Co grozi za pobicie nauczyciela przez ucznia i ucznia przez nauczyciela?

1 sierpnia 2019
/

Pobicie jest czynem, za który nikt nie powinien pozostawać bezkarny. Nasuwa się na myśl stwierdzenie, że szkoła, tak jak rodzice, powinna uczyć radzenia sobie z przemocą. Póki co raz na jakiś czas w mediach odbijają się echem informacje o pobiciu nauczyciela przez ucznia lub ucznia przez nauczyciela. Z pewnością nie tak powinno wyglądać miejsce edukacji. Sprawdźmy, jakie konsekwencje poniosą obie strony w wypadku użycia przemocy.

Nietykalność cielesna

Podstawowym pojęciem w tym temacie będzie postrzeganie nietykalności cielesnej przez prawo. Weźmy za podstawę art. 217 Kodeksu karnego oraz art. 217 a

Art. 217

  • 1. Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
  • 2. Jeżeli naruszenie nietykalności wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.
  • 3. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego.

Art. 217 a

Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną w związku z podjętą przez niego interwencją na rzecz ochrony bezpieczeństwa ludzi lub ochrony bezpieczeństwa lub porządku publicznego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Nietykalnością cielesną będzie nie tylko uderzenie czy spoliczkowanie, ale także popychanie, ciągnięcie za ucho oplucie, oplucie, oblanie płynem, dorzucenie toksycznej chemii do herbaty czy założenie komuś kosza na głowę. 

Co grozi za pobicie ucznia przez nauczyciela?

Jeżeli nauczyciel stosuje przemoc fizyczną wobec ucznia, można złożyć skargę do wojewódzkiego rzecznika dyscyplinarnego, który zbada sprawę. Może ją przekazać do komisji dyscyplinarnej albo umorzyć. Zarówno świadkowie, jak i oskarżony nauczyciel zostaną przesłuchani. Do złożenia skargi są uprawnieni: dyrektor szkoły, rodzice, pełnoletni uczniowie i inni nauczyciele. Od decyzji rzecznika o umorzeniu sprawy nie można się odwołać. Można się za to odwołać od decyzji komisji do II instancji. Sprawa trafia wtedy do komisji działającej przy Ministerstwie Edukacji Narodowej. 

Za naruszenie nietykalności cielesnej nauczyciel może zostać zwolniony. Może również otrzymać naganę z ostrzeżeniem lub zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie 3 lat od ukarania. Najsurowszą karą, jaką może otrzymać, jest wydalenie z zawodu nauczycielskiego.

Rodzic lub uczeń (który jest już pełnoletni) może też skierować sprawę do sądu zgodnie z wyżej zacytowanym art. 217 § 3 kc. W takim wypadku nauczyciel może zostać ukarany również karą grzywny. Taki wyrok wydał w 2016 roku sąd rejonowy w Jaśle. Za naruszenie nietykalności cielesnej 13-latka wymierzył nauczycielowi karę w wysokości 500 zł grzywny. Podkreślmy, że była to sprawa z powództwa prywatnego. Kara grzywny nie oznacza natomiast, że nauczyciel nie poniósł konsekwencji natury dyscyplinarnej. 

Pobicie ucznia przez nauczyciela

Co grozi uczniowi za pobicie nauczyciela?

Nie będziemy rozwijać wątku uczniów przed 15. rokiem życia. Wszystko wskazuje bowiem na to, że realne pobicia nauczycieli nie zdarzają się dzieciom. Kłopotliwe i agresywne dziecko powinno otrzymać pomoc psychologa i wsparcie kuratora. Według przepisów ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich art. 4 § 2: Każdy kto dowiedziawszy się o popełnieniu czynu karalnego przez nieletniego, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym sąd rodzinny lub policję. 

Zgodnie z kodeksem karnym (dalej kk) dziecko, które nie ukończyło 17. roku życia, nie ponosi odpowiedzialności karnej za naruszenie nietykalności cielesnej. Jednak w tym samym artykule § 2 wyznaczona jest grupa przepisów, za których złamanie nieletni będzie odpowiadał na zasadach określonych w kk, jeżeli ukończył 15. rok życia, zwłaszcza jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne. 

Nauczyciel podczas pełnienia swoich obowiązków jest funkcjonariuszem publicznym. Korzysta z ochrony dlań przewidzianej w kk. 

Art. 222. § 1

Kto narusza nietykalność cielesną funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

W przypadku naruszenia nietykalności cielesnej funkcjonariusza publicznego to prokurator, na skutek zawiadomienia, występuje z oskarżeniem publicznym. Proces karny toczy się zatem z urzędu. Zawiadomienie powinno zostać złożone przez organy prowadzące szkoły, a więc przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta etc. oraz dyrektora szkoły. W Karcie Nauczyciela znajdziemy zapis, iż dyrektorzy szkoły i wyżej wymienieni są zobowiązani do podejmowania aktywnych działań mających na celu ochronę uprawnień nauczycieli. Również sam nauczyciel, który został pobity, może złożyć bezpośrednio na policji lub w prokuraturze zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

W przypadku znieważenia nauczyciela przez ucznia dyrektor szkoły z urzędu zobowiązany jest powiadomić policję. Jeżeli natomiast uczeń jest nieletni – sąd rodzinny lub policję. Jak takie zgłoszenia wyglądają w praktyce, trudno powiedzieć. Pojawiają się głosy, że gminy nie chcą, aby myślano, iż nie radzą sobie z edukacją. Zgłaszanie agresywnych zachowań jest zatem niemile widziane. 

Przeczytaj również:
Pedofilia i child grooming – prawnokarne aspekty

Mediacje rówieśnicze jako narzędzie edukacji

Mediacje rówieśnicze są metodą przeciwdziałania agresji i niedostosowaniu społecznemu młodzieży. Ich celem jest pokazanie uczniom, jak rozwiązywać konflikty bez przemocy i agresji. Jak wyglądają? Skonfliktowanym stronom w porozumieniu pomaga bezstronny i przygotowany do tego mediator – kolega lub koleżanka ze szkoły – pod czujnym okiem profesjonalisty. Nauka mediacji dotyczy nie tylko relacji między uczniami, ale także relacji pomiędzy jednostką i całym społeczeństwem. Z pewnością szeroko zakrojona edukacja w tym zakresie mogłaby podnieść poziom społecznego bezpieczeństwa i kulturę osobistą wielu osób. Niektórzy po prostu nigdy się nie dowiedzieli, że zamiast przemocy i obelg można posłużyć się konstruktywną rozmową.