Co grozi za nielegalną adopcję?

1 sierpnia 2019
/

Obecne przepisy kodeksu karnego przewidują odpowiedzialność karną wyłącznie za organizowanie nielegalnych adopcji na szeroką skalę. Tymczasem w internecie bez problemu można znaleźć ogłoszenia kobiet, które oferują urodzenie dziecka i oddanie go nowej rodzinie tuż po porodzie.

W ogłoszeniu podawana jest także cena za tę „usługę” – od kilku do kilkuset tysięcy złotych. Nowelizacja przepisów kodeksu karnego ma na celu zapobiegnięcie temu zjawisku. Za nielegalne adopcje dzieci lub adopcje przeprowadzone z obejściem prawa ma grozić kara do pięciu lat pozbawienia wolności.

Organizowanie adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy – aktualne przepisy

Pojęcie adopcji kompleksowo regulują przepisy o przysposobieniu zawarte w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Określają one warunki, które muszą zostać spełnione w sytuacji przysposobienia (np. fakt, że przysposobić można tylko osobę małoletnią dla jej dobra), a także organy właściwe do orzekania w tej kwestii. Pominięcie tych regulacji w procedurze dokonania adopcji może realizować znamiona czynu z art. 211a ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”). Natomiast dziecko rozumiane jest jako osoba fizyczna, która nie ukończyła 18 lat. Nie dotyczy to jednak kobiet po 16. roku życia, które zawarły związek małżeński (bowiem zgodnie z art. 10 § 2 kc są one pełnoletnie).

Obecnie kwestia nielegalnych adopcji regulowana jest w art. 211a kk. Przepis ten stanowi, że każdy, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zajmuje się organizowaniem adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Zachowanie sprawcy penalizowane przez ten przepis polega na zajmowaniu się organizowaniem adopcji wbrew przepisom ustawy. Mowa tu nie tylko o  samym organizowaniu procedury adopcji. Istotne jest bowiem także przekazywanie informacji o dzieciach, które mogą stać się przedmiotem nielegalnej adopcji, rodzicach, którzy chcą w taki sposób pozbyć się dziecka, a także tych, którzy chcą je adoptować. Przestępstwo to ma charakter umyślny. Może być popełnione wyłącznie w zamiarze bezpośrednim. Korzyścią majątkową jest natomiast każde przysporzenie majątku. Branie udziału w organizowaniu adopcji w celu osiągnięcia korzyści niemajątkowej lub bezinteresownie nie realizuje znamion przestępstwa z art. 211a kk.

Nielegalna adopcja wg nowych przepisów

Pojęcie nielegalnej adopcji obejmuje dwa przypadki. Pierwszym z nich jest sytuacja, gdy sprawca oddaje lub przyjmuje dziecko do adopcji w celu osiągnięcia korzyści osobistej lub majątkowej i zataja ten fakt przed sądem orzekającym w sprawie o przysposobienie. Sąd nie jest wówczas świadomy, że strony zawarły porozumienie co do osiągnięcia przez rodziców biologicznych korzyści. Zatajenie tego faktu ma na celu odniesienie wrażenia, że ich celem jest wyłącznie dobro dziecka. Jeśli sąd wie o przyjętych korzyściach, istnieje możliwość odmówienia przysposobienia zgodnie z wnioskiem. Nie należy jednak karać samego oddania lub przyjęcia dziecka do adopcji w celu osiągnięcia korzyści osobistej lub majątkowej. Może się jednak okazać, że pomimo np. wręczenia drobnej gratyfikacji dobro dziecka nie ucierpi, a przyjmujący są osobami godnymi zaufania. Sąd musi o tym wiedzieć i podjąć decyzję o przysposobieniu, biorąc ten fakt pod uwagę.

Drugą postacią nielegalnej adopcji jest jej dokonanie z pominięciem postępowania o przysposobienie. Sprawcy wykorzystują inne instytucje prawne w celu osiągnięcia skutku adopcji. Przykładem takiego działania może być fikcyjne uznanie dziecka i zrzeczenie się praw rodzicielskich przez matkę.

Projekt nowej ustawy przewiduje odpowiedzialność karną za obie postaci nielegalnej adopcji. Zaproponowana wysokość ustawowego zagrożenia to kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Przeczytaj również:
Czy dawca nasienia może być obciążony alimentami?

Nielegalna adopcja - projekty nowelizacji kodeksu karnego

Potrzeba nowelizacji wynika z konieczności stworzenia rozwiązań, pozwalających na skuteczne przeciwdziałanie nielegalnym adopcjom. Projekt nowej ustawy przewiduje zmianę artykułu kodeksu karnego dotyczącego tzw. nielegalnych adopcji. Obecne regulacje w sposób niewystarczający chronią dzieci przed możliwością dostania się w niepowołane ręce. Na chwilę obecną odpowiedzialność karna grozi tylko za organizowanie nielegalnych adopcji na szeroką skalę (art. 211a kk).

Ministerstwo Sprawiedliwości informuje, że według szacunkowych ocen, w Polsce może dochodzić rocznie nawet do 2 tys. przypadków handlu dziećmi, przy około 3 tys. legalnych adopcji. O ogromnej skali procederu świadczyć może fakt, że jedna ze stron internetowych, gdzie znajdują się tego typu ogłoszenia ma dziennie około 400 użytkowników. W sumie odwiedziło ją już ponad 1,3 mln osób. Konsekwencją tego jest realne zagrożenie bezpieczeństwa dzieci. Stanowi także dowód na to, że istnieje w Polsce szara strefa adopcyjna.

Celem nowych przepisów jest powstrzymanie przeprowadzania nielegalnych adopcji i umożliwienie pociągnięcia sprawców tych zachowań do odpowiedzialności karnej. Obecnie projekt nowelizacji ustawy skierowano do pierwszego czytania na posiedzenie sejmu.