Zmiana orzeczenia w sprawie alimentów. Kiedy możliwe jest obniżenie albo podwyższenie świadczenia?

14 października 2019
/

Krewni muszą sobie pomagać. To nie tylko zasada moralna, ale również prawna. Wskazane w ustawie osoby, poza obowiązkami związanymi z wychowaniem i innego rodzaju wsparciem niematerialnym, muszą finansować utrzymanie swoich najbliższych. Głównie chodzi tutaj o dostarczanie środków utrzymania dzieciom. W ramach pełnej i zgodnej rodziny świadczenia te są przekazywane dobrowolnie. W przypadku konfliktu w sprawę angażuje się sąd i przyznaje uprawnionemu alimenty. Te z biegiem czasu okazują się niewystarczające albo wręcz przeciwnie – są zbytnim obciążeniem dla zobowiązanego. W takiej sytuacji można wystąpić do sądu o zmianę wysokości świadczenia. Jak to zrobić?

Alimenty najczęściej zasądzane są na przyszłość bez określania terminu końcowego. Kwota przyznana przez sąd jest stała i nie podlega automatycznej waloryzacji. Wysokość świadczenia ustalana jest na podstawie stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania wyroku. Pamiętać jednak należy, że sytuacja materialna stron zmienia się w czasie. Ktoś może stracić pracę, ktoś inny niespodziewanie zgromadzi spory majątek. Uprawnione dziecko staje się coraz starsze, a więc zwiększają się jego potrzeby finansowe związane z edukacją czy życiem prywatnym. Zmianie ulegają ponadto koszty życia. Do tego dochodzi inflacja czy korekty przepisów podatkowych.

Przesłanka zmiany alimentów

W związku z tym pierwotnie całkowicie adekwatna do potrzeb kwota może stać się niewystarczająca do zaspokojenia potrzeb uprawnionego. Z drugiej strony może się okazać, że zobowiązany do uiszczania alimentów sam popadł w niedostatek i nie może dłużej świadczyć wysokiej sumy. Dlatego też ustawodawca postanowił, że z żądaniem zmiany alimentów można wystąpić w każdym czasie. Stanowi o tym art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w którym czytamy, że:

W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Przepis ten mówi nie tylko o możliwości zmiany orzeczenia sądowego, ale również umowy alimentacyjnej. Zdarza się bowiem tak, że rodzice dziecka podejmują decyzję o rozstaniu, jednocześnie pozostając w dobrych relacjach. W takiej sytuacji nie występują do sądu o przymusowe ustalenie alimentów, lecz podpisują stosowną umowę. W przypadku zmiany stosunków mają dwie drogi – albo będą dalej współpracować, aneksując umowę, albo poproszą sąd o dokonanie stosownej korekty.

Kiedy możliwe jest podwyższenie alimentów?

Aspekty proceduralne

Alimenty przyznawane są przez sądy w dwóch trybach – w ramach orzeczenia rozwodowego albo jako rozstrzygnięcie odrębnej sprawy. Zmiana wysokości świadczenia następuje zawsze po przeprowadzeniu nowego postępowania przed sądem rejonowym. Właściwy tutaj będzie wydział rodzinny sądu miejsca zamieszkania pozwanego albo uprawnionego (czyli najczęściej dziecka).

Formułując powództwo, trzeba zawsze odnieść się do treści poprzedniego orzeczenia. Przykładowa treść żądania może brzmieć następująco:

Wnoszę o zmianę punktu 5. wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2017 roku (sygn. akt: 000/17) poprzez podwyższenie należnych małoletniemu powodowi Janowi Kowalskiego od pozwanego Marka Kowalskiego alimentów z kwoty 1000 zł miesięcznie do kwoty 2000 zł miesięcznie.

Należy pamiętać, że pozwanym w sprawie o podwyższenie alimentów powinna być osoba obowiązana do świadczenia. Przy powództwie o obniżenie alimentów pełni ona z kolei rolę powoda. Drugą stroną będzie zawsze uprawniony, czyli najczęściej małoletnie dziecko (a nie drugi z rodziców).

Ważnym elementem formalnym pozwu jest również ustalenie wartości przedmiotu sporu, od której oblicza się opłatę wstępną. Stanowi ją różnica między alimentami obecnymi a żądanymi, pomnożona przez 12 miesięcy. Jeśli więc uprawniony domaga się podniesienia świadczenia z 1000 zł do 1500 zł, wartość przedmiotu sporu wyniesie 6000 zł (500 zł x 12 miesięcy). Obecnie, przy wartościach sprawy do 20 000 zł, sądy pobierają opłatę stałą od pozwu. Wynosi ona dla roszczeń o wartości:

  • do 500 złotych – 30 złotych;
  • 500 złotych do 1500 złotych – 100 złotych;
  • 1500 złotych do 4000 złotych – 200 złotych;
  • 4000 złotych do 7500 złotych – 400 złotych;
  • 7500 złotych do 10 000 złotych – 500 złotych;
  • 10 000 złotych do 15 000 złotych – 750 złotych;
  • 15 000 złotych do 20 000 złotych – 1000 złotych.

Jeśli wartość przedmiotu sporu jest wyższa niż 20 000 zł, opłata od pozwu wynosi 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 200 000 zł.

Przeczytaj również:
Alimenty na rzecz rodziców. Kiedy się należą?

Zmiana stosunków jako przesłanka zmiany alimentów

Przesłanka merytoryczna podwyższenia albo obniżenia alimentów skonstruowana została dość lakonicznie. Mianowicie, aby żądanie było skuteczne, powód musi uzasadnić „zmianę stosunków”. Musi ona nastąpić między wydaniem zmienianego orzeczenia a dniem złożenia nowego pozwu. Należy to zapamiętać, gdyż w praktyce strony często formułują twierdzenia odnoszące się do dalszej przeszłości albo do hipotetycznej przyszłej sytuacji. Jest to całkowicie niedopuszczalne. Przykładowo: wskazują, że sąd orzekający wcześniej o alimentach popełnił błąd, gdyż nieprawidłowo wyliczył potrzeby uprawnionego.

Powód musi się więc skupić na udowodnieniu, że okoliczności zmieniły się po ustaleniu alimentów na obecnym poziomie. Chodzi tutaj o dwa główne aspekty sytuacji życiowej stron:

  • usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz
  • zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego.

Zmiana potrzeb uprawnionego najczęściej jest związana z jego wiekiem. Dziecko wkraczające na kolejne etapy edukacji potrzebuje coraz większej liczby specjalistycznych książek. Musi też się dodatkowo rozwijać, chociażby uczęszczając na fakultatywne płatne zajęcia. Zwiększają się również jego potrzeby w zakresie podstawowych rozrywek życia codziennego. Chodzi tutaj o uprawianie sportu, chodzenie do kina czy nabywanie niezbędnej w obecnych czasach elektroniki.

Zmiana możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego przeważnie następuje na skutek utraty zatrudnienia. Trzeba jednak pamiętać, że obowiązek alimentacyjny nie jest obliczany według aktualnej pensji rodzica, ale ocenianych obiektywnie możliwości podjęcia określonej pracy. W żaden sposób nie jest tutaj chroniona osoba, która mogłaby łatwo znaleźć dobre zatrudnienie, ale zwyczajnie nie chce tego zrobić. Z drugiej strony może dojść do sytuacji, w której obowiązany niespodziewanie się wzbogaci. Znajdzie dużo lepiej płatną pracę czy nawet wygra na loterii.

Warto na koniec zwrócić uwagę, że, zgodnie z ostatnio dokonanymi nowelizacjami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na wysokość alimentów nie mają wpływu:

  • świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego,
  • świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej,
  • świadczenie wychowawcze – tzw. 500+,
  • świadczenia rodzinne,
  • rodzicielskie świadczenie uzupełniające.

Dowody są ważne

Osoba żądająca podwyższenia alimentów musi więc złożyć w sądzie dowody potwierdzające zwiększenie jej usprawiedliwionych potrzeb lub polepszenie sytuacji finansowej obowiązanego. Ten z kolei – przy pozwie o obniżenie alimentów – powinien przedstawiać twierdzenia i dokumenty na okoliczność zmniejszenia własnych możliwości zarobkowych czy utraty składników majątkowych.

Najlepiej będzie, jeśli zainteresowana strona przedstawi dokładne obliczenia. W ten sposób łatwiej jest zachęcić sąd do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z pozwem. Zaproponowanie gotowego rozwiązania wraz ze szczegółowym uzasadnieniem zdecydowanie pomaga w ustaleniu stanu faktycznego i wydaniu orzeczenia. W zależności od pozycji procesowej warto załączyć do pozwu (przykładowo):

  • umowy o pracę,
  • świadectwa pracy,
  • wyciąg z rachunków bankowych,
  • dokumentację medyczną potwierdzającą konieczność uiszczania kosztów leczenia,
  • dokumentację medyczną potwierdzającą niemożność podjęcia zatrudnienia,
  • faktury za dodatkowe zajęcia edukacyjne, sportowe czy rozrywkowe,
  • faktury za ubrania,
  • rachunki za mieszkanie, jedzenie czy inne podstawowe produkty.