Ochrona pracowników w wieku przedemerytalnym

17 września 2020
hello world!

Zgodnie z art. 39 ustawy Kodeks pracy (dalej również jako „kp”) pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Jest to tzw. ochrona pracowników w wieku przedemerytalnym. Czy zakaz ten ma jednak jakieś ograniczenia?

Ochrona pracowników w wieku przedemerytalnym

Przepis art. 39 kp wprowadza zakaz wypowiadania umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

W wyroku z 16 lipca 2008 r. (sygn. I PK 11/08) Sąd Najwyższy stwierdził, że ochrona przewidziana w tym przepisie nie dotyczy nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego. Natomiast według wyroku z 6 grudnia 2012 r. (sygn. I PK 145/12), zdaniem sądu, ochronie przewidzianej w art. 39 kp podlega pracownik, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku uprawniającego do emerytury pomostowej, jeżeli osiągnięcie tego wieku umożliwi mu nabycie prawa do tej emerytury.

Nabycie i jednoczesne zawieszenie prawa do emerytury przysługującej pracownikowi kontynuującemu stosunek pracy powoduje ustanie ochrony przedemerytalnej przewidzianej w art. 39 kp (wyrok Sądu Najwyższego z 16 lutego 2017 r., sygn. II PK 375/15). Sąd Najwyższy uzasadnił to brakiem potrzeby szczególnej ochrony takiego pracownika. W razie zwolnienia z pracy nie musi on bowiem poszukiwać nowego zatrudnienia i może realizować swoje prawo do emerytury.

Wiek emerytalny

W polskim systemie emerytalnym wyróżniany jest tzw. normalny wiek emerytalny, obniżony wiek emerytalny, a także tzw. wcześniejszy wiek emerytalny.

Normalny wiek emerytalny to ten, w którym mieści się powszechny wiek emerytalny. Obniżony wiek emerytalny dotyczy natomiast szczególnych grup pracowników (np. górników). Wcześniejszy wiek emerytalny wyróżnia się z kolei w związku z sytuacją, w której ubezpieczonemu przysługuje uprawnienie do przejścia na emeryturę pomimo nieosiągnięcia normalnego wieku emerytalnego ze względu na spełnienie innych przesłanek. Może to być przykładowo odpowiednia długość okresu składkowego i nieskładkowego – odpowiedni staż ubezpieczeniowy.

Zakaz, o którym mowa w art. 39 kp, obejmuje 4 lata wstecz, licząc od osiągnięcia normalnego wieku emerytalnego (a więc powszechnego i obniżonego wieku emerytalnego). Nie dotyczy zaś sytuacji, w której pracownik przechodzi na emeryturę w tzw. wcześniejszym wieku emerytalnym. Potwierdza to w uzasadnieniu wyroku z 16 lutego 2017 r SN (sygn. II PK 375/15). Od 1 października 2017 r. wiek emerytalny w Polsce wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Ochrona pracowników w wieku przedemerytalnym a rozwiązanie umowy o pracę zawartej na czas określony

W wyroku z 27 lipca 2011 r. (sygn. II PK 20/11) Sąd Najwyższy stwierdził, że przewidziany w art. 39 kp zakaz wcześniejszego wypowiedzenia umowy o pracę nie dotyczy umowy o pracę zawartej na czas określony, która uległaby rozwiązaniu z upływem okresu jej trwania przed osiągnięciem przez pracownika wieku emerytalnego umożliwiającego mu uzyskanie prawa do emerytury.

Bardziej przekonujące od tego poglądu jest stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w wyroku z 18 grudnia 2014 r. (sygn. II PK 50/14). SN stwierdził, iż zakaz wypowiedzenia z art. 39 kp dotyczy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony także, gdy zawarto ją na okres, który upływa przed osiągnięciem przez pracownika wieku emerytalnego.

Warunkujący ochronę z art. 39 kp „okres zatrudnienia umożliwiający pracownikowi uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem wieku emerytalnego” pracownik może bowiem posiadać już na 4 lata przed osiągnięciem tego wieku. Ponadto może on uzupełnić go do wymaganego wymiaru aż do dnia osiągnięcia wieku emerytalnego. Przy czym nie ma tu wymogu, aby nastąpiło to u jednego, tego samego pracodawcy.

Wypowiedzenie i rozwiązanie umowy o pracę a ochrona przedemerytalna

Warto zaznaczyć, że ochrona z art. 39 kp odnosi się tylko do wypowiedzenia. Nie dotyczy rozwiązania umowy o pracę. Jeżeli zatem wypowiedzenie było złożone przed 4 laty do osiągnięcia wieku emerytalnego, to mimo iż skutek nastąpi już w tym 4-letnim okresie, wypowiedzenie nie narusza zakazu z art. 39 kp.

Stanowisko to potwierdził Sąd Najwyższy w swym wyroku z 7 kwietnia 1999 r. (sygn. I PKN 643/98). Sąd ten przyjął bowiem, że zakaz wypowiedzenia umowy o pracę z art. 39 kp nie obowiązuje przed osiągnięciem wieku przedemerytalnego. Chociażby wiek ten pracownik przekroczył w okresie wypowiedzenia.

W wyroku z 30 maja 2017 r. (sygn. II PK 129/16) Sąd Najwyższy rozważał skutki zmiany przez pracodawcę pracownikowi podlegającemu ochronie z art. 39 kp istotnych warunków pracy i płacy w drodze czynności faktycznych (bez wypowiedzenia zmieniającego). Przyjął, że pracownikowi przysługuje wówczas roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraconej w wyniku tej zmiany części prowizyjnego wynagrodzenia za pracę oraz zaniżonego zasiłku chorobowego (art. 471 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 kp).

Wyłączenie zastosowania art. 39 kp

Przepis art. 39 kp nie ma zastosowania w razie ogłoszenia upadłości, otwarcia postępowania sanacyjnego lub likwidacji pracodawcy. W przypadku natomiast zwolnień pracowników na podstawie przepisów ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników pracownikom, o których mowa w art. 39 kp, można złożyć tylko wypowiedzenie zmieniające. Stanowi o tym art. 5 ust. 5 pkt 1 i art. 10 tej ustawy.

Według wyroku Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2012 r. (sygn. II PK 149/11) ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę wynikająca z art. 39 kp jest wyłączona tylko w stosunku do takiej osoby, której prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy zostało potwierdzone decyzją organu rentowego (art. 40 kp). Z uchwały Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2016 r. (sygn. III PZP 9/15) wynika, że to wyłączenie zakazu wypowiedzenia jest niezależne od tego, czy uzyskanie przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nastąpiło przed czy w okresie ochronnym.

chevron-down
Copy link