Przegrałeś sprawę o kredyt frankowy zanim zapadł wyrok TSUE? Sprawdź, czy możesz teraz żądać wznowienia postępowania!

11 października 2019
/

Wciąż nie milkną echa ostatniego orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącego kredytów frankowych (C-260/18). Wyrok ten może w dużym stopniu przyczynić się do łatwiejszego dochodzenia roszczeń przez frankowiczów. Zarówno tych, których postępowania toczą się już przed sądem, jak i tych, którzy dopiero planują złożyć pozew. Co jednak gdy kredytobiorca przegrał już sprawę z bankiem? Czy w takiej sytuacji można żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem?!

Czym jest wznowienie postępowania?

Skarga o wznowienie postępowania została uregulowana w art. 399-4161 Kodeksu postępowania cywilnego. Jest to rodzaj środka restytucyjnego o najbardziej złożonym charakterze. Przysługuje on od ściśle określonych orzeczeń, na podstawie dokładnie określonych podstaw. Skuteczne skorzystanie z tego środka zaskarżenia powoduje ponowne rozpoznanie oraz rozstrzygniecie sprawy, która została już zakończona prawomocnym orzeczeniem. Wznowić postępowanie można więc w sytuacji, gdy sprawa została zakończona wskutek wydania wyroku, jak i postanowienia. Sąd w takim wypadku rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia.

Podmiotem uprawnionym do złożenia skargi są strony postępowania. Co więcej, skargę o wznowienie postępowania może wnieść również prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, organizacja pozarządowa, a także interwenient uboczny. 

Wznowienie postępowania a orzeczenie TSUE 

Podstawy wznowienia postępowania znajdziemy w art. 401 - 404 kpc. Mając na uwadze przywołane przepisy, wznowienia postępowania można żądać m.in. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie której zostało wydane orzeczenie. Niestety ustawodawca nie zdecydował się wprowadzić do kodeksu przepisu, który wprost wskazywałby orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE jako podstawę wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Co więcej, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 października 2009 r. (I UZ 64/09) doszedł do wniosku, że niezgodność prawomocnego wyroku z prawem wspólnotowym, w tym wynikająca z wykładni dokonanej w wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania cywilnego.

W przywołanej sprawie Sąd Najwyższy zajął się rozstrzygnięciem, czy art. 403 §2 i 3 kpc (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30.06.2009 roku) może służyć za podstawę wznowienia postępowania w przypadku wydania orzeczenia przez ETS (obecnie TSUE). Zdaniem składu orzekającego w tamtej sprawie wykładnia prawa krajowego i wspólnotowego nie stanowi ani okoliczności faktycznej, ani środka dowodowego. W związku z tym bez znaczenia pozostaje to, czy strona mogła się na nią powołać w poprzednim postępowaniu, czy też nie. Taki stan rzeczy powoduje więc uzasadnioną wątpliwość co do możliwości zastosowania skargi o wznowienie postępowania w przypadku wydania wyroku TSUE. 

Co postępowanie to inne rozwiązanie

Niestety w pracach legislacyjnych ustawodawcy możemy dostrzec pewną niekonsekwencję. Przejawia się ona w odmiennym uregulowaniu możliwości wznowienia postępowania, w zależności od trybu postępowania, w którym jednostka dochodzi swoich praw. Dla zobrazowania, art. 240 §1 pkt 11 Ordynacji podatkowej wskazuje, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma wpływ na treść wydanej decyzji. 

Tak wyraźnie wskazanej przesłanki nie ma natomiast w Ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże na możliwość wznowienia postępowania w przypadku wydania wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości UE wskazuje uchwała podjęta w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 16 października 2017 r. (I FPS 1/17). Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął wtedy zagadnienie prawne dotyczące zastosowania w takiej sytuacji art. 272 §3 ppsa. Przywołany przepis wskazuje, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Skład orzekający w sprawie stanął na stanowisku, że podstawą wznowienia, o której stanowi wspomniany przepis, może zostać orzeczenie TSUE, które zostało wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet gdy orzeczenie to nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, jak ważną rolę w tej sprawie pełni prawo UE. W szczególności mowa tu o art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z nim państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem UE. Państwa członkowskie są zatem zobowiązane do zagwarantowania w prawie krajowym systemu ochrony prawnej, który będzie w efektywny sposób zapewniał realizację prawa UE. 

Wymagana interwencja ustawodawcy 

Niestety obecny kształt przepisów kodeksu postępowania cywilnego utrudnia w znaczący sposób możliwość realizacji prawa wspólnotowego przez jednostkę. Tym samym złożenie skargi o wznowienie postępowania w przypadku wydania korzystnego dla siebie orzeczenia TSUE jest mocno utrudnione. Niekonsekwencja wprowadzanych zmian przez ustawodawcę doprowadziła do powstania sytuacji, w której prawa jednostki są traktowane odmiennie w zależności od trybu postępowania. Co więcej, powyższy problem sygnalizował już w 2009 r. Trybunał Konstytucyjny. W postanowieniu z dnia 7 sierpnia 2009 r. S 5/09 TK wskazał, że zmiany regulacji kpc dotyczące wznowienia postępowania są konieczne ze względu na art. 9 Konstytucji, który wskazuje, że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.

Opisywany stan rzeczy wymaga więc natychmiastowej reakcji ustawodawcy, który powinen zwrócić szczególną uwagę na konsekwencje, jakie może nieść za sobą brak modyfikacji obecnie funkcjonujących regulacji. Konsekwencje te w szczególny sposób uwypukla Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym już wyżej wyroku I FPS 1/17.  Skarb państwa może bowiem narazić się na odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu naruszenia prawa UE.

Źródło:

  1. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2009 r. (I UZ 64/09)
  2. Uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2017 r. (I FPS 1/17)
  3. Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 sierpnia 2009 r. (S 5/09)