Nałożenie grzywny w drodze mandatu. Odmowa przyjęcia mandatu

3 lutego 2020
hello world!

Mandat karny stanowi uproszczony tryb postępowania w sprawach o wykroczenia i zarazem nakładania grzywny za wykroczenie. Jest to dokument, z którym na gruncie prawa karnego i prawa wykroczeń związane jest określone prawo rodzące skutek w postaci sankcji za czyn zabroniony.

Nałożenie mandatu

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (dalej jako „kpsw”), w postępowaniu mandatowym, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, funkcjonariusz uprawniony do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego może ją nałożyć jedynie, gdy:

  1. schwytano sprawcę wykroczenia na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia,
  2. (uchylony),
  3. stwierdzi popełnienie wykroczenia, w szczególności za pomocą przyrządu kontrolno-pomiarowego lub urządzenia rejestrującego, a sprawca nie został schwytany na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, i nie zachodzi wątpliwość co do sprawcy czynu

– w tym także, w razie potrzeby, po przeprowadzeniu w niezbędnym zakresie czynności wyjaśniających, podjętych niezwłocznie po ujawnieniu wykroczenia. Nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego nie może nastąpić po upływie 60 dni od dnia ustalenia sprawcy wykroczenia.

Przesłanka schwytania sprawcy

Sprawcą ujętym na „gorącym uczynku” jest ten, kogo zatrzymano w momencie dokonywania czynu przestępnego. Sprawcą „ujętym bezpośrednio potem” jest natomiast ten, kogo zatrzymano bezpośrednio po popełnieniu czynu zabronionego. Zwykle ma to miejsce w wyniku pościgu prowadzonego nieprzerwanie aż do ujęcia sprawcy. Chodzi zatem o wypadki, w których fakt popełnienia wykroczenia nie pozostawia raczej wątpliwości. Sytuacja dowodowa jest bowiem prosta i oczywista. Samo zaś ujęcie sprawcy wiąże się nierozerwalnie z okolicznościami dowodowymi.  Dowody te wskazują wprost na usiłowanie albo popełnienie przez niego wykroczenia.

Pościg stanowi podążanie za sprawcą w celu uniemożliwienia mu oddalenia się. Wymóg bezpośredniości pozostaje spełniony również wtedy, gdy sprawca nie został dostrzeżony w miejscu popełnienia wykroczenia. Możliwe staje się jednak ustalenie kierunku, w którym się oddalił. Podobnie jak wtedy, gdy w czasie podążania za sprawcą dojdzie do utraty z nim kontaktu wzrokowego. Wówczas czas pościgu nie jest ograniczony. Może on trwać zarówno kilkanaście sekund, jak i kilka minut (uchwała Sądu Najwyższego (7) z 10 lipca 1987 r., sygn. VI KZP 8/87). „Schwytanie” sprawcy może nastąpić również w trybie ujęcia obywatelskiego, a nie wyłącznie przez funkcjonariusza uprawnionego do nałożenia grzywny w drodze mandatu karnego (J. Lewiński, Mandat..., s. 24–25).

Niekiedy potrzebne wyjaśnienia

Kodeks dopuszcza sytuację, w której nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego może nastąpić po przeprowadzeniu w niezbędnym zakresie czynności wyjaśniających podjętych niezwłocznie po ujawnieniu wykroczenia, np. niezwłocznie po odtworzeniu i przejrzeniu zdjęć zarejestrowanych przez urządzenie samoczynnie rejestrujące oraz ustaleniu tożsamości osoby sprawcy wykroczenia (J. Lewiński, Mandat..., s. 25–26). Jak wskazuje się w piśmiennictwie, za datę ujawnienia wykroczenia, od którego rozpoczyna się bieg okresu czynności wyjaśniających – w przypadku rejestracji czynu za pomocą stacjonarnych urządzeń rejestrujących – należy przyjąć datę ujawnienia dokonanego zarejestrowania przez uprawnionego funkcjonariusza po opróżnieniu tego urządzenia (T. Grzegorczyk, Czynności wyjaśniające poprzedzające mandat karny w sprawach o wykroczenia, PnD 2004/8, s. 5–11; W. Kotowski, Kontrowersje wokół fotoradarów, PnD 2007/1, s. 12).

Informacje dotyczące grzywny

Zgodnie z art. 97 § 3 kpsw, funkcjonariusz nakładający grzywnę jest obowiązany wskazać jej wysokość. Musi określić zachowanie stanowiące wykroczenie, czas i miejsce jego popełnienia oraz kwalifikację prawną. Jego zadaniem jest także poinformowanie sprawcy wykroczenia o prawie odmowy przyjęcia mandatu karnego i o skutkach prawnych takiej odmowy. Stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 22.02.2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 613), jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, funkcjonariusz nakładający grzywnę na żądanie sprawcy wykroczenia jest także zobowiązany okazać dokument uprawniający go do nałożenia grzywny w drodze mandatu karnego.

Odmowa przyjęcia mandatu

Sprawca wykroczenia może odmówić przyjęcia mandatu karnego (art. 97 § 2 kpsw). Nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego jest więc dopuszczalne wyłącznie za zgodą sprawcy. Analogicznie jako brak zgody – tyle że wyrażony konkludentnie – należy potraktować nieuiszczenie grzywny w wyznaczonym terminie, gdy nałożono ją mandatem karnym zaocznym (art. 99 kpsw). Zgodnie z tym przepisem, w razie odmowy przyjęcia mandatu karnego lub nieuiszczenia w wyznaczonym terminie grzywny nałożonej mandatem zaocznym, organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. We wniosku tym należy zaznaczyć, że obwiniony odmówił przyjęcia mandatu albo nie uiścił grzywny nałożonej mandatem zaocznym. W miarę możności należy podać także przyczyny odmowy.

chevron-down
Copy link