Kiedy wierzyciel może dochodzić świadczenia od poręczyciela?

18 stycznia 2021
hello world!

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, poręczyciel odpowiada za spełnienie świadczenia już w momencie, gdy staje się ono wymagalne. Wierzyciel może wówczas żądać od niego spełnienia świadczenia, czyli może wybrać sobie osobę, od której żąda wykonania zobowiązania (dłużnik lub poręczyciel), może także żądać świadczenia od obu łącznie.

Umowa poręczenia 

Zgodnie z art. 876 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm., dalej również jako „k.c.”) przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Oświadczenie poręczyciela powinno być złożone na piśmie pod rygorem nieważności (art. 876 § 2 k.c.).

Do udzielenia poręczenia dochodzi zatem na postawie umowy zawartej pomiędzy wierzycielem a poręczycielem. Jak wspomniano powyżej, kodeks przewiduje formę pisemną dla oświadczenia poręczyciela, zastrzegając przy tym rygor nieważności. Oświadczenie wierzyciela może być złożone w sposób dowolny, w tym dorozumiany. Do zawarcia umowy dochodzi w momencie przyjęcia oświadczenia o poręczeniu przez wierzyciela (A. Szpunar, glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11 grudnia 1996 r., sygn. I ACr 985/96).

Przepisy nie wymagają do skutecznego ustanowienia poręczenia zgody dłużnika głównego, choć to on najczęściej jest inicjatorem udzielenia poręczenia. Również dla późniejszego istnienia zobowiązania poręczyciela nie ma znaczenia stosunek wewnętrzny łączący go z dłużnikiem. Relacje te mogą też pomiędzy poręczycielem a dłużnikiem w ogóle nie istnieć. Ponadto zarówno po stronie wierzyciela, jak i poręczyciela może występować kilka osób. Z poręczenia może skorzystać każdy podmiot prawa. W praktyce obrotu poręczenie najczęściej bywa przyjmowane w stosunkach bankowych.

Dochodzenie świadczenia od poręczyciela – zakres zobowiązań poręczyciela

Zgodnie z art. 879 § 1 k.c. o zakresie zobowiązania poręczyciela rozstrzyga każdoczesny zakres zobowiązania dłużnika. Oznacza to, że o zakresie zobowiązania poręczyciela rozstrzyga zakres zobowiązania głównego. Kodeks cywilny wyraża w ten sposób zasadę akcesoryjności poręczenia. Sytuacja prawna poręczyciela jest więc inna niż gwaranta, którego zobowiązanie jest niezależne od długu głównego – zobowiązanie poręczyciela zawsze odpowiada zobowiązaniu dłużnika głównego i nie może być większe. Nie oznacza to jednak, że strony w umowie poręczenia (ściślej poręczyciel w swoim oświadczeniu) nie mogą przyjąć na siebie odpowiedzialności jedynie za część długu. Należy przy tym pamiętać, że zobowiązanie poręczyciela, oprócz długu głównego, obejmuje także świadczenia uboczne, które są z nim związane, np. odsetki. Zgodnie z ogólną regułą osobistej odpowiedzialności poręczyciela, poręczyciel za zgodą wierzyciela może też ograniczyć zakres tej odpowiedzialności do określonych składników jego majątku albo do określonej kwoty.

Czynność prawna dokonana przez dłużnika z wierzycielem po udzieleniu poręczenia nie może jednak zwiększyć zobowiązania poręczyciela (art. 879 § 2 k.c.). Innymi słowy, nie jest możliwe rozszerzenie odpowiedzialności poręczyciela przez czynność prawną dokonaną pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem (także przez jednostronne zobowiązanie dłużnika) po powstaniu poręczyciela. Oznacza to, że zasadniczo zmiana zakresu zobowiązania dokonana między stronami stosunku podstawowego ma wpływ na zakres odpowiedzialności poręczyciela. Nie może go jednak zwiększyć. Możliwe jest natomiast zmniejszenie odpowiedzialności poręczyciela za zobowiązanie dłużnika głównego następujące w wyniku czynności prawnej, której dokonają dłużnik i wierzyciel. Nie ma też przeszkód, aby poręczyciel zgodził się na rozszerzenie swojej odpowiedzialności. Będzie to jednak wymagać jego pisemnego oświadczenia.

Przesłanki dochodzenia świadczenia od poręczyciela

Wierzyciel może dochodzić świadczenia od poręczyciela, jeśli dłużnik opóźni się z wykonaniem zobowiązania głównego (wyrok Sądu Najwyższego z 3 marca 1971 r., sygn. II CR 8/71). W doktrynie wyrażane są jednak niekiedy poglądy, zgodnie z którymi dla wymagalności wierzytelności poręczyciela konieczne jest także zawiadomienie go przez wierzyciela o opóźnieniu dłużnika. Stanowisko to opiera się na treści art. 880 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia, wierzyciel powinien zawiadomić o tym niezwłocznie poręczyciela.

Przeczytaj również: Kiedy roszczenia stają się wymagalne?

Z przepisów nie wynika jednak, aby odpowiedzialność poręczyciela była subsydiarna. Możliwość dochodzenia od niego roszczeń nie jest zależna od braku skutecznej egzekucji przeciwko dłużnikowi. Strony mogą jednak postanowić o posiłkowej odpowiedzialności poręczyciela. Dotyczy to także sytuacji, w której strony – wierzyciel i zabezpieczyciel – uzgadniają kolejność wykonania poszczególnych zabezpieczeń przyjętych do jednej wierzytelności (M. Bączyk, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 5 maja 1993 r., sygn. III CZP 54/93).

Wygaśnięcie zobowiązania poręczyciela

Podstawową przyczyną wygaśnięcia poręczenia jest wygaśnięcie wierzytelności, którą ono zabezpiecza, niezależnie od powodu tego zdarzenia. Jako prawo akcesoryjne nie może istnieć bez zobowiązania, którego zabezpieczeniu służy. Poręczenie wygaśnie też, jeśli poręczyciel spełni świadczenie lub w inny sposób nastąpi wygaszenie zabezpieczonej wierzytelności (np. złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego). Do wygaśnięcia poręczenia dojdzie też wówczas, gdy wierzyciel zwolni poręczyciela z zobowiązania, ewentualnie któraś ze stron dokona potrącenia wzajemnych wierzytelności. Dług poręczyciela może również podlegać nowacji, a także przejęciu, co doprowadzi do zwolnienia poręczyciela z odpowiedzialności. Poręczenie przestanie też wiązać w razie potrącenia długu wynikającego z zobowiązania głównego, a także jego odnowienia i przejęcia, chyba że w tych dwóch ostatnich przypadkach poręczyciel wyrazi zgodę na dalsze trwanie zobowiązania.

Przepisy o poręczeniu przewidują także swoiste, charakterystyczne dla poręczenia przyczyny jego wygaśnięcia. Są to: odwołanie poręczenia za dług przyszły (art. 878 § 2 k.c.) oraz brak reakcji wierzyciela na wezwanie poręczyciela przewidziane w art. 882 k.c.*. Zobowiązanie poręczyciela wygasa także w razie upływu terminu lub ziszczenia się warunku w odniesieniu do poręczenia terminowego i warunkowego.

* Zgodnie z tym przepisem, jeżeli termin płatności długu nie jest oznaczony albo jeżeli płatność długu zależy od wypowiedzenia, poręczyciel może po upływie sześciu miesięcy od daty poręczenia, a jeżeli poręczył za dług przyszły – od daty powstania długu żądać, aby wierzyciel wezwał dłużnika do zapłaty albo z najbliższym terminem dokonał wypowiedzenia. Jeżeli wierzyciel nie uczyni zadość powyższemu żądaniu, zobowiązanie poręczyciela wygasa.

chevron-down
Copy link