Obalenie domniemania, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 4 lipca 2018 r. stwierdził, że wynikające z art. 3 pkt 19 ustawy z 2012 r. o odpadach domniemanie, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na danej nieruchomości, zostało wprowadzone w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów).

Domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. Władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności tylko w jeden sposób. Musi on wykazać, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot. Trzeba więc wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów.

Stan faktyczny

Zarządzeniem pokontrolnym Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska nałożył na skarżącego obowiązek usunięcia zmagazynowanych odpadów z terenu działki. W uzasadnieniu organ podał, że doszło do naruszenia art. 25 ust. 3 u.o. Na terenie działki stanowiącej własność skarżącego magazynowane są bowiem odpady bez stosownego zezwolenia.

Skarżąca wystosowała do organu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W piśmie wskazał on, że nie jest posiadaczem wymienionych odpadów. Wynajął bowiem fragment posiadanej przez siebie nieruchomości innej spółce. Spółka ta natomiast wprowadziła w błąd skarżącą co do sposobu użytkowania udostępnionego fragmentu nieruchomości, informując w sposób niezgodny z prawdą, iż na terenie nieruchomości składane będą materiały produkcyjne. W rzeczywistości jednak przywieziono tam odpady.

Stan prawny

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 26 ustawy o odpadach. Stanowi on, że posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania (ust. 1). W przypadku nieusunięcia odpadów, zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2).

W przypadku bezpośredniego zagrożenia środowiska starosta lub wójt (burmistrz, prezydent miasta) może skierować, zawierający uzasadnienie, wniosek do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o podjęcie, należących do jego zadań i kompetencji, działań zmierzających do usunięcia tego zagrożenia. Gdy podjęcie działań wykracza poza zadania i kompetencje odpowiednio starosty lub wójta (burmistrza, prezydenta miasta).

Pojęcia, które należy wyjaśnić

Za posiadacza odpadów ustawodawca uznaje wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów. Domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości (art. 3 pkt 19 u.o.).

Z kolei przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany (art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.).

Pojęcie magazynowania odpadów występuje w art. 3 ust. 1 pkt 5 u.o. Rozumie się przez nie czasowe przechowywanie odpadów obejmujące:

a) wstępne magazynowanie odpadów przez ich wytwórcę,

b) tymczasowe magazynowanie odpadów przez prowadzącego zbieranie odpadów,

c) magazynowanie odpadów przez prowadzącego przetwarzanie odpadów.

Składowisko odpadów definiuje się natomiast jako obiekt budowlany przeznaczony do składowania odpadów.

Nielegalne składowisko odpadów

Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów. Konieczne jest również wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie.

Wprowadzone w art. 3 pkt 19 u.o. domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą mieć świadomość dbałości o porządek na swoich nieruchomościach. Ważna jest także odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadząca do zanieczyszczenia ich nieruchomości.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 lipca 2018 r., II SA/Go 349/18