystania został osiągnięty. Podejmując decyzję o użyciu lub wykorzystaniu broni palnej, należy postępować ze szczególną rozwagą i traktować jej użycie jako środek ostateczny (art. 7 uspbbp).

Zgodnie z art. 2 uspbbp, poza Policją, do używania lub wykorzystywania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej są m.in. funkcjonariusze ABW, Agencji Wywiadu, CBA, Służby Celno-Skarbowej, Służby Więziennej, Straży Granicznej, strażnicy straży gminnych (miejskich), Straży Leśnej, żołnierze Żandarmerii Wojskowej i inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego.

Przeczytaj również:
Kiedy policja ma prawo strzelać?

Paralizator

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 13 uspbbp, przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej stanowią środki przymusu bezpośredniego. Przedmiotów tych używa się w celu krótkotrwałego obezwładnienia osoby lub wykorzystuje się w celu krótkotrwałego obezwładnienia zwierzęcia, jeżeli użycie innych środków przymusu bezpośredniego jest niemożliwe albo może okazać się nieskuteczne (art. 25 ust. 2). Art. 25 ust. 1 uspbbp wskazuje na przypadki, w których użycie paralizatora jest dozwolone. Staje się to możliwe w przypadku:

  • odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na życie, zdrowie lub wolność uprawnionego lub innej osoby; 
  • przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do zamachu na życie, zdrowie lub wolność uprawnionego lub innej osoby; 
  • przeciwdziałania bezpośredniemu zamachowi na ochraniane przez uprawnionego obszary, obiekty lub urządzenia; 
  • przeciwdziałania zamachowi na nienaruszalność granicy państwowej w rozumieniu art. 1 ustawowe pojęcie granicy RP ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej; 
  • przeciwdziałania niszczeniu mienia; 
  • zapewnienia bezpieczeństwa konwoju lub doprowadzenia; 
  • ujęcia osoby, udaremnienia jej ucieczki lub pościgu za tą osobą; 
  • zatrzymania osoby, udaremnienia jej ucieczki lub pościgu za tą osobą.

Zasady użycia paralizatora

Zgodnie z art. 25 ust. 3 uspbbp, przedmiotów przeznaczonych do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej nie używa się wobec osób, w stosunku do których użyto:

  • kajdanek;
  • kaftanu bezpieczeństwa; 
  • pasa obezwładniającego; 
  • siatki obezwładniającej. 

Używając przedmiotów przeznaczonych do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej, nie celuje się w głowę. Użycie lub wykorzystanie przedmiotów przeznaczonych do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej o średniej wartości prądu w obwodzie przekraczającej 10 mA przez podmioty uprawnione (w tym m.in. funkcjonariuszy Policji – art. 2 uspbbp), wymaga dopuszczenia do posiadania tych przedmiotów, w rozumieniu art. 30 (dopuszczenie do posiadania broni) ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji.

Aby funkcjonariusz Policji mógł używać paralizatora elektrycznego, musi odbyć odpowiednie szkolenie w ramach lokalnego doskonalenia zawodowego w zakresie posługiwania się przedmiotami przeznaczonymi do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej. Szkolenie takie realizowane jest w jednostkach Policji przez uprawnionego instruktora.

Kontrowersje

Wokół wykorzystywania paralizatorów przez Policję narosło wiele kontrowersji. Między innymi dlatego, że nie ma regulacji, która wskazywałaby, ile razy można porażać. Dążenie do wyposażania policjantów w tasery wiąże się z próbą zastosowania broni palnej, której skutki są już nieodwracalne, jako ostateczność. 

W 2007 roku głośna sprawą była śmierć Polaka, Roberta Dziekańskiego, który zmarł po użyciu tasera na lotnisku w Vancouver. Policjant, który użył wówczas urządzenia, został skazany na karę 2,5 roku pozbawienia wolności. Obecnie użycie paralizatora ma też związek z wciąż wyjaśnianą sprawą Igora Stachowiaka. 

Pojawiły się opinie, że użycie paralizatora niesie ze sobą duże ryzyko śmierci osoby, wobec której  się go używa. Wśród rekomendacji dotyczących stosowania paralizatorów znajduje się ostrzeżenie, by nie stosować jej kilkakrotnie.