Metody szacowania cen transferowych

Jednym z głównych elementów dokumentacji podatkowej jest wskazanie metody i sposobu kalkulacji dochodu (straty) podatnika wraz z uzasadnieniem ich wyboru. Jest to tak naprawdę kluczowy element dokumentacji podatkowej, którym udowadniana jest rynkowość transakcji z podmiotem powiązanym.

Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o CIT dochody podmiotów powiązanych określa się w drodze oszacowania stosując następujące metody:

  • porównywalnej ceny niekontrolowanej;
  • ceny odprzedaży;
  • rozsądnej marży ("koszt plus").

Jeżeli nie jest możliwe zastosowanie ww. metod, stosuje się metody zysku transakcyjnego:

  • metoda podziału zysków;
  • metoda marży transakcyjnej netto.

Przepisy podatkowe nie narzucają na podatników obowiązku kalkulacji cen transferowych zgodnie z jedną z pięciu metod szacowania cen. Metody szacowania cen i sposób ich stosowania opisane w przepisach są wiążące dla organów podatkowych, a nie dla podatników. Niemniej jednak w praktyce podatnicy, sporządzając dokumentację podatkową, posiłkują się właśnie metodami wskazanymi w przepisach podatkowych. Metody szacowania dochodów szczegółowo opisane zostały w rozporządzeniu z dnia 10 września 2009 r. w sprawie sposobu i trybu określania dochodów osób prawnych w drodze oszacowania oraz sposobu i trybu eliminowania podwójnego opodatkowania osób prawnych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych (Rozporządzenie).

Metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej

Metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej jest stosunkową najprostszą do zastosowania metodą szacowania cen transferowych. Może mieć zastosowanie np. do umów pożyczek, różnego rodzaju usług lub dostawy towarów. Tam, gdzie istnieje stosunkowo łatwa możliwość porównania cen z danymi dostępnymi na rynku. Przykładem takich danych mogą być ogólnie dostępne cenniki usług lub ceny towarów.

Metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej polega na porównaniu ceny przedmiotu transakcji ustalonej w transakcjach między podmiotami powiązanymi z ceną stosowaną w porównywalnych transakcjach przez podmioty niezależne. Na tej podstawie określa się wartość rynkową przedmiotu transakcji zawartej między podmiotami powiązanymi (§ 12 ust. 1 Rozporządzenia). Porównania dokonuje się:

  • na podstawie cen, jakie stosuje dany podmiot na danym lub porównywalnym rynku w transakcjach z podmiotami niezależnymi (wewnętrzne porównanie cen), lub
  • na podstawie cen, jakie stosują w porównywalnych transakcjach inne niezależne podmioty (zewnętrzne porównanie cen).

Metoda ceny odsprzedaży

W przypadku tej metody punktem wyjścia badania ceny transferowej będzie cena odsprzedaży danego dobra lub usługi w relacji z podmiotem niezależnym. Metoda ta znajduje zastosowanie, w stosunku do dystrybutorów nabywających dobro lub usługi od podmiotów powiązanych. Następnie są one odsprzedawane podmiotom niezależnym.

Metoda ceny odprzedaży polega na obniżeniu ceny określonej w transakcji danego podmiotu z podmiotem niezależnym o marżę ceny odsprzedaży. Definicję tą znajdziemy w §  13 Rozporządzenia. Cena dotyczy dóbr lub usług nabytych uprzednio przez ten podmiot od podmiotu z nim powiązanego. Tak ustalona cena może być uważana za cenę rynkową określoną w transakcji danego podmiotu z podmiotem z nim powiązanym. Marża ceny odprzedaży obejmuje wydatki bezpośrednie i pośrednie związane z transakcją (bez kosztów ogólnych zarządu) oraz odpowiednią dla tego typu transakcji stopę zysku. Marżę ceny odprzedaży ustala się poprzez odniesienie do poziomu marży, jaką ten sam podmiot stosuje w porównywalnych transakcjach zawieranych z podmiotami niezależnymi, lub marży stosowanej w porównywalnych transakcjach przez podmioty niezależne.

Metoda rozsądnej marży („koszt plus”)

Ta metoda znajduje zastosowanie przede wszystkim w przypadku producentów lub usługodawców, generujących niejako produkt lub usługę (sprzedaż wytworzonych we własnym zakresie produktów lub usług).

Zgodnie z § 14 Rozporządzenia metoda rozsądnej marży ("koszt plus") polega na ustaleniu ceny w transakcji danego podmiotu z podmiotem powiązanym na poziomie sumy bazy kosztowej i narzutu zysku, porównywalnych do bazy kosztowej i narzutu zysku ustalanych pomiędzy podmiotami niezależnymi, które uwzględniają porównywalne funkcje, ponoszone ryzyka oraz angażowane aktywa. Baza kosztowa obejmuje koszty bezpośrednie i pośrednie (bez kosztów ogólnych zarządu). Narzut zysku w stosunku do określonej bazy kosztowej ustala się poprzez odniesienie do poziomu zysku, jaki ten sam podmiot stosuje w porównywalnych transakcjach z podmiotami niezależnymi lub zysku stosowanego w porównywalnych transakcjach przez podmioty niezależne.

Metoda podziału zysków

Zgodnie z § 17 Rozporządzenia metoda podziału zysków polega na określeniu łącznych zysków, jakie w związku z daną transakcją (transakcjami) osiągnęły podmioty powiązane oraz podziału tych zysków między te podmioty w takiej proporcji, w jakiej dokonałyby tego podziału podmioty niezależne. Proporcjonalnego podziału zysków dokonuje się za pomocą analizy rezydualnej lub analizy udziału. Szczegóły dotyczące poszczególnych etapów podziału zysków w tym zakresie opisane zostały w Rozporządzeniu. Podziału zysków w tej metodzie dokonuje się przez określenie przychodów uzyskanych przez każdy z podmiotów powiązanych oraz poniesionych kosztów związanych z daną (danymi) transakcją (transakcjami). W przypadku gdy koszty związane z transakcją (transakcjami) przekraczają związaną z nią (nimi) sumę przychodów, podziałowi podlega strata.

Metoda marży transakcyjnej netto

Metoda marży transakcyjnej netto polega na badaniu marży zysku netto, jaką uzyskuje podmiot w transakcji lub transakcjach z innym podmiotem powiązanym i określeniu jej na poziomie marży, jaką uzyskuje ten sam podmiot w transakcjach z podmiotami niezależnymi, lub marży uzyskiwanej w porównywalnych transakcjach przez podmioty niezależne. Marżę transakcyjną netto określa się poprzez odliczenie od przychodu osiągniętego w wyniku transakcji kosztów poniesionych w celu osiągnięcia tego przychodu, w tym także kosztów ogólnych zarządu (w stosownej proporcji).